NeoEdu
Giáo án Ngữ văn 7
Ngữ vănLớp 7Bài 9. Hòa điệu với tự nhiên

Giáo án Củng cố, mở rộng trang 97 – Tập 2

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được nhan đề, tác giả, thể loại và chủ đề chính của ba văn bản: Thuỷ tiên tháng Một, Lễ rửa làng của người Lô Lô, Bản tin về hoa anh đào.
  • Giải thích được cách tổ chức thông tin, cách thể hiện và ý nghĩa của từng văn bản bằng ít nhất một chi tiết cụ thể.
  • Vận dụng được bảng hệ thống (văn bản – thể loại – chi tiết – cách thể hiện – ý nghĩa) để so sánh, chọn một điểm giống và một điểm khác có căn cứ.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động đối chiếu lại văn bản để tìm chi tiết minh chứng, tự kiểm tra và sửa đáp án của mình.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo nhóm chuyên gia và cặp đôi, trình bày ngắn gọn, lắng nghe và phản hồi ý kiến bạn bằng lí lẽ.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng kiến thức đã học để phản hồi một ý kiến chưa đúng về vai trò của các bản tin và tóm lược đúng độ dài.

b) Năng lực đặc thù

  • Năng lực ngôn ngữ: đọc lại các đoạn văn để xác định thông tin, nêu ý và viết ngắn gọn trong phiếu; nghe và nói khi thảo luận nhóm, trình bày kết quả.
  • Năng lực văn học: nhận biết sự khác nhau giữa văn bản thông tin kết hợp bàn luận và tản văn; phân tích cái tôi bình luận, cách thể hiện và ý nghĩa của các văn bản.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: HS hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và nhiệm vụ nhóm, nhận xét khách quan phần việc của bạn.
  • Trung thực: HS nêu đúng dữ kiện trong văn bản, không suy đoán thành sự kiện khi giải thích.
  • Nhân ái: HS tôn trọng phong tục của người Lô Lô và cách nhìn trân trọng vẻ đẹp bình dị trong bản tin về hoa anh đào.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Sách Ngữ văn 7 (tập 2), trang 97 (phần Củng cố, mở rộng).
  • Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi ba nhan đề và bảng hệ thống cần điền.
  • Phiếu học tập số 1 in cho ba nhóm chuyên gia.
  • Học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/7/literature/bai-9-cung-co-mo-rong-trang-97-tap-2 (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác để kiểm tra nhanh).

2. Học sinh

  • SGK Ngữ văn 7, tập 2; vở ghi; bút, bút dạ để viết phiếu.
  • Thiết bị cá nhân (nếu nhà trường cho phép) để truy cập phần bài tập tương tác trên NeoEdu.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Nhớ lại ba văn bản đã học

a) Mục tiêu

Huy động kiến thức nền về ba văn bản trong bài Hòa điệu với tự nhiên và xác định nhiệm vụ ôn tập.

b) Nội dung

HS nhìn ba nhan đề trên bảng: Thuỷ tiên tháng Một; Lễ rửa làng của người Lô Lô; Bản tin về hoa anh đào. HS trả lời nhanh câu hỏi: "Ba văn bản có điểm chung nào về cách con người nhìn thiên nhiên? Em nhớ chi tiết nào nhất?"

c) Sản phẩm

Danh sách ba văn bản kèm tác giả (Tô-mát L. Phơ-rít-man; Phạm Thùy Dung; Nguyễn Vĩnh Nguyên) và một từ khóa cho mỗi văn bản, ví dụ: Thuỷ tiên – bằng chứng; Lễ rửa làng – phong tục; Bản tin – chú ý vẻ đẹp.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV trình chiếu ba nhan đề và nêu nhiệm vụ: "Hôm nay chúng ta hệ thống lại ba văn bản và so sánh để thấy cách mỗi tác giả nhìn thiên nhiên và con người." GV hỏi: "Khi nghe nhan đề, em nghĩ đến điều gì?"

    Học sinh

    HS lắng nghe, suy nghĩ và trả lời nhanh. Dự kiến: "Thuỷ tiên tháng Một nói về hiện tượng mùa hoa lạ và biến đổi khí hậu." / "Lễ rửa làng là phong tục của người Lô Lô." / "Bản tin về hoa anh đào nói về những tin tức nhỏ về mùa hoa."

