Giáo án Bản đồ dẫn đường

Huy động trải nghiệm của HS về việc được người khác chỉ đường hoặc định hướng; từ đó xác định vấn đề: bản đồ tiếp nhận từ người khác có thể có hạn chế, và mỗi người cần tự tìm hướng đi.

GV đưa ra tình huống: Khi em đi đến một nơi chưa quen, em thường tin theo ai hoặc theo cái gì để tìm đường? Em đã bao giờ nhận được lời chỉ dẫn của người lớn mà sau đó thấy chưa phù hợp với mình chưa? HS trao đổi nhanh với bạn cùng bàn trong 1 phút, sau đó vài HS chia sẻ trước lớp. GV dẫn vào bài: Bản đồ dẫn đường là một thư của người ông viết cho cháu về cách nhìn bản thân và thế giới.

HS nêu được ít nhất một trải nghiệm cá nhân về việc được chỉ đường hoặc khuyên bảo. Từ đó HS rút ra câu hỏi định hướng của bài: ai hoặc cái gì giúp mình định hướng, và mình cần làm gì để không chỉ đi theo bản đồ của người khác.

Giúp HS hiểu nội dung chính của bản tóm lược và nhận ra ẩn dụ bản đồ biểu trưng cho cách nhìn định hướng cuộc sống; biết chỉ ra và giải thích được nhận xét có căn cứ.

HS đọc bản tóm lược và bình giải trong sách (đọc thầm, khoảng 4 phút). Các nhóm 4 HS làm theo kỹ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi vào sổ đọc ba cột (chi tiết – nhận xét – lí giải) cho hình ảnh bản đồ, theo Phiếu học tập số 1. Nhóm thống nhất kết quả trên khăn trải bàn ở giữa nhóm. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Người ông viết cho cháu về điều gì? (2) Vì sao tác giả chọn hình ảnh bản đồ để nói về định hướng? (3) Bản đồ tiếp nhận từ người khác có hạn chế gì, và mỗi người cần làm gì?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành với nội dung dự kiến: người ông viết về cách nhìn bản thân và thế giới; bản đồ là ẩn dụ cho điều định hướng con người trong cuộc sống, giúp vấn đề trừu tượng trở nên dễ hình dung; bản đồ từ người khác có thể có hạn chế, mỗi người cần hiểu và xây dựng hướng đi phù hợp, không ngừng học hỏi. Kiến thức HS rút ra: Hình ảnh bản đồ biểu trưng cho cách nhìn định hướng cuộc sống, và tự hiểu mình là việc cần làm để tiếp nhận có suy xét.

Giúp HS nhận ra giọng thư thân tình vẫn mang tính nghị luận, và biết nối một câu chuyện với luận điểm mà nó hỗ trợ.

GV chia lớp thành các cặp đôi, yêu cầu tìm trong bản tóm lược: (1) một chỗ thể hiện ý kiến của người viết, (2) một chỗ có lí lẽ, (3) một câu chuyện hoặc suy ngẫm đóng vai trò ví dụ. Sau đó cặp đôi trả lời câu hỏi: Vì sao giọng thư thân tình không làm mất tính nghị luận? Tự chọn hướng đi có đồng nghĩa với phủ nhận lời người thân không? Vì sao?

Kết quả dự kiến: Ý kiến: 'Mỗi người cần hiểu và xây dựng hướng đi phù hợp, không ngừng học hỏi.' Lí lẽ: bản đồ tiếp nhận từ người khác có thể có hạn chế. Ví dụ: các câu chuyện, suy ngẫm gợi hình ảnh bản đồ. Kiến thức HS rút ra: Giọng thư thân tình vẫn có ý kiến, lí lẽ và ví dụ; phân tích nên nối một câu chuyện với luận điểm mà nó hỗ trợ. Tự chọn hướng đi không đồng nghĩa phủ nhận lời người thân; đó là tiếp nhận có suy xét và chịu trách nhiệm.

Củng cố nội dung bài, rèn kĩ năng chọn đáp án và kiểm tra nhận xét bằng chi tiết cụ thể.

GV chiếu đề bài tập (bài 2–6) và cho HS làm cá nhân trong 4 phút, sau đó đối chiếu theo cặp. Đề: (2) Theo ghi chú về nguyên tác đi kèm bản tóm lược, tác phẩm thuộc dạng nào? A. nghị luận xã hội dạng thư; B. truyện ngắn; C. thơ năm chữ; D. tản văn. (3) Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? A. lòng trắc ẩn với những sinh linh nhỏ bé; B. học từ thiên nhiên và kinh nghiệm của người lao động; C. vẻ đẹp lao động và sự chung sức; D. tự hiểu mình và xây dựng hướng đi có trách nhiệm. (4) Xét từng nhận định: a) Hình ảnh bản đồ biểu trưng cho cách nhìn định hướng cuộc sống; b) Tự chọn hướng đi nghĩa là phải gạt bỏ mọi lời người thân; c) Bản đồ chỉ là tấm bản đồ địa lí dùng tìm đường ngoài phố. (5) Sắp xếp ba bước theo mạch trình bày: Khuyên tự tìm hướng sống phù hợp; Kể chuyện gợi vấn đề định hướng; Giải thích bản đồ nhận thức. (6) Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ: A. tự hiểu mình và xây dựng hướng đi có trách nhiệm; B. Hình ảnh bản đồ biểu trưng cho cách nhìn định hướng cuộc sống; C. Tự chọn hướng đi nghĩa là phải gạt bỏ mọi lời người thân; D. Bản đồ chỉ là tấm bản đồ địa lí dùng tìm đường ngoài phố.

Đáp án: Câu 2: A. Câu 3: D. Câu 4: a) Đúng; b) Sai; c) Sai. Câu 5: Kể chuyện gợi vấn đề định hướng → Giải thích bản đồ nhận thức → Khuyên tự tìm hướng sống phù hợp. Câu 6: A và B. Lí giải: nhận xét b và c đi ngược với phần đọc sâu về tiếp nhận có suy xét và về ẩn dụ bản đồ. HS có thể kiểm tra thêm trên học liệu NeoEdu theo đường dẫn đã nêu.

Vận dụng tinh thần tự hiểu mình và xây dựng hướng đi có trách nhiệm vào một tình huống thực tế của HS; nhận ra giới hạn của việc liên hệ từ văn bản văn học.

GV nêu nhiệm vụ: Từ văn bản Bản đồ dẫn đường, hãy đề xuất một việc làm hoặc một cách nhìn trong đời sống phù hợp với tự hiểu mình và xây dựng hướng đi có trách nhiệm. Yêu cầu: nêu tình huống cụ thể; nối với một chi tiết hợp lí trong bản tóm lược; nêu rõ giới hạn của liên hệ (văn bản không phải là hướng dẫn thao tác). Ví dụ gợi ý tình huống: chọn môn học hay hoạt động ngoại khóa, nhờ người lớn góp ý nhưng vẫn tự cân nhắc.

Mỗi HS viết 3–4 câu hoặc nói 1 phút, gồm: tình huống cụ thể (ví dụ: chọn câu lạc bộ mình yêu thích), việc làm đề xuất (ví dụ: hỏi ý kiến thầy cô, tự đánh giá sở thích và năng lực rồi quyết định), chi tiết liên hệ (bản đồ là điều định hướng con người), và giới hạn (câu chuyện không thay thế việc tự suy xét trong từng hoàn cảnh cụ thể). Kiến thức HS rút ra: tự hiểu mình là nền tảng để xây dựng hướng đi có trách nhiệm.