Giáo án Củng cố, mở rộng trang 22 – Tập 2

Giúp HS nhớ lại nội dung chính của ba văn bản đã học và xác định nhiệm vụ ôn tập trong tiết học.

GV đọc lần lượt bốn câu trích ý (không ghi tên văn bản): (1) “Làm cày thì cứ làm theo lời người ta bảo.” (2) “Ngồi đáy giếng mà tưởng đó là cả bầu trời.” (3) “Ai cũng phải làm việc thì cuộc sống mới bền.” (4) “Ăn sẵn là sướng hơn, sao phải vất vả?” HS giơ tay hoặc viết nhanh tên văn bản tương ứng. Sau đó GV nêu nhiệm vụ: hệ thống hoá ba văn bản và phân biệt dữ kiện, suy luận, ý kiến riêng.

HS nêu đúng: (1) Đẽo cày giữa đường; (2) Ếch ngồi đáy giếng; (3) Con mối và con kiến; (4) Con mối và con kiến (lời mối). HS xác định được mục tiêu tiết học: hệ thống hoá và so sánh ba văn bản.

HS hệ thống hoá kiến thức về thể loại, chi tiết, cách thể hiện và ý nghĩa của ba văn bản, đồng thời rèn kĩ năng đọc hiểu và trình bày trong nhóm.

Lớp chia thành 3 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nhận một văn bản (Đẽo cày giữa đường; Ếch ngồi đáy giếng; Con mối và con kiến) và hoàn thành Phiếu học tập số 1 về văn bản của mình. Sau đó HS ghép thành nhóm mới gồm đủ ba văn bản, chia sẻ kết quả và hoàn thiện bảng tổng hợp trên giấy A3.

Bảng tổng hợp của nhóm gồm đủ ba cột văn bản, với nội dung chính xác:

• Đẽo cày giữa đường: truyện ngụ ngôn; chi tiết anh thợ liên tục đổi cách làm theo lời người qua đường; cách thể hiện là chuỗi nghe lời rồi sửa cày, tăng mức vô lí, tiếng cười hướng vào thiếu chủ kiến; ý nghĩa: biết đánh giá lời khuyên bằng mục tiêu và thực tế, không phải bỏ ngoài tai mọi góp ý.
• Ếch ngồi đáy giếng: truyện ngụ ngôn; chi tiết giếng và biển đối lập, rùa kể về biển rộng; cách thể hiện là đối lập và thay đổi tâm trạng của ếch; ý nghĩa: khiêm tốn trước giới hạn hiểu biết, không lấy hiểu biết hẹp làm chuẩn cho toàn thế giới.
• Con mối và con kiến: thơ ngụ ngôn; chi tiết mối thích ăn sẵn, kiến chăm làm và vun đắp; cách thể hiện là nhân hoá, lời đối đáp tạo xung đột quan niệm; ý nghĩa: đề cao lao động và trách nhiệm lâu dài, không phải lời nhân vật nào cũng là điều tác giả tán thành.

HS chọn được một điểm giống và một điểm khác giữa hai văn bản, mỗi nhận xét gắn với ví dụ cụ thể; phân biệt được dữ kiện, suy luận và ý kiến riêng.

Theo cặp đôi, HS hoàn thành Phiếu học tập số 2: chọn một điểm giống và một điểm khác giữa Ếch ngồi đáy giếng và Con mối và con kiến, mỗi ý có một ví dụ. Sau đó HS phân loại ba câu do GV đưa ra: “Ếch ở trong giếng.” (dữ kiện); “Ếch tự mãn vì thế giới của nó quá nhỏ.” (suy luận); “Em nghĩ ếch nên đi xa hơn.” (ý kiến riêng).

• Điểm giống (ví dụ): cả hai đều mượn hình ảnh loài vật để nói chuyện người (ếch và rùa; mối và kiến); có ví dụ là lời đối đáp, sự đối lập.
• Điểm khác (ví dụ): Ếch ngồi đáy giếng nhấn mạnh giới hạn nhận thức qua đối lập giếng – biển; Con mối và con kiến nhấn mạnh lao động và trách nhiệm qua lời đối đáp của mối và kiến.
• Phân loại: “Ếch ở trong giếng.” là dữ kiện; “Ếch tự mãn vì thế giới của nó quá nhỏ.” là suy luận có căn cứ (từ việc ếch tự hào về giếng); “Em nghĩ ếch nên đi xa hơn.” là ý kiến riêng.

HS vận dụng kiến thức để trả lời nhanh câu hỏi trắc nghiệm, sắp xếp mạch trình bày và viết đoạn nhận xét có căn cứ.

HS làm các bài tập 2, 3, 4, 6, 7, 8, 10 trong mục Bài tập của bài học. Bài 2, 6, 10 trắc nghiệm; bài 3, 7 sắp xếp; bài 4, 8 viết đoạn 5–7 câu. HS có thể đối chiếu đáp án trên học liệu NeoEdu.

Đáp án:

• Bài 2: C (truyện ngụ ngôn).
• Bài 3: Người thợ làm cày để bán → Anh sửa theo các ý kiến trái nhau → Công việc thất bại.
• Bài 4: Đoạn 5–7 câu nêu nhận xét rằng người thợ đổi cách làm ngay mà không kiểm tra lời khuyên, rồi giải thích tác dụng: thể hiện thiếu chủ kiến và tạo tiếng cười châm biếm; chi tiết này làm nổi bật thông điệp cần đánh giá lời khuyên bằng mục tiêu và thực tế. Thang điểm: nhận xét phù hợp 2; dẫn đúng chi tiết 3; giải thích tác dụng 3; mạch lạc và diễn đạt 2.
• Bài 6: C (truyện ngụ ngôn).
• Bài 7: Ếch tự mãn về giếng → Rùa kể về biển → Ếch bối rối trước thế giới rộng.
• Bài 8: Đoạn 5–7 câu nêu nhận xét rằng giếng nhỏ đối lập biển rộng, rồi giải thích: đối lập này làm rõ giới hạn nhận thức của ếch và cho thấy tâm trạng ếch thay đổi khi gặp kinh nghiệm rộng hơn; thông điệp là cảnh báo việc lấy hiểu biết hẹp làm chuẩn cho toàn thế giới. Thang điểm như bài 4.
• Bài 10: B (thơ ngụ ngôn).

HS liên hệ bài học về lắng nghe có suy xét và trách nhiệm lao động với tình huống thực tế, đồng thời phản hồi ý kiến khác bằng lí lẽ.

GV nêu tình huống: “Bạn Lan được cả nhóm góp ý đổi đề tài thuyết trình nhiều lần trong một buổi. Lan nên làm gì để vừa lắng nghe vừa giữ được mục tiêu?” HS nêu một lời khuyên hợp lí và giải thích bằng ít nhất một chi tiết từ Đẽo cày giữa đường. Bài tập về nhà: viết đoạn 5–7 câu phản hồi một ý kiến khác mà em chưa đồng tình trong bài Con mối và con kiến, nêu rõ lí lẽ.

HS nêu được: Lan nên đánh giá từng góp ý theo mục tiêu thuyết trình và thực tế (thời gian, kiến thức của nhóm), không đổi đề tài liên tục như anh thợ trong Đẽo cày giữa đường. HS biết không dùng câu chuyện để miệt thị người khác. Bài về nhà: đoạn phản hồi có lí lẽ, dẫn đúng lời nhân vật trong văn bản.