Giáo án Củng cố, mở rộng trang 73 – Tập 2

Kích hoạt kiến thức nền về ba văn bản đã học, gợi nhớ hình ảnh bản đồ, lời nhắn nhủ và thói quen đọc; xác định nhiệm vụ ôn tập.

GV nêu câu hỏi gợi mở: “Khi gặp ngã rẽ trong đời, em thường nghe ai khuyên và tự quyết định thế nào?” và “Em nghĩ điều gì giúp một người định hướng được cuộc sống?”. HS trả lời nhanh cá nhân, sau đó GV dẫn vào ba văn bản của bài 8 và nêu nhiệm vụ: hệ thống hoá kiến thức, so sánh và vận dụng qua bài tập trang 73.

Các ý kiến ban đầu của HS, ví dụ: “Em nghe bố mẹ khuyên nhưng tự cân nhắc rồi chọn.”; “Điều định hướng là hiểu bản thân và đặt mục tiêu.” GV ghi nhanh các từ khoá lên bảng: bản đồ, định hướng, đọc, lời nhắn nhủ, nguồn cội, tự trọng.

Hệ thống hoá thể loại, mạch trình bày, chi tiết tiêu biểu và cách thể hiện của từng văn bản; nêu được ý nghĩa cơ bản đã học.

HS chia thành ba nhóm chuyên sâu, mỗi nhóm đọc lại một văn bản trong sách giáo khoa và điền Phiếu học tập số 1. Nhóm 1 làm về “Bản đồ dẫn đường”; nhóm 2 làm về “Hãy cầm lấy và đọc”; nhóm 3 làm về “Nói với con”. Câu hỏi gợi ý: Văn bản thuộc thể loại gì? Mạch trình bày gồm mấy phần? Chi tiết nào tiêu biểu nhất? Cách thể hiện (ẩn dụ, lời thư, lời tâm tình, hình ảnh) làm nổi bật điều gì?

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành của mỗi nhóm, gồm các mục: văn bản, thể loại, mạch trình bày, chi tiết tiêu biểu, cách thể hiện, ý nghĩa. Ví dụ nội dung đúng: Bản đồ dẫn đường – nghị luận xã hội dạng thư; mạch: kể chuyện gợi vấn đề, giải thích bản đồ nhận thức, khuyên tự tìm hướng sống; cách thể hiện: ẩn dụ bản đồ, giọng thư thân tình. Hãy cầm lấy và đọc – nghị luận xã hội; mạch: gợi động lực đọc, bàn vai trò sách và thực trạng, kêu gọi hành động. Nói với con – tản văn? Theo đáp án bài tập 10, thể loại là thơ tự do; mạch: lời người cha mở từ mái ấm, mở ra quê hương, mong con nhớ nguồn và giữ tự trọng.

Chọn được một điểm giống và một điểm khác giữa các văn bản, mỗi nhận xét đều gắn với ví dụ cụ thể.

HS làm việc theo cặp đôi, dùng kết quả Phiếu học tập số 1 để hoàn thành Phiếu học tập số 2. Yêu cầu: chọn một điểm giống và một điểm khác, mỗi điểm kèm một ví dụ. GV nhắc: không chỉ nói “tất cả đều hay”.

Phiếu học tập số 2 có ít nhất một điểm giống và một điểm khác, ví dụ đúng: Giống nhau – cả ba văn bản đều dùng lời nói hướng tới người đọc (lời thư, lời kêu gọi, lời tâm tình) để bày tỏ quan điểm; dẫn ví dụ: Bản đồ dẫn đường mở đầu bằng lời người ông gửi cháu, Nói với con mở bằng lời cha với con. Khác nhau – Hãy cầm lấy và đọc tập trung bàn về thói quen đọc và thực trạng, còn Nói với con tập trung vào nguồn cội và phẩm chất; dẫn ví dụ: bài 5 nêu vấn đề suy giảm thói quen đọc, bài 9 nhắc đến quê hương và sự tự trọng.

Củng cố thể loại, mạch trình bày của ba văn bản qua các bài tập 2, 3, 6, 7, 10 trong sách giáo khoa; luyện kĩ năng đọc hiểu nhanh.

HS làm bài tập trang 73 theo cá nhân rồi đối chiếu cặp đôi: Bài 2 (thể loại Bản đồ dẫn đường), Bài 3 (mạch trình bày Bản đồ dẫn đường), Bài 6 (thể loại Hãy cầm lấy và đọc), Bài 7 (mạch trình bày Hãy cầm lấy và đọc), Bài 10 (thể loại Nói với con). GV có thể dùng học liệu số NeoEdu để HS làm thêm bài tập tương tác và kiểm tra đáp án.

Đáp án đúng: Bài 2: A (nghị luận xã hội dạng thư). Bài 3: Kể chuyện gợi vấn đề định hướng → Giải thích bản đồ nhận thức → Khuyên tự tìm hướng sống phù hợp. Bài 6: C (nghị luận xã hội). Bài 7: Gợi động lực đọc → Bàn vai trò sách và thực trạng → Kêu gọi hành động xây văn hóa đọc. Bài 10: B (thơ tự do). HS ghi đúng các đáp án vào vở, kèm một dòng giải thích căn cứ cho mỗi câu, ví dụ: “Bài 10 chọn B vì văn bản không theo vần, nhịp cố định.”

Vận dụng cách phân tích ý nghĩa chi tiết và cách tóm lược để viết đoạn văn 5–7 câu; liên hệ bản thân để lập kế hoạch đọc có sách, thời gian và cách ghi điều học được.

HS chọn một trong hai đề (bài 4 hoặc bài 8 trang 73): Bài 4: Phân tích ý nghĩa chi tiết hình ảnh bản đồ biểu trưng cho cách nhìn định hướng cuộc sống. Bài 8: Phân tích ý nghĩa chi tiết lời kêu gọi đọc đi cùng lí lẽ về lợi ích và thói quen. Viết 5–7 câu, nêu nhận xét rồi giải thích. Sau đó HS viết kế hoạch đọc cá nhân trong 2 tuần: sách đọc, thời gian đọc mỗi ngày, cách ghi điều học được.

Đoạn văn 5–7 câu theo thang 10 điểm: nhận xét phù hợp (2 điểm); dẫn đúng chi tiết (3 điểm); giải thích tác dụng (3 điểm); mạch lạc và diễn đạt (2 điểm). Ví dụ câu mở đầu đúng cho bài 4: “Hình ảnh bản đồ trong văn bản Bản đồ dẫn đường giúp người đọc hình dung điều định hướng con người trong cuộc sống.” Kế hoạch đọc cá nhân gồm ít nhất ba mục: tên sách, khung thời gian cố định (ví dụ 20 phút trước khi ngủ), cách ghi lại một ý học được mỗi lần đọc.