Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút
Đoán thể loại qua ví dụ
a) Mục tiêu
Huy động kiến thức nền của HS về truyện dân gian, câu dân gian và cụm từ cố định; dẫn HS vào bài học về bốn khái niệm.
b) Nội dung
HS quan sát ba ví dụ GV chiếu lên màn hình: “Có công mài sắt, có ngày nên kim”; “ếch ngồi đáy giếng”; và câu chuyện người thợ đẽo cày bán nhưng đổi cách làm theo lời người qua đường. HS trả lời nhanh: mỗi ví dụ thuộc loại nào trong các khái niệm mà em đã biết?
c) Sản phẩm
Kết quả dự kiến: “Có công mài sắt, có ngày nên kim” là câu ngắn đúc kết kinh nghiệm, lời khuyên (tục ngữ). “ếch ngồi đáy giếng” là cụm từ tương đối cố định, có nghĩa khái quát (thành ngữ). Câu chuyện người thợ đẽo cày là truyện ngắn gợi bài học qua tình huống hàm ý (truyện ngụ ngôn). HS nêu được ít nhất hai đặc điểm phân biệt giữa câu dài kể chuyện và câu ngắn đúc kết.
d) Tổ chức thực hiện
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu ba ví dụ và nói: “Các em hãy cho biết mỗi ví dụ thuộc loại nào. Lát nữa chúng ta sẽ kiểm tra lại bằng khái niệm trong bài.” GV yêu cầu HS chỉ giơ tay sau 30 giây suy nghĩ.
Học sinh
HS đọc ba ví dụ và suy nghĩ cá nhân, không mở sách.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV quan sát, gợi ý bằng câu hỏi: “Ví dụ này có kể chuyện không? Có nhân vật, có tình huống không?”
Học sinh
HS suy nghĩ và phân loại trong đầu. Một số HS có thể trả lời: “Câu thứ nhất là một câu khuyên, ngắn gọn.”
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 đến 3 HS trình bày, ghi nhanh lên bảng ba cột: truyện, câu, cụm từ.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Đẽo cày giữa đường là truyện vì có người thợ, có tình huống và kết cục.” “Có công mài sắt là câu khuyên, kết thúc bằng một ý đúc kết.” “Ếch ngồi đáy giếng là cụm từ quen thuộc, không phải câu kể chuyện.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét, dẫn vào bài: “Những ví dụ này tương ứng với bốn khái niệm của bài hôm nay: truyện ngụ ngôn, tục ngữ, tình huống ngụ ngôn và thành ngữ. Chúng ta sẽ tìm hiểu từng khái niệm.”
Học sinh
HS ghi tựa đề bài học vào vở.