Giáo án Đẽo cày giữa đường

Kết nối trải nghiệm của HS với vấn đề lắng nghe và đưa ra quyết định; xác định nhiệm vụ đọc hiểu truyện.

GV đặt câu hỏi: “Khi có nhiều người góp ý khác nhau về cùng một việc của em, em thường làm gì?” HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh. GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta đọc truyện Đẽo cày giữa đường để xem một người thợ đã xử lí các lời góp ý như thế nào.”

Từ 2 đến 3 cách ứng xử của HS, ví dụ: “Em lắng nghe hết rồi cân nhắc xem góp ý nào hợp mục đích của mình”, “Em hỏi lại người góp ý vì sao họ nói như vậy”, “Em làm theo người nói to nhất”. GV ghi nhanh lên bảng để dùng lại ở hoạt động sau.

Nắm được trình tự sự việc, mục đích ban đầu của người thợ và kết cục của câu chuyện; nhận ra cách truyện ngụ ngôn kể việc theo chuỗi lặp lại.

HS đọc bản tóm lược truyện trong SGK và làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Các nhóm điền vào phiếu: mục đích ban đầu của người thợ; cách anh xử lí các lời góp ý; sự việc lặp lại trong truyện; kết cục. GV lưu ý: đây là bản tóm lược do nhóm biên soạn, không phải nguyên văn tác phẩm; khi có sách, cần đọc văn bản gốc để cảm nhận giọng kể và nhịp truyện.

Kết quả phiếu học tập số 1 (đáp án mẫu):

• Mục đích ban đầu: đẽo cày để bán.
• Cách xử lí: mỗi lời khuyên đến từ người qua đường, phù hợp với một ý riêng; người thợ tin ngay và sửa cày theo lời đó, không xét nhu cầu hay tính nhất quán với các lời trước.
• Sự việc lặp lại: nghe lời rồi sửa cày, rồi lại nghe lời khác và sửa tiếp, mức độ sửa ngày càng vô lí.
• Kết cục: gỗ và công sức bị lãng phí, không bán được cày.
• Nhận xét rút ra: truyện kể một chuỗi hành động lặp lại để người đọc thấy rõ hậu quả của việc thiếu chủ kiến.

Giải thích được tiếng cười châm biếm trong truyện và rút ra bài học: lắng nghe có suy xét và giữ mục tiêu; phân biệt được với việc bỏ ngoài tai mọi góp ý.

Nhóm thảo luận các câu hỏi:

1. Chuỗi nghe lời rồi sửa cày lặp lại và tăng mức vô lí có tác dụng gì đối với tiếng cười?
2. Tiếng cười đang hướng vào điều gì: việc lắng nghe hay thái độ thiếu chủ kiến?
3. Bài học đúng của truyện là gì? Vì sao không nên suy ra rằng phải bỏ ngoài tai mọi góp ý?
   HS ghi kết quả theo sổ đọc ba cột: chi tiết – nhận xét – lí giải, rồi kiểm tra xem nhận xét có được chi tiết hỗ trợ không.

Kết luận của nhóm (đáp án tham khảo):

• Chi tiết: người thợ nghe lời rồi sửa cày, lặp lại nhiều lần, mức sửa ngày càng vô lí.
• Nhận xét: tiếng cười hướng vào thiếu chủ kiến, không phủ nhận việc lắng nghe.
• Lí giải: truyện cho thấy góp ý cần được đánh giá theo mục tiêu và thực tế; người thợ không đánh giá nên việc làm bị lệch hướng.
• Ghi nhớ: lắng nghe có suy xét và giữ mục tiêu.
• Lưu ý: không suy ra rằng phải bỏ ngoài tai mọi góp ý.

Củng cố nhận diện thể loại, nội dung chính, lập luận có căn cứ và trình tự sự việc.

GV tổ chức trò chơi cặp đôi: lần lượt trình chiếu các câu hỏi; HS giơ thẻ Đ/S hoặc chọn đáp án. Có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh. Các câu gồm:

1. Theo ghi chú về nguyên tác, tác phẩm thuộc dạng nào? A. thơ năm chữ; B. tản văn; C. truyện ngụ ngôn; D. truyện ngắn.
2. Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? A. vẻ đẹp lao động và sự chung sức; B. lắng nghe có suy xét và giữ mục tiêu; C. lòng trắc ẩn với những sinh linh nhỏ bé; D. học từ thiên nhiên và kinh nghiệm của người lao động.
3. Xét các nhận định: a) Người thợ đổi cách làm ngay mà không kiểm tra lời khuyên. b) Bài học là không bao giờ nên nghe bất cứ lời góp ý nào. c) Người thợ kiểm tra mọi lời khuyên theo mục tiêu rồi mới thay đổi. Nhận định nào đúng, sai?
4. Sắp xếp các bước theo mạch truyện: Công việc thất bại; Người thợ làm cày để bán; Anh sửa theo các ý kiến trái nhau.
5. Chọn hai nhận xét được văn bản hỗ trợ: A. lắng nghe có suy xét và giữ mục tiêu; B. Người thợ đổi cách làm ngay mà không kiểm tra lời khuyên; C. Bài học là không bao giờ nên nghe bất cứ lời góp ý nào; D. Người thợ kiểm tra mọi lời khuyên theo mục tiêu rồi mới thay đổi.

Đáp án:

1. C (ghi chú xác định nguyên tác là truyện ngụ ngôn).
2. B (trọng tâm: lắng nghe có suy xét và giữ mục tiêu).
3. a) Đ; b) S; c) S (hai nhận định sau vượt quá nội dung văn bản).
4. Người thợ làm cày để bán → Anh sửa theo các ý kiến trái nhau → Công việc thất bại.
5. A và B (hai nhận xét có căn cứ trong văn bản; C và D sai).

Vận dụng nguyên tắc lắng nghe có suy xét và giữ mục tiêu vào một tình huống thật; nêu được giới hạn của liên hệ từ truyện ngụ ngôn.

HS viết đoạn ngắn 5 đến 7 câu theo đề: “Hãy kể một tình huống em nhận nhiều góp ý khác nhau (từ bạn bè, người thân hoặc thầy cô). Em đã đánh giá các góp ý đó như thế nào để không đổi ý một cách vội vàng? Nêu một điều truyện Đẽo cày giữa đường gợi cho em và giới hạn của sự liên hệ này.” Đoạn văn cần có tình huống cụ thể, việc làm cụ thể và phần nhận ra điểm khác biệt giữa truyện và đời thật (truyện không phải hướng dẫn thao tác).

Đoạn văn mẫu của HS đạt yêu cầu có đủ ba phần: (1) tình huống thật có nhiều góp ý trái chiều; (2) cách đánh giá: đối chiếu với mục tiêu ban đầu, hỏi thêm lí do, xem góp ý có hợp thực tế không; (3) liên hệ với truyện: nhận ra bài học lắng nghe có suy xét, và nêu giới hạn là truyện ngụ ngôn không thay thế việc tự cân nhắc trong từng hoàn cảnh cụ thể.