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV yêu cầu HS ghi nhanh vào vở một từ khóa cho mỗi văn bản, theo dõi và gợi ý khi HS lúng túng.

    Học sinh

    HS làm việc cá nhân trong 2 phút, ghi từ khóa. Dự kiến: "bằng chứng, trách nhiệm"; "tôn trọng, cộng đồng"; "bình dị, suy ngẫm".

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2–3 HS trình bày từ khóa, sau đó tổng hợp lên bảng.

    Học sinh

    Đại diện HS đọc từ khóa của mình. Các HS khác bổ sung hoặc đặt câu hỏi làm rõ.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: ba văn bản đều đưa người đọc đến gần thiên nhiên và đời sống cộng đồng, nhưng mỗi văn bản có cách thể hiện riêng. GV dẫn vào nhiệm vụ hệ thống hóa ở hoạt động sau.

    Học sinh

    HS ghi nhận nhiệm vụ học tập và chuẩn bị tham gia nhóm chuyên gia.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Hệ thống hoá đặc điểm từng văn bản

a) Mục tiêu

Hệ thống hoá thể loại, chi tiết, cách thể hiện và ý nghĩa của từng văn bản theo bảng yêu cầu.

b) Nội dung

Lớp chia thành ba nhóm chuyên gia (mỗi nhóm nghiên cứu một văn bản). Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm các mục: thể loại; chi tiết tiêu biểu; cách thể hiện; ý nghĩa. Nhóm chuyên gia dùng SGK, đối chiếu từng đoạn để chọn chi tiết minh chứng.

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh cho ba văn bản, cụ thể như sau:

  • Thuỷ tiên tháng Một: thể loại là văn bản thông tin kết hợp bàn luận; chi tiết tiêu biểu là hiện tượng mùa hoa bất thường, quan sát, số liệu và ý kiến; cách thể hiện là nhan đề cụ thể mở đến vấn đề toàn cầu, lập luận bằng nhiều bằng chứng; ý nghĩa là nhìn dấu hiệu tự nhiên bằng bằng chứng và trách nhiệm.
  • Lễ rửa làng của người Lô Lô: thể loại là văn bản thông tin; chi tiết tiêu biểu là thời điểm, chuẩn bị, diễn biến nghi lễ và quy ước; cách thể hiện là chia nhóm thông tin, trình tự hoạt động giúp người đọc hình dung; ý nghĩa là tôn trọng phong tục trong bối cảnh văn hóa và mong ước bình an của cộng đồng.
  • Bản tin về hoa anh đào: thể loại là tản văn; chi tiết tiêu biểu là người bạn làm báo ở Đà Lạt và những bản tin nhỏ về mùa hoa; cách thể hiện là cái tôi bình luận, giọng suy ngẫm; ý nghĩa là trân trọng vẻ đẹp bình dị và sự chú ý có trách nhiệm.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ: "Nhóm chuyên gia đọc lại văn bản được giao, điền đủ bốn mục; mỗi ý phải có một chi tiết trong văn bản làm căn cứ. Thời gian 6 phút."

    Học sinh

    HS nhận phiếu, phân công người đọc, người ghi, người trình bày trong nhóm.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, nhắc nhóm kiểm tra lại dữ kiện, không suy đoán thành sự kiện. GV hỏi: "Em lấy căn cứ gì để nói văn bản này là tản văn?"

    Học sinh

    Nhóm đọc lại văn bản, tìm chi tiết minh chứng và ghi vào phiếu. Dự kiến: "Nhóm Bản tin: căn cứ là cái tôi 'mình' và lời bình luận về tin tức nhỏ, nên là tản văn."

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV yêu cầu mỗi nhóm cử một đại diện trình bày phiếu trong khoảng 2 phút và mời lớp góp ý.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; các nhóm khác nêu ý kiến bổ sung. Dự kiến: "Lễ rửa làng: chi tiết chuẩn bị cho thấy ý nghĩa cộng đồng."

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt bảng hệ thống trên bảng phụ. Nhấn mạnh: Thuỷ tiên và Lễ rửa làng đều thuộc văn bản thông tin (Thuỷ tiên có kết hợp bàn luận); Bản tin về hoa anh đào là tản văn, không đồng nhất với bản tin báo chí.

