Giáo án Thực hành đọc: Câu chuyện về con đường

Huy động trải nghiệm của HS về một con đường gắn với kỉ niệm và bước lớn lên, từ đó dẫn vào văn bản.

HS trả lời câu hỏi: Em hãy kể tên một con đường hoặc lối đi gắn với kỉ niệm tuổi nhỏ của em và nêu một điều em rút ra khi đi trên con đường ấy. GV đặt thêm câu hỏi: Vì sao một con đường có thể nhắc ta nhớ về sự lớn lên?

Khoảng 3 đến 4 ý trả lời miệng của HS. Kết luận sơ bộ: con đường có thể gắn với kỉ niệm và với bước trưởng thành; văn bản sẽ bàn về con đường ở cả nghĩa cụ thể lẫn nghĩa khái quát.

Nêu được nội dung chính, mạch trình bày của bản tóm lược và ghi chú thể loại nguyên tác.

HS đọc thầm bản tóm lược và bình giải trong SGK, sau đó hoàn thành phần A của Phiếu học tập số 1 với ba câu hỏi: (1) Tác giả mở ra hai nghĩa nào từ hình ảnh con đường? (2) Theo bản tóm lược, con đường được tạo nên bởi những yếu tố nào? (3) Thể loại nguyên tác là gì, và vì sao không được coi bản tóm lược là lời tác giả? HS cũng sắp xếp ba bước theo mạch trình bày: Khuyên chủ động tạo hướng đi; Nhớ đường gắn tuổi nhỏ; Mở nghĩa sang tri thức và cuộc đời.

• Hai nghĩa: đường tri thức và đường đời.
• Con đường được tạo nên bởi lựa chọn, trí tuệ và ý chí; con đường không chỉ chờ sẵn.
• Thể loại nguyên tác: nghị luận xã hội. Bản tóm lược do nhóm biên soạn viết mới, không phải nguyên văn, không giữ giọng kể hay thể thơ của tác phẩm gốc.
• Mạch trình bày: Nhớ đường gắn tuổi nhỏ → Mở nghĩa sang tri thức và cuộc đời → Khuyên chủ động tạo hướng đi.

Phân biệt được nghĩa vật chất và nghĩa tượng trưng của con đường; biết ghi sổ đọc ba cột để nhận xét có căn cứ.

Cặp đôi đọc chi tiết “Con đường từ nghĩa thực mở thành biểu tượng đường đời” và điền phần B của Phiếu học tập số 1 (sổ đọc ba cột: chi tiết – nhận xét – lí giải). Hai câu hỏi thảo luận: (1) Nghĩa vật chất của con đường là gì, nghĩa tượng trưng là gì, và vì sao không nên trả lời như bài thuyết minh giao thông? (2) Vì sao “tự chủ không phải buộc ai cũng đạt cùng thành tựu”?

Ví dụ sổ đọc ba cột:

• Chi tiết: “Con đường từ nghĩa thực mở thành biểu tượng đường đời.”
• Nhận xét: hình ảnh con đường nối không gian cụ thể với hành trình phát triển của con người.
• Lí giải: lối đi thật là điểm tựa để hiểu nghĩa tượng trưng; mỗi lựa chọn trong đời là một đoạn đường người trẻ tự đi qua.

Kết luận của HS: nghĩa vật chất là đường đi thật; nghĩa tượng trưng là hướng sống và sự trưởng thành. Liên hệ phải xét điều kiện thực tế, vì mỗi người có hoàn cảnh riêng nên không thể đòi cùng một thành tựu.

Củng cố nhận diện thể loại, trọng tâm văn bản, mạch trình bày và các nhận xét có căn cứ.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các câu sau, sau đó đối chiếu trên học liệu NeoEdu (bài tập tương tác):

1. Theo ghi chú về nguyên tác, tác phẩm thuộc dạng nào? A. tản văn; B. nghị luận xã hội; C. truyện ngắn; D. thơ năm chữ.
2. Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? A. trưởng thành cần lựa chọn và nỗ lực có suy xét; B. lòng trắc ẩn với những sinh linh nhỏ bé; C. học từ thiên nhiên và kinh nghiệm của người lao động; D. vẻ đẹp lao động và sự chung sức.
3. Xét từng nhận định: a) Con đường từ nghĩa thực mở thành biểu tượng đường đời. b) Con đường chỉ được hiểu như một công trình giao thông. c) Đường đời đã cố định nên lựa chọn cá nhân không có ý nghĩa.
4. Sắp xếp ba bước theo mạch trình bày: Khuyên chủ động tạo hướng đi; Nhớ đường gắn tuổi nhỏ; Mở nghĩa sang tri thức và cuộc đời.
5. Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ: A. trưởng thành cần lựa chọn và nỗ lực có suy xét; B. Con đường từ nghĩa thực mở thành biểu tượng đường đời; C. Con đường chỉ được hiểu như một công trình giao thông; D. Đường đời đã cố định nên lựa chọn cá nhân không có ý nghĩa.

Đáp án:

1. B. Ghi chú xác định nguyên tác là nghị luận xã hội, không suy từ hình thức văn xuôi của bản tóm lược.
2. A. Trọng tâm là lựa chọn và nỗ lực có suy xét.
3. a) Đ (có chi tiết hỗ trợ); b) S (chỉ dừng ở nghĩa vật chất, bỏ qua nghĩa tượng trưng); c) S (bỏ qua vai trò lựa chọn cá nhân).
4. Nhớ đường gắn tuổi nhỏ → Mở nghĩa sang tri thức và cuộc đời → Khuyên chủ động tạo hướng đi.
5. A và B. Hai ý còn lại làm sai sự việc hoặc vượt giới hạn diễn giải.

Vận dụng chủ đề trưởng thành cần lựa chọn và nỗ lực có suy xét vào tình huống thật, đồng thời nhận ra giới hạn của liên hệ.

HS nêu một tình huống thật trong đời sống của mình (ví dụ: chọn môn học để ôn tập, lập kế hoạch cho một việc, chọn cách giúp đỡ gia đình). Viết 3 đến 4 câu trình bày: một việc làm hoặc cách nhìn phù hợp với trưởng thành cần lựa chọn và nỗ lực có suy xét; một giới hạn của liên hệ dựa trên điều kiện thực tế. Lưu ý: không coi văn bản là hướng dẫn thao tác.

Ví dụ: “Em chọn môn học nâng cao theo sở thích sau khi cân nhắc năng lực của mình và duy trì học đều mỗi tuần. Tuy nhiên, không phải bạn nào cũng có thời gian như em nên kết quả của mỗi người không thể giống nhau.” Kết luận: liên hệ có căn cứ từ chi tiết văn bản và nhận ra giới hạn về điều kiện thực tế.