Giáo án Kể lại một truyện ngụ ngôn

Nhớ lại diễn biến chính của truyện Đẽo cày giữa đường và xác định nhiệm vụ: kể lại truyện, sau đó nêu bài học không cực đoan.

HS trả lời ba câu hỏi của GV:

• Người thợ đẽo cày đã làm gì khi nghe người qua đường góp ý?
• Kết quả cuối cùng của câu chuyện là gì?
• Theo em, khi nghe góp ý, ta nên làm gì để không đổi quyết định một cách vội vàng?
  GV nêu nhiệm vụ của bài: kể lại truyện ngụ ngôn và nêu bài học không cực đoan trong bài nói 2–3 phút.

HS nêu được tóm tắt 2–3 câu, ví dụ: “Người thợ đẽo cày để bán, nghe ai góp ý cũng sửa theo, cày mãi không hoàn thành và không bán được.” Về bài học, HS có thể nêu: “Nên hỏi lí do và đối chiếu với mục tiêu trước khi quyết định, không nên đổi theo mọi lời góp ý.”

Biết cách lập ba ý (quan điểm hoặc diễn biến chính, chi tiết hoặc lí do, điều muốn người nghe cùng nghĩ) và chọn cách nói phù hợp thời gian 2–3 phút.

HS đọc mục Vấn đề, mục đích và chuẩn bị trong sách, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo nhóm bốn người trên khăn trải bàn. Câu hỏi:

• Ý 1: Diễn biến chính hoặc quan điểm nào của truyện cần nêu đầu tiên?
• Ý 2: Chi tiết hoặc lí do nào giúp người nghe hiểu diễn biến?
• Ý 3: Điều gì em muốn người nghe cùng suy nghĩ?
  Nhóm chọn một tình huống kể (kể chậm ở những lần người thợ đổi ý) và ghi lí do chọn.

Ví dụ ba ý nhóm có thể lập:

• Ý 1 (diễn biến chính): Người thợ đẽo cày để bán, nghe ai góp ý cũng sửa theo ngay.
• Ý 2 (chi tiết, lí do): Khi ý sau trái ý trước, anh không tìm hiểu người mua cần gì; gỗ đã đẽo không thể trở lại như ban đầu; cuối cùng công việc thất bại.
• Ý 3 (điều muốn người nghe nghĩ): Lắng nghe cần suy xét, hỏi căn cứ và đối chiếu mục tiêu trước khi đổi.
  Tình huống kể chậm: các lần người thợ đổi ý.

Nghe bài nói mẫu, ghi ý chính, căn cứ và một câu hỏi cần làm rõ; phân biệt dữ kiện trong văn bản, suy luận có căn cứ và ý kiến riêng.

GV đọc bài nói mẫu “Xin chào các bạn… Em xin dừng ở đây để nghe góp ý…” hoặc HS đọc theo cặp. HS ghi vào Phiếu học tập số 2 theo ba cột: ý chính, căn cứ, câu hỏi. Sau đó phân loại các câu sau vào dữ kiện, suy luận hoặc ý kiến riêng:

• Người thợ đẽo cày để bán.
• Người thợ thiếu suy xét.
• Không nên đổi mọi lời góp ý.
• Gỗ đã đẽo đi không thể tự trở lại như ban đầu.
  Lưu ý: bài nói mẫu là ví dụ giả định do người biên soạn viết, không phải báo cáo trải nghiệm thật của HS.

• Ý chính: Lắng nghe cần suy xét, không đổi theo mọi lời góp ý.
• Căn cứ: Người thợ sửa cày liên tục mà không kiểm tra mục tiêu nên cuối cùng thất bại.
• Câu hỏi cần làm rõ: Giữ chủ kiến có nghĩa là không sửa sai không?
  Phân loại:
• Dữ kiện trong văn bản: Người thợ đẽo cày để bán; gỗ đã đẽo không tự trở lại.
• Suy luận có căn cứ: Người thợ thiếu suy xét (dựa trên việc anh không tìm hiểu người mua cần gì).
• Ý kiến riêng của người nói: Không nên đổi mọi lời góp ý; chủ kiến không phải là cố chấp khi có lí do.

