Giáo án Trình bày ý kiến về một vấn đề đời sống

Nhận diện vấn đề cần trình bày và kết nối với trải nghiệm của HS trước khi vào bài.

GV nêu câu hỏi: “Khi chọn câu lạc bộ, tổ học tập hoặc môn học tự chọn, em đã bao giờ quyết định theo bạn thân chưa? Điều gì khiến em làm như vậy?” HS suy nghĩ 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn trong 2 phút. GV ghi tên vấn đề lên bảng: “Có nên chọn hướng học chỉ vì bạn thân cũng chọn?”

• Vấn đề cần trình bày: Có nên chọn hướng học chỉ vì bạn thân cũng chọn?
• Mỗi HS nêu được ít nhất một lí do đồng tình (ví dụ: học cùng bạn thì vui, đỡ ngại) và một điều cần cân nhắc (ví dụ: sở thích và điều kiện của mỗi người có thể khác nhau).
• HS hiểu nhiệm vụ của bài: trình bày ý kiến có căn cứ về vấn đề trên trong 2–3 phút.

Hình thành cách chuẩn bị bài nói gồm ba ý: quan điểm, lí do hoặc chi tiết, điều muốn người nghe cùng nghĩ; biết chọn cách nói vừa thời gian.

Nhóm 4 HS thực hiện kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Mỗi HS viết ý của mình vào ô tương ứng quanh tờ giấy, sau đó thảo luận để chọn một ý chung cho nhóm.
Nhiệm vụ trên phiếu: (1) Quan điểm của em về việc chọn hướng học theo bạn thân là gì? (2) Em đưa ra lí do hoặc chi tiết nào để người nghe tin? (3) Em muốn người nghe cùng suy nghĩ điều gì?
GV hướng dẫn: nếu lấy ví dụ, cần ghi rõ đó là ví dụ giả định; không đọc nguyên bài dài mà chỉ nói đủ ý trong 2–3 phút.

Ví dụ sản phẩm nhóm trên khăn trải bàn:

• Ý 1 (quan điểm): Em không tán thành việc chọn hoàn toàn theo bạn thân; nên xem xét hứng thú và điều kiện của mình.
• Ý 2 (lí do và chi tiết): Cùng học có thể tạo động lực, nhưng mỗi người có sở thích và lịch riêng; ví dụ giả định về hai bạn cùng chọn câu lạc bộ, một bạn thích ngoài trời, một bạn muốn luyện viết.
• Ý 3 (điều muốn người nghe nghĩ): Trước khi quyết định, hãy đọc kĩ yêu cầu, hỏi người có kinh nghiệm và thử một hoạt động nhỏ nếu chưa chắc.
  Kết luận nhóm: Bài nói dài 2–3 phút nên có khoảng 3 ý, mỗi ý có một lí do hoặc chi tiết ngắn; tránh đọc dồn cả đoạn văn.

Hình thành kĩ năng nghe để nắm ý chính, căn cứ và đặt câu hỏi; phân biệt dữ kiện, suy luận và ý kiến riêng.

GV mở bài nói mẫu trên trang NeoEdu hoặc đọc trong SGK; HS nghe không xem bản in trong lần đầu. Sau đó HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần ghi chép nghe) theo nhiệm vụ: ghi một ý chính, một căn cứ và một câu hỏi cần làm rõ. Đồng thời phân loại các câu: dữ kiện (ví dụ: bài nói có hai bạn trong ví dụ giả định), suy luận (ví dụ: nên thử một hoạt động nhỏ trước khi quyết định dài hạn), ý kiến riêng (ví dụ: tự chủ không có nghĩa phủ nhận tình bạn).

• Ý chính: Chọn hướng đi cần xem điều kiện riêng, không chỉ theo bạn.
• Căn cứ: Hai bạn trong ví dụ giả định có sở thích và lịch khác nhau.
• Câu hỏi cần làm rõ: “Nếu chưa biết mình thích gì thì sao?”
• Phân loại: “Hai bạn trong ví dụ giả định” là ví dụ giả định, không phải sự kiện đã xảy ra; “Nên thử một hoạt động nhỏ trước khi quyết định” là suy luận hợp lí; “Tự chủ không có nghĩa phủ nhận tình bạn” là ý kiến riêng của người nói.

Củng cố cách nói đúng vấn đề, phản hồi đúng nội dung và thực hành quy trình nói – nghe qua các bài tập đã cho.

HS làm việc theo cặp với các bài tập 2, 3, 4 và 7 trong SGK (có thể làm tương tác trên NeoEdu). Sau đó, một HS đóng vai người nói trình bày trong 1 phút về một ý đã lập, bạn đóng vai người nghe đặt một câu hỏi và phản hồi lại, rồi đổi vai.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) “Khi bạn có ý kiến khác, em nên làm gì trước?” (2) “Quy trình nói và nghe gồm những bước nào?” (3) “Người nghe nên làm gì để góp phần cho cuộc trao đổi?”

Bài tập 2 (Đáp án C: Hỏi lí do rồi phản hồi vào ý kiến). Lí do: phản hồi vào nội dung, không công kích người nói.
Bài tập 3: Xác định vấn đề và người nghe → Lập ý kèm chi tiết hoặc bằng chứng → Trình bày và lắng nghe phản hồi → Trả lời, điều chỉnh khi có căn cứ.
Bài tập 4: người nói – nêu ý rõ và có căn cứ; người nghe – ghi ý chính và hỏi đúng nội dung; người điều phối – giữ lượt và thời gian công bằng.
Bài tập 7: Câu hỏi thực: “Nếu chưa biết mình thích gì thì sao?” Lời đáp mẫu: “Em có thể tìm hiểu thêm và thử một hoạt động nhỏ có thời hạn, sau đó đánh giá lại.” Lưu ý: HS ghi câu hỏi và lời đáp thực trong lớp, không nhận ví dụ mẫu là đối thoại đã diễn ra.

Vận dụng toàn bộ kĩ năng đã học để trình bày ý kiến có căn cứ trong 2–3 phút và tự điều chỉnh bài viết cho người chưa biết chủ đề.

HS luyện nói trong nhóm 4 (mỗi người 2 phút), sau đó 2–3 HS trình bày trước lớp về vấn đề: “Có nên chọn hướng học chỉ vì bạn thân cũng chọn?”. Người nghe ghi ý chính, căn cứ và câu hỏi, sau đó phản hồi theo Phiếu học tập số 2. Về nhà, HS viết lại phần mở và một ý thân bài cho người nghe chưa biết chủ đề, giải thích vì sao đổi.

• Bài nói 2–3 phút có đủ ba ý: quan điểm, lí do hoặc chi tiết, điều muốn người nghe nghĩ; bám đúng vấn đề.
• Phần mở mẫu đã chỉnh: “Hôm nay em muốn trao đổi vấn đề: Có nên chọn hướng học chỉ vì bạn thân cũng chọn?”
• Ý thân bài mẫu: “Chọn hướng đi cần xem điều kiện riêng, không chỉ theo bạn. Hai bạn trong ví dụ giả định có sở thích và lịch khác nhau.”
• Giải thích chỉnh sửa: đặt vấn đề trước rồi mới đưa chi tiết giúp người chưa biết theo được lí do.
• Thang điểm Phiếu học tập số 2 (10 điểm): bám đúng nhiệm vụ 3; chi tiết hoặc lí do phù hợp 2; tổ chức mở – triển khai – kết 2; lời rõ, thời lượng phù hợp 1; lắng nghe và tương tác tôn trọng 2.