Giáo án Dấu ấn Hồ Khanh

HS huy động hiểu biết nền về từ “dấu ấn”, dự đoán nội dung văn bản từ nhan đề và xác định được nhiệm vụ đọc.

GV chiếu nhan đề “Dấu ấn Hồ Khanh – Nhật Văn” và đặt câu hỏi: (1) Dấu ấn là gì? Khi nói ai đó “để lại dấu ấn”, em hiểu điều gì? (2) Theo em, Hồ Khanh có thể để lại dấu ấn gì trong một hành trình khám phá? (3) Để kiểm chứng dự đoán, em cần tìm những thông tin nào trong văn bản? HS làm việc theo cặp đôi, ghi nhanh ý kiến vào nháp rồi chia sẻ.

Mỗi cặp nêu được 2–3 dự đoán. Ví dụ: “Dấu ấn là điều để lại trên một sự việc, có thể Hồ Khanh là người góp phần vào một phát hiện quan trọng.” Nhiệm vụ đọc được chốt: tìm (a) con người và công việc của Hồ Khanh, (b) vai trò của ông trong việc tìm lại lối vào Sơn Đoòng, (c) chi tiết nào chứng minh phẩm chất ham khám phá và sự hỗ trợ đoàn khảo sát.

HS nêu được nội dung chính của phần giới thiệu nhân vật, mạch trình bày của bản tóm lược và vai trò của Hồ Khanh trong việc phát hiện, tìm lại lối vào Sơn Đoòng, hỗ trợ đoàn thám hiểm.

HS đọc thầm bản tóm lược và bình giải Dấu ấn Hồ Khanh trong SGK (hoặc trang bài học NeoEdu). Nhóm 3–4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo ba nội dung: con người, công việc, đóng góp. Sau đó nhóm trả lời câu hỏi: (1) Bản tóm lược được trình bày theo mạch nào? (2) Những trải nghiệm trong rừng và sự kiên trì đã giúp dấu hiệu từng gặp trở thành gì? (3) Theo em, vì sao thông tin được sắp xếp như vậy để làm rõ nhan đề?

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành với ba mục: (a) Con người và công việc: Hồ Khanh có kinh nghiệm đi rừng, tham gia vào công việc khảo sát. (b) Vai trò trong phát hiện: góp phần tìm lại lối vào Sơn Đoòng; những trải nghiệm trong rừng và sự kiên trì giúp một dấu hiệu từng gặp trở thành đầu mối quan trọng. (c) Đóng góp: hỗ trợ đoàn thám hiểm. Kết luận nhóm: Mạch trình bày gồm ba bước: giới thiệu Hồ Khanh → kể phát hiện và quá trình tìm lại hang → nêu đóng góp với khảo sát; cách sắp xếp này làm rõ dấu ấn của nhân vật được nêu trong nhan đề.

HS giải thích được ý nghĩa của nhan đề và chi tiết tìm kiếm; biết phân biệt nhận xét có căn cứ với nhận xét vượt quá văn bản; ghi được sổ đọc ba cột theo đúng yêu cầu.

HS làm việc cá nhân rồi cặp đôi theo kĩ thuật sổ đọc ba cột. Trước hết, GV hướng dẫn cách ghi: cột 1 là chi tiết trong văn bản; cột 2 là nhận xét; cột 3 là lí giải (vì sao nhận xét đó đúng và được chi tiết nào hỗ trợ). HS thực hiện với chi tiết “Kinh nghiệm đi rừng giúp Hồ Khanh hỗ trợ đoàn khảo sát”, sau đó trả lời: (1) Nhan đề nêu điều gì về nhân vật? (2) Chi tiết về quá trình tìm kiếm cho thấy phẩm chất nào? (3) Vì sao văn bản không phóng đại thành một người đơn độc thực hiện toàn bộ nghiên cứu? (4) Vì sao tri thức bản địa và sự phối hợp chuyên môn cũng quan trọng?

