Giáo án Con hổ có nghĩa

Huy động trải nghiệm của HS về việc được người khác giúp đỡ và cách đáp lại; dẫn dắt HS vào vấn đề biết ơn trong văn bản.

HS trả lời câu hỏi: Em đã từng được ai giúp đỡ trong lúc khó khăn? Em đã đáp lại sự giúp đỡ ấy như thế nào? Sau đó GV nêu câu hỏi dẫn: Nếu một con vật cũng biết ơn người đã cứu mình thì điều đó có ý nghĩa gì?

Khoảng 3 đến 4 câu chia sẻ của HS về một trải nghiệm được giúp đỡ và cách đáp lại. Từ đó HS nêu được nhận định ban đầu: biết ơn là giữ nghĩa với người đã giúp mình, không chỉ là một lần trả ơn. GV ghi lên bảng hai từ khóa: biết ơn, ân nghĩa.

Nêu được hai ân nhân, hai lần giúp đỡ và cách hổ báo đáp; giải thích được ý nghĩa của việc hổ giữ lòng nhớ ơn lâu dài.

HS đọc bản tóm lược và hoạt động theo nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Ghi tên ân nhân, sự giúp đỡ và cách hổ báo đáp của từng câu chuyện. (2) Trả lời: Vì sao hổ vẫn nhớ ơn khi người giúp đã qua đời? (3) Nêu một từ khóa thể hiện đạo lí của văn bản.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, gồm nội dung sau:

• Câu chuyện 1: ân nhân là bà đỡ Trần; sự giúp đỡ là giúp hổ cái sinh khó; cách báo đáp là hổ đực đưa bạc để tạ ơn.
• Câu chuyện 2: ân nhân là bác tiều phu; sự giúp đỡ là lấy chiếc xương mắc trong họng hổ; cách báo đáp là về sau hổ mang con mồi đến và trở lại nơi an táng bác để bày tỏ lòng nhớ ơn.
• Kiến thức HS rút ra: Văn bản có hai ân nhân và hai lần giúp đỡ khác nhau. Hổ không chỉ báo đáp một lần mà giữ lòng nhớ ơn qua thời gian, kể cả khi người giúp đã mất.

Giải thích được vai trò của yếu tố kì lạ, nhân hóa và cách đặt hai sự việc cạnh nhau; nêu được nhận xét có căn cứ từ chi tiết văn bản.

HS làm việc cặp đôi, đọc phần đọc sâu và chọn chi tiết Hổ vẫn ghi nhớ ân nhân sau nhiều năm để trả lời ba câu hỏi: (1) Yếu tố kì lạ và nhân hóa có tác dụng gì trong việc thể hiện đạo lí biết ơn? (2) Vì sao đặt hai sự việc cạnh nhau lại tăng sức nhấn? (3) Hành động báo đáp lâu dài cho thấy điều gì về nghĩa? Mỗi cặp hoàn thành Phiếu học tập số 2 theo cột: chi tiết – nhận xét – lí giải.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh, gồm các ý chính:

• Chi tiết: Hổ vẫn ghi nhớ ân nhân sau nhiều năm (hổ mang con mồi đến và trở lại nơi an táng bác tiều phu).
• Nhận xét: Yếu tố kì lạ và nhân hóa làm đạo lí biết ơn nổi bật hơn; hai sự việc đặt cạnh nhau tạo sức nhấn, cho thấy đây là hai ân nhân khác nhau chứ không phải hai phiên bản của cùng một người.
• Lí giải: Hành động báo đáp lâu dài cho thấy nghĩa không chỉ là trả một món quà rồi hết; đó là sự ghi nhớ và giữ tình nghĩa theo thời gian.
• Lưu ý: Đây là thế giới nghệ thuật của truyện; trong đời thực, gặp thú hoang phải giữ khoảng cách và báo cơ quan chuyên môn.

Vận dụng kiến thức đã học để trả lời trắc nghiệm, xét đúng sai, sắp xếp và chọn nhận xét có căn cứ.

HS làm việc cá nhân trong 8 phút, sau đó đối chiếu theo cặp; GV tổ chức chữa bài. Đề gồm: (1) Theo ghi chú về nguyên tác, tác phẩm thuộc dạng nào? A. tản văn; B. truyện trung đại; C. truyện ngắn; D. thơ năm chữ. (2) Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? A. biết ơn và sống có nghĩa; B. lòng trắc ẩn với những sinh linh nhỏ bé; C. học từ thiên nhiên và kinh nghiệm của người lao động; D. vẻ đẹp lao động và sự chung sức. (3) Xét đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Hổ vẫn ghi nhớ ân nhân sau nhiều năm; b) Hai chuyện về hổ chỉ là hai lần kể cùng một ân nhân; c) Hổ báo đáp một lần rồi quên hẳn người từng giúp mình. (4) Sắp xếp ba bước theo mạch trình bày: Lòng biết ơn được giữ lâu dài; Con người giúp hổ thoát nạn; Hổ tìm cách báo đáp. (5) Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ: A. biết ơn và sống có nghĩa; B. Hổ vẫn ghi nhớ ân nhân sau nhiều năm; C. Hai chuyện về hổ chỉ là hai lần kể cùng một ân nhân; D. Hổ báo đáp một lần rồi quên hẳn người từng giúp mình.

Đáp án:

• Câu (1): B. Ghi chú xác định nguyên tác là truyện trung đại, không suy từ hình thức văn xuôi của bản tóm lược.
• Câu (2): A. Yếu tố kì lạ và nhân hóa làm đạo lí biết ơn nổi bật.
• Câu (3): a) Đ; b) S; c) S. Hai nhận định sau sai vì văn bản có hai ân nhân khác nhau và hổ không quên người giúp mình.
• Câu (4): Con người giúp hổ thoát nạn → Hổ tìm cách báo đáp → Lòng biết ơn được giữ lâu dài.
• Câu (5): A, B. Hai ý này có căn cứ trong văn bản; hai ý C và D sai.
  HS có thể kiểm tra thêm trên học liệu số NeoEdu ở phần bài tập tương tác.

Đề xuất được một việc làm hoặc cách nhìn phù hợp với biết ơn và sống có nghĩa; nhận ra giới hạn khi liên hệ từ truyện kể với thực tế.

HS suy nghĩ và nêu một tình huống thật trong đời sống thể hiện biết ơn, ví dụ: giữ liên lạc và cảm ơn thầy cô cũ, giúp đỡ người đã từng giúp mình. Sau đó HS nêu giới hạn của liên hệ: Truyện là thế giới nghệ thuật, không phải hướng dẫn thao tác; gặp thú hoang phải giữ khoảng cách và báo cơ quan chuyên môn.

Một tình huống cụ thể và một việc làm hợp lí, ví dụ: Em viết thư cảm ơn cô giáo cũ đã giúp em học tốt môn Toán và thường xuyên hỏi thăm cô. Giới hạn cần nêu: Câu chuyện hổ báo đáp là chi tiết nghệ thuật; trong đời thực, không nên tiếp cận hay cho thú hoang ăn, cần báo cơ quan chuyên môn khi gặp.