Trình bày bài nói 2–3 phút về truyện Đẽo cày giữa đường, phản hồi đúng nội dung khi nghe bạn nói và tự đánh giá theo rubric.

Nhóm bốn người, mỗi người nói 2–3 phút theo khung ba ý đã lập; ba thành viên còn lại là người nghe và ghi ý chính, căn cứ, một câu hỏi thực. Một người điều phối giữ lượt và đo thời gian. Sau đó, mỗi người tự chấm theo rubric. Ngoài ra HS làm nhanh các bài tập sau:

1. Chọn nhiệm vụ đúng khi nói: A. Có nên chọn hướng học chỉ vì bạn thân cũng chọn? B. Giải thích hoạt động đổi sách trong lớp. C. Kể Đẽo cày giữa đường, sau đó nêu bài học không cực đoan. D. Công nghệ giúp học nhưng có thay việc tự suy nghĩ không?
2. Khi bạn có ý kiến khác, cách đáp phù hợp là: A. Ngắt lời ngay. B. Chê giọng nói của bạn. C. Hỏi lí do rồi phản hồi vào ý kiến. D. Bỏ cuộc trao đổi.
3. Sắp xếp quy trình nói và nghe.
4. Ghép vai với việc cần làm: người nói, người nghe, người điều phối.

Đáp án bài tập nhanh:

1. C. Lời nói phải bám đúng vấn đề: kể Đẽo cày giữa đường, sau đó nêu bài học không cực đoan.
2. C. Phản hồi vào nội dung, không công kích người nói.
3. Xác định vấn đề và người nghe → Lập ý kèm chi tiết hoặc bằng chứng → Trình bày và lắng nghe phản hồi → Trả lời, điều chỉnh khi có căn cứ.
4. Người nói: nêu ý rõ và có căn cứ; người nghe: ghi ý chính và hỏi đúng nội dung; người điều phối: giữ lượt và thời gian công bằng.
   Rubric chấm bài nói (10 điểm, do GV và bạn chấm):

• Bám đúng nhiệm vụ: 3 điểm.
• Chi tiết hoặc lí do phù hợp: 2 điểm.
• Tổ chức mở – triển khai – kết: 2 điểm.
• Lời rõ, thời lượng 2–3 phút: 1 điểm.
• Lắng nghe và tương tác tôn trọng: 2 điểm.
  Câu hỏi thực và đáp đúng trọng tâm, ví dụ: Hỏi: “Giữ chủ kiến có nghĩa là không sửa sai không?” Đáp: “Không; nếu góp ý có bằng chứng phù hợp thì kiểm tra và sửa là cần thiết.” Nếu chưa chắc, HS ghi rõ chỗ cần kiểm tra thêm.

Vận dụng kĩ năng đặt vấn đề và trình bày ý có căn cứ để viết lại bài nói cho người nghe chưa biết truyện; giải thích lí do chỉnh sửa.

HS viết lại phần mở và một ý thân bài cho một người bạn chưa đọc truyện Đẽo cày giữa đường. Sau đó viết thêm hai câu giải thích vì sao chọn cách mở này. Có thể hoàn thành ở nhà nếu chưa kịp.

Ví dụ phần mở đã chỉnh cho người mới nghe: “Hôm nay em muốn trao đổi vấn đề: kể Đẽo cày giữa đường, sau đó nêu bài học không cực đoan.”
Ví dụ một ý thân bài: “Lắng nghe cần suy xét, không đổi theo mọi lời. Người thợ sửa cày liên tục mà không kiểm tra mục tiêu, cuối cùng thất bại.”
Giải thích: Đặt vấn đề trước giúp người chưa biết theo được lí do, rồi mới đưa chi tiết. HS có thể chọn cách mở và ý khác nhưng phải nộp đoạn văn thực đã viết.