    Học sinh

    HS sửa và hoàn thiện phiếu của mình theo bảng chuẩn.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 8 phút

So sánh và đối chiếu ba văn bản

a) Mục tiêu

Chọn một điểm giống và một điểm khác có căn cứ, mỗi nhận xét gắn với ví dụ cụ thể.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, dựa trên bảng hệ thống vừa hoàn thành, trả lời câu hỏi: "Chọn một điểm giống và một điểm khác giữa ba văn bản. Mỗi nhận xét phải có ít nhất một ví dụ cụ thể."

c) Sản phẩm

Hai nhận xét viết ngắn gọn, ví dụ:

  • Điểm giống: cả ba văn bản đều đặt con người vào quan hệ với thiên nhiên và cộng đồng; ví dụ, Thuỷ tiên nhìn hiện tượng mùa hoa để nói về môi trường lớn, Bản tin về hoa anh đào chú ý vẻ đẹp quanh mình.
  • Điểm khác: Lễ rửa làng là văn bản thông tin, nhằm giới thiệu phong tục và trình tự nghi lễ; Bản tin về hoa anh đào là tản văn, bộc lộ cái tôi bình luận và niềm vui của người viết.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu yêu cầu: "Mỗi nhận xét phải gắn ví dụ. Không chỉ nói tất cả đều hay."

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ vào vở, chuẩn bị ý kiến trong cặp.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, hỗ trợ cặp còn lúng túng bằng câu hỏi gợi mở: "Giọng văn của mỗi bài khác nhau thế nào?"

    Học sinh

    Cặp đôi thảo luận và viết hai nhận xét. Dự kiến: "Điểm khác: Lễ rửa làng dùng trình tự hoạt động để người đọc hình dung, còn Bản tin dùng giọng 'mình' để kể về người bạn làm báo."

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày, yêu cầu cặp khác nhận xét ví dụ có đúng với văn bản không.

    Học sinh

    Cặp trình bày; cặp khác góp ý bằng cách chỉ ra chi tiết trong văn bản.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, nhấn mạnh tiêu chí: nhận xét có căn cứ là nhận xét gắn với chi tiết cụ thể trong văn bản.

    Học sinh

    HS ghi nhận và sửa câu trả lời của mình.

Hoạt động 3: Luyện tập · 12 phút

Làm bài tập củng cố trên trang 97

a) Mục tiêu

Củng cố kiến thức về thể loại, mạch trình bày và nhận biết đặc điểm của ba văn bản qua bài tập trắc nghiệm và sắp xếp.

b) Nội dung

HS làm các bài tập đã cho, chia thành hai nhóm việc:
A. Trắc nghiệm: "Dựa cách tổ chức và ghi chú đọc, văn bản thuộc dạng nào?" (Thuỷ tiên tháng Một; Lễ rửa làng của người Lô Lô; Bản tin về hoa anh đào).
B. Sắp xếp: "Sắp xếp ba bước theo mạch trình bày trong bản tóm lược" (Thuỷ tiên tháng Một; Lễ rửa làng của người Lô Lô).

c) Sản phẩm

Đề và đáp án:

  • Câu 2 (Thuỷ tiên tháng Một): Dạng văn bản là B. văn bản thông tin kết hợp bàn luận.
  • Câu 6 (Lễ rửa làng của người Lô Lô): Dạng văn bản là B. văn bản thông tin.
  • Câu 10 (Bản tin về hoa anh đào): Dạng văn bản là C. tản văn.
  • Câu 3 (Thuỷ tiên tháng Một): Nhận dấu hiệu mùa bất thường → Liên hệ nhiều bằng chứng khí hậu → Cảnh báo các hệ quả rộng.
  • Câu 7 (Lễ rửa làng của người Lô Lô): Nêu thời điểm và sự chuẩn bị → Thuật diễn biến nghi lễ → Giải thích quy ước và mong ước cộng đồng.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV trình chiếu năm câu hỏi (câu 2, 3, 6, 7, 10) và nêu yêu cầu: "Làm theo cặp, ghi đáp án và một lí do ngắn."

    Học sinh

    HS đọc đề, ghi vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi, nhắc HS đối chiếu với văn bản khi chọn đáp án. Nếu HS sắp xếp sai, GV hỏi: "Bước nào phải đến trước để người đọc hiểu được nghi lễ?"

    Học sinh

    Cặp đôi làm bài. Dự kiến: "Câu 10 chọn C vì văn bản kể bằng cái tôi và giọng suy ngẫm."

