Giáo án Ếch ngồi đáy giếng

Huy động trải nghiệm của HS về cảm giác “quen với nơi chốn nhỏ bé của mình” và dẫn vào vấn đề cần tìm hiểu của truyện.

GV đặt câu hỏi: “Có bao giờ em cảm thấy hài lòng với một thế giới quen thuộc nhỏ bé (lớp học, xóm làng, nhóm bạn) rồi chợt nhận ra còn nhiều điều lớn hơn mình biết?” HS trả lời ngắn trong 1–2 phút, sau đó nêu nhiệm vụ: đọc bản tóm lược “Ếch ngồi đáy giếng” và tìm xem nhân vật ếch đã thay đổi như thế nào.

HS nêu được ít nhất một tình huống cá nhân liên quan đến cảm giác hài lòng với thế giới nhỏ và một câu hỏi cần giải đáp khi đọc truyện, ví dụ: “Vì sao ếch lại bối rối khi nghe rùa kể?”

Nêu được ba bước của mạch kể trong bản tóm lược và nhận biết thể loại truyện ngụ ngôn qua ghi chú nguyên tác.

HS đọc thầm bản tóm lược, sau đó làm việc theo nhóm 4 (kĩ thuật khăn trải bàn hoặc phiếu học tập số 1) để hoàn thành hai nhiệm vụ: (1) sắp xếp mạch kể qua ba bước: ếch tự mãn về giếng, rùa kể về biển, ếch bối rối trước thế giới rộng; (2) đọc ghi chú về nguyên tác và xác định thể loại. GV nêu câu hỏi: “Vì sao bản tóm lược được viết bằng văn xuôi mà vẫn có thể xác định nguyên tác là truyện ngụ ngôn?”

Mạch kể gồm ba bước: (1) Ếch sống trong giếng và hài lