Giáo án Hãy cầm lấy và đọc

Huy động trải nghiệm đọc sách của HS, dẫn HS vào vấn đề suy giảm thói quen đọc và nhu cầu đọc chủ động mà văn bản đề cập.

GV chiếu tranh gợi hoạt động đọc tập trung và đặt câu hỏi: “Em đọc sách vì điều gì?” và “Trong một tuần, em dành bao nhiêu thời gian đọc ngoài giờ học? Em thường đọc gì?”. HS trả lời ngắn vào vở, sau đó vài HS chia sẻ trước lớp.

Danh sách 3 đến 4 lí do đọc sách của HS (ví dụ: để hiểu thêm kiến thức, để giải trí, để trò chuyện với bạn bè về nội dung đã đọc, để làm bài tập). GV chốt: đọc có thể là nhu cầu chủ động của mỗi người, không chỉ là nhiệm vụ để lấy điểm; đó chính là vấn đề văn bản Hãy cầm lấy và đọc bàn đến.

HS nhận diện được ba phần của mạch trình bày và vai trò của từng phần trong việc đưa người đọc đến lời kêu gọi cuối bài.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc phần tiếp cận tác phẩm, xác định: (1) phần nào gợi động lực đọc; (2) phần nào bàn về vai trò của sách và nêu thực trạng suy giảm thói quen đọc; (3) phần nào kêu gọi khôi phục văn hóa đọc bằng hành động. Sau đó nhóm trả lời: “Vì sao có thể nói đọc được nhìn như nhu cầu chủ động, không chỉ nhiệm vụ học tập để lấy điểm?”.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, gồm: - Phần gợi động lực đọc: câu chuyện mở đầu, tạo cảm xúc và đặt câu hỏi cho người đọc. - Phần bàn về vai trò sách và thực trạng: nêu giá trị của sách đối với hiểu biết và đời sống tinh thần, đồng thời chỉ ra việc thói quen đọc đang suy giảm. - Phần kêu gọi hành động: đề nghị khôi phục văn hóa đọc bằng việc làm cụ thể. Kết luận của nhóm: đọc được trình bày như nhu cầu chủ động của con người, vì đọc đem lại hiểu biết và đời sống tinh thần phong phú, không phải chỉ để đối phó bài kiểm tra.

HS giải thích được vì sao sức thuyết phục của văn bản đến từ lí lẽ về tri thức và trải nghiệm người đọc, và nhận ra mối nối giữa câu chuyện mở đầu, phần bàn luận và lời kết.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần “Đọc sâu: bằng chứng và nghệ thuật”. Cặp đôi trả lời ba câu hỏi: (1) Nhan đề mang tính thúc giục, vậy điều gì làm văn bản thuyết phục hơn nhan đề? (2) Vì sao bằng chứng “không nên chỉ là khẩu hiệu ai cũng phải đọc”? (3) Liên hệ “một kế hoạch có sách, thời gian và cách ghi điều học được” có ý nghĩa gì với người đọc, và cần tôn trọng điều gì?

Kết luận của cặp đôi: - Nhan đề có tác dụng thúc giục, nhưng sức thuyết phục đến từ lí lẽ về tri thức và trải nghiệm người đọc. - Bằng chứng cần cụ thể và gần với trải nghiệm, không thể chỉ là khẩu hiệu; vì vậy văn bản dùng lí lẽ để người đọc tự thấy lợi ích của việc đọc. - Liên hệ tốt là một kế hoạch cụ thể (có sách, có thời gian, có cách ghi lại điều học được) và phải tôn trọng cách tiếp cận phù hợp với khả năng từng người. - Mối nối: câu chuyện mở đầu mở đường cho phần bàn luận, phần bàn luận dẫn đến lời kết kêu gọi hành động.

HS củng cố kiến thức về thể loại, trọng tâm văn bản, lí lẽ và mạch trình bày qua các bài tập trắc nghiệm và đúng sai.

HS làm bài tập 2, 3, 4, 5 và 6 trong phần Bài tập của bài học (đề gốc trên màn hình hoặc phiếu), có thể dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh. Đề bài tập 2: Theo ghi chú về nguyên tác, tác phẩm thuộc dạng nào? A. thơ năm chữ; B. tản văn; C. nghị luận xã hội; D. truyện ngắn. Đề bài tập 3: Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? A. vẻ đẹp lao động và sự chung sức; B. đọc chủ động nuôi tri thức và đời sống tinh thần; C. lòng trắc ẩn với những sinh linh nhỏ bé; D. học từ thiên nhiên và kinh nghiệm của người lao động. Đề bài tập 4: Xét các nhận định: a) Lời kêu gọi đọc đi cùng lí lẽ về lợi ích và thói quen; b) Đọc sách chỉ có ích khi giúp lấy điểm kiểm tra; c) Nhan đề thúc giục nên bài viết không cần lí lẽ thuyết phục. Đề bài tập 5: Sắp xếp ba bước theo mạch trình bày trong bản tóm lược. Đề bài tập 6: Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ: A. đọc chủ động nuôi tri thức và đời sống tinh thần; B. Lời kêu gọi đọc đi cùng lí lẽ về lợi ích và thói quen; C. Đọc sách chỉ có ích khi giúp lấy điểm kiểm tra; D. Nhan đề thúc giục nên bài viết không cần lí lẽ thuyết phục.

Đáp án: Câu 2: C (nghị luận xã hội; ghi chú nguyên tác khẳng định điều này, không suy từ hình thức văn xuôi). Câu 3: B (đọc chủ động nuôi tri thức và đời sống tinh thần). Câu 4: a) Đúng; b) Sai; c) Sai (nhan đề thúc giục nhưng bài viết vẫn cần lí lẽ thuyết phục). Câu 5: Gợi động lực đọc → Bàn vai trò sách và thực trạng → Kêu gọi hành động xây dựng văn hóa đọc. Câu 6: A và B. Lí do sai của C và D: đọc không chỉ để lấy điểm; nhan đề không thay thế lí lẽ.

HS vận dụng cách ghi sổ đọc ba cột để nhận xét có căn cứ và đề xuất một việc làm phù hợp với đọc chủ động trong đời sống.

HS làm cá nhân Phiếu học tập số 2: chọn một cuốn sách, bài báo hoặc văn bản mình đã đọc gần đây, ghi một dòng vào ba cột (chi tiết – nhận xét – lí giải). Sau đó HS nêu một việc làm cụ thể trong tuần tới để đọc chủ động, đồng thời nêu một giới hạn của việc liên hệ đó.

Mỗi HS có một dòng sổ đọc ba cột đúng cách (nhận xét được chi tiết hỗ trợ, lí giải có lí do), và một việc làm cụ thể, ví dụ: “Mỗi tối đọc 15 phút trước khi ngủ và ghi lại một ý học được”. Giới hạn cần nêu: việc làm này phải phù hợp khả năng và thời gian của bản thân, không áp dụng máy móc cho mọi người.