Giáo án Viết bài văn nghị luận về một vấn đề trong đời sống (trình bày ý kiến tán thành)

Huy động kiến thức nền và trải nghiệm của HS về làm việc nhóm; dẫn vào nhiệm vụ viết bài nghị luận tán thành.

HS trả lời câu hỏi của GV: “Khi làm việc nhóm, em có nên thống nhất mục tiêu và cách phối hợp trước khi bắt tay vào việc không? Vì sao?”. HS bày tỏ quan điểm bằng cách giơ thẻ (Tán thành/Không tán thành/Phân vân) rồi nêu một lí do ngắn.

Kết quả khảo sát nhanh cả lớp (số HS tán thành, không tán thành, phân vân). Mỗi HS nêu được ít nhất một lí do ngắn. Kết luận sơ bộ: muốn thuyết phục người khác về một ý kiến, cần nêu rõ ý kiến và đưa ra lí lẽ cùng bằng chứng.

HS nêu được cấu trúc, các yếu tố cần có của bài văn nghị luận tán thành và vai trò của lí lẽ, bằng chứng, phần thừa nhận giới hạn, kết bài.

HS đọc mục “Kiểu văn bản và cách triển khai” trong sách giáo khoa, làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (cấu trúc và các yếu tố của bài văn tán thành). GV chiếu một ví dụ ngắn để minh họa câu nêu ý kiến và phạm vi.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh. Kiến thức HS rút ra: (1) Mở bài nêu ý kiến tán thành và phạm vi; (2) Thân bài gồm nhiều lí lẽ, mỗi lí lẽ giải thích vì sao và có bằng chứng thực tế; (3) Có thể thừa nhận giới hạn để tránh khẳng định tuyệt đối; (4) Kết bài nêu ý nghĩa hoặc hành động, không chỉ lặp lại câu mở bài.

HS phân tích được cách bài mẫu triển khai lí lẽ, bằng chứng, thừa nhận giới hạn và phân biệt dữ kiện, suy luận, ý kiến riêng.

Nhóm 4 HS, theo kĩ thuật khăn trải bàn, mỗi HS phụ trách một đoạn của bài mẫu “Em tán thành ý kiến rằng trước khi làm việc nhóm…”: Đoạn 1 (mở bài); Đoạn 2 (lí lẽ về hiểu nhiệm vụ khác nhau, ví dụ bảng giới thiệu sách, hình ảnh Thiên nga, cá măng và tôm hùm); Đoạn 3 (lí lẽ về chia việc theo khả năng); Đoạn 4 (thừa nhận giới hạn và kết bài). Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2 trên khăn trải bàn.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh (bảng phân tích 4 đoạn). Kết quả chuẩn mong đợi: Đoạn 1 nêu ý kiến tán thành và phạm vi (nhóm, trước khi làm việc). Đoạn 2 có lí lẽ “mỗi người có thể hiểu nhiệm vụ khác nhau” và bằng chứng “bảng giới thiệu sách rời rạc”; hình ảnh Thiên nga, cá măng và tôm hùm được ghi là hình ảnh gợi suy nghĩ, không thay cho bằng chứng thực tế. Đoạn 3 có lí lẽ về chia việc, bằng chứng: bạn viết nháp, bạn kiểm nguồn, bạn luyện nói. Đoạn 4 thừa nhận giới hạn (bàn bạc không kéo dài vô hạn) và kết bài nêu ý nghĩa (sự thống nhất có lí lẽ là nền cho hợp tác).

Củng cố kiến thức về mục đích, cách triển khai, quy trình tạo lập văn bản; vận dụng lập dàn ý cho đề bài cụ thể.

Bài tập 1: Mục đích trọng tâm của kiểu viết trong bài là gì? A. bảo vệ ý kiến tán thành bằng lí lẽ và bằng chứng; B. chỉ chép lại một bài mẫu; C. tăng số chữ dù không thêm ý; D. gán mọi suy đoán thành sự thật.
Bài tập 2: Cách sử dụng bài mẫu phù hợp là: A. đổi tên rồi nhận là trải nghiệm của mình; B. học cách tổ chức, chọn nội dung riêng và kiểm tra; C. chép mọi câu cho đủ độ dài; D. bỏ mọi bước sửa.
Bài tập 3: Sắp xếp quy trình tạo lập văn bản.
Bài tập 4: Ghép bước viết với việc cần làm.
Bài tập 5: Lập dàn ý cho đề: Viết bài tán thành việc bàn bạc mục tiêu trước khi làm việc nhóm. HS làm cá nhân ở vở, sau đó trao đổi cặp đôi.

Đáp án: Bài 1: A. Bài 2: B. Bài 3: Xác định mục đích và người đọc → Chọn thông tin, lập ý → Viết bản nháp → Đối chiếu yêu cầu và sửa. Bài 4: lập ý – chọn và sắp thông tin trước khi viết; viết nháp – triển khai ý thành lời; chỉnh sửa – đọc lại và thay chỗ chưa đạt.
Bài 5 (dàn ý tham khảo, đề: Viết bài tán thành việc bàn bạc mục tiêu trước khi làm việc nhóm): Mở bài: nêu ý kiến tán thành và phạm vi (nhóm làm việc chung). Thân bài: lí lẽ 1 – cần thống nhất để mỗi người hiểu nhiệm vụ giống nhau, bằng chứng: sản phẩm rời rạc khi có người hiểu nhiệm vụ khác; lí lẽ 2 – chia việc theo khả năng, bằng chứng: người viết nháp, người kiểm nguồn; thừa nhận giới hạn: bàn bạc không kéo dài vô hạn, cần chốt kế hoạch. Kết bài: ý nghĩa của sự thống nhất có lí lẽ đối với hợp tác.

HS vận dụng kiến thức để viết bản nháp mở bài và một đoạn thân bài cho đề bài thực tế; tự kiểm và nhận xét bài của bạn theo tiêu chí.

Đề bài: Viết bài tán thành việc bàn bạc mục tiêu trước khi làm việc nhóm (hoặc chọn một vấn đề thực tế của lớp để bàn bạc, như cách chia trực nhật, cách tổ chức nhóm học tập). HS viết bản nháp mở bài và một đoạn thân bài có lí lẽ, bằng chứng và câu thừa nhận giới hạn. Sau đó đổi bài với bạn, mỗi bạn ghi hai nhận xét gắn với chỗ cụ thể trong bài. Phần còn lại của bài hoàn thiện ở nhà.

Bản nháp mở bài nêu rõ ý kiến tán thành và phạm vi; một đoạn thân bài có lí lẽ giải thích vì sao, bằng chứng cụ thể, không biến suy đoán thành sự thật; hai nhận xét của bạn gắn với chỗ cụ thể. Tiêu chí tự kiểm: đã bảo vệ ý kiến bằng lí lẽ và bằng chứng chưa? Thông tin nào cần kiểm chứng? Có câu nào chỉ lặp không? Bản nháp được đánh giá theo nội dung và cách diễn đạt, không có đáp án duy nhất.