Sổ đọc ba cột của HS có ít nhất một dòng hoàn chỉnh. Ví dụ: Chi tiết: “Kinh nghiệm đi rừng giúp Hồ Khanh hỗ trợ đoàn khảo sát.” Nhận xét: Hồ Khanh là người có vai trò thực tế trong khảo sát. Lí giải: Chi tiết cho thấy kinh nghiệm cá nhân được đưa vào công việc chung, nên nhận xét có căn cứ. Kết luận GV chốt: Nhan đề nêu nhân vật cùng dấu ấn; chi tiết tìm kiếm cụ thể hóa phẩm chất ham khám phá; đây là người thật và hoạt động khảo sát thật; cần kiểm tra nguồn và mốc thời gian khi viết lại; tri thức bản địa và sự phối hợp chuyên môn đều quan trọng.

HS vận dụng được kiến thức về thể loại, nội dung và cách đối chiếu nhận xét với văn bản để làm bài tập trắc nghiệm và đúng – sai; sắp xếp được mạch trình bày.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các bài sau: (1) Nguyên tác thuộc dạng nào? A. tản văn; B. văn bản thông tin; C. truyện ngắn; D. thơ năm chữ. (2) Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? A. sự kiên trì và hiểu biết bản địa góp cho khám phá; B. lòng trắc ẩn với những sinh linh nhỏ bé; C. học từ thiên nhiên và kinh nghiệm của người lao động; D. vẻ đẹp lao động và sự chung sức. (3) Xét từng nhận định: a) Kinh nghiệm đi rừng giúp Hồ Khanh hỗ trợ đoàn khảo sát; b) Hồ Khanh một mình thực hiện toàn bộ nghiên cứu khoa học về hang; c) Kinh nghiệm đi rừng không có vai trò trong quá trình khám phá. (4) Sắp xếp ba bước theo mạch trình bày. (5) Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ: A. sự kiên trì và hiểu biết bản địa góp cho khám phá; B. Kinh nghiệm đi rừng giúp Hồ Khanh hỗ trợ đoàn khảo sát; C. Hồ Khanh một mình thực hiện toàn bộ nghiên cứu khoa học về hang; D. Kinh nghiệm đi rừng không có vai trò trong quá trình khám phá.

Đáp án: (1) B: văn bản thông tin, không suy thể thơ hay thể loại từ hình thức văn xuôi. (2) A: sự kiên trì và hiểu biết bản địa góp cho khám phá. (3) a) Đúng; b) Sai, vì văn bản nói ông hỗ trợ đoàn khảo sát, không phải làm toàn bộ nghiên cứu một mình; c) Sai, vì văn bản nêu kinh nghiệm đi rừng có vai trò trong hỗ trợ đoàn khảo sát. (4) Giới thiệu Hồ Khanh → Kể phát hiện và quá trình tìm lại hang → Nêu đóng góp với khảo sát. (5) Chọn A và B, vì hai nhận xét này có căn cứ trong văn bản; C và D không đúng với sự việc được nêu.

HS vận dụng được kiến thức của bài để viết đoạn văn ngắn làm rõ chủ đề và đề xuất một việc làm hoặc cách nhìn trong đời sống phù hợp, đồng thời nhận ra giới hạn của liên hệ.

HS chọn một trong hai nhiệm vụ: (1) Viết đoạn 8–10 câu làm rõ chủ đề “sự kiên trì và hiểu biết bản địa góp cho khám phá”, dẫn ít nhất hai chi tiết trong văn bản; không kể lại toàn bộ bản tóm lược. (2) Từ văn bản, đề xuất một việc làm hoặc cách nhìn trong đời sống phù hợp với sự kiên trì và hiểu biết bản địa; nêu rõ giới hạn của liên hệ, vì văn bản thông tin không phải là hướng dẫn thao tác. Phần làm trên lớp là dàn ý và 3–4 câu đầu; phần còn lại hoàn thành ở nhà.

Dàn ý gồm: câu chủ đề nêu sự kiên trì và hiểu biết bản địa; hai chi tiết dẫn chứng (ví dụ: kinh nghiệm đi rừng giúp Hồ Khanh hỗ trợ đoàn khảo sát; sự kiên trì khiến dấu hiệu từng gặp trở thành đầu mối quan trọng); câu lí giải; câu kết nêu giới hạn của liên hệ. Tiêu chí tham khảo: đúng chủ đề (2 điểm); hai dẫn chứng chính xác (3 điểm); lí giải (3 điểm); tổ chức và ngôn ngữ (2 điểm).