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời một cặp đọc đáp án từng câu; cả lớp biểu quyết bằng giơ tay.

    Học sinh

    Đại diện cặp đọc đáp án và lí do; lớp đối chiếu.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án và lưu ý: Thuỷ tiên có kết hợp bàn luận nên không phải thông tin thuần tuý; Bản tin về hoa anh đào là tản văn dù nhan đề có chữ 'bản tin'.

    Học sinh

    HS sửa đáp án sai (nếu có) và ghi nhớ.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Phản hồi ý kiến khác bằng lí lẽ

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức đọc phê phán để phản hồi một ý kiến khác bằng lí lẽ có căn cứ từ văn bản.

b) Nội dung

GV đưa tình huống: Bạn An nói: "Đọc những bản tin về hoa anh đào chẳng có ích gì, chỉ nên đọc tin nghiêm trọng." HS viết 3–4 câu phản hồi, nêu lí lẽ dựa trên Bản tin về hoa anh đào (những tin về hoa giúp con người chú ý vẻ đẹp quanh mình; không vì thế phủ nhận báo chí điều tra vấn đề nghiêm trọng).

c) Sản phẩm

Đoạn phản hồi 3–4 câu, gồm: một câu nêu ý kiến của bạn An, một câu ghi nhận điểm hợp lí, hai câu nêu lí lẽ có dẫn chi tiết từ văn bản. Ví dụ: "Mình đồng ý rằng tin nghiêm trọng cần được theo dõi. Tuy nhiên, tác giả cho thấy những tin nhỏ về hoa giúp ta chú ý vẻ đẹp quanh mình, không phải để phủ nhận báo chí điều tra."

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV đọc tình huống và nêu yêu cầu: "Viết phản hồi bằng lí lẽ, không bác bỏ bằng cảm xúc."

    Học sinh

    HS lắng nghe và suy nghĩ về lí lẽ.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV cho HS viết cá nhân trong 4 phút; GV nhắc: "Dẫn đúng chi tiết trong văn bản."

    Học sinh

    HS viết đoạn phản hồi vào vở.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS đọc đoạn phản hồi; cả lớp nhận xét về lí lẽ và căn cứ.

    Học sinh

    HS đọc, các bạn góp ý.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét: phản hồi tốt là vừa ghi nhận điểm hợp lí của ý kiến khác, vừa dẫn chi tiết để làm rõ quan điểm của mình. GV nhắc lại: phân biệt dữ kiện, suy luận và ý kiến riêng.

    Học sinh

    HS rút ra bài học về cách đối thoại có lí lẽ.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: ……… Văn bản được giao: ………
Hoàn thành bảng sau bằng cách ghi ý ngắn gọn và trích một chi tiết minh chứng cho mỗi mục:

  • Thể loại: ………
  • Chi tiết tiêu biểu (ghi 2 chi tiết): ………
  • Cách thể hiện (nhan đề, cách tổ chức thông tin, giọng văn): ………
  • Ý nghĩa của văn bản: ………
    Lưu ý: mỗi ý phải có căn cứ trong văn bản; không biến suy đoán thành sự kiện.

Hướng dẫn về nhà

  • Viết đoạn văn khoảng 5–7 câu cho bài tập số 4 (phân tích ý nghĩa chi tiết hiện tượng hoa nở khác mùa trong Thuỷ tiên tháng Một): nêu nhận xét, dẫn đúng chi tiết, giải thích tác dụng. Tham khảo thang điểm: nhận xét phù hợp 2 điểm; dẫn đúng chi tiết 3 điểm; giải thích tác dụng 3 điểm; mạch lạc và diễn đạt 2 điểm.
  • Viết đoạn văn khoảng 5–7 câu cho bài tập số 8 (phân tích ý nghĩa chi tiết các bước chuẩn bị và quy ước trong Lễ rửa làng của người Lô Lô), theo cùng thang điểm trên.
  • Tóm lược đúng độ dài (khoảng 4–5 câu) một trong ba văn bản, chỉ nêu điều văn bản cho biết; không thêm nhận xét cá nhân vào phần tóm lược.
  • Đọc lại trang bài học số trên NeoEdu (neoedu.vn/learn/7/literature/bai-9-cung-co-mo-rong-trang-97-tap-2), làm các bài tập tương tác và ghi lại câu chưa chắc để hỏi GV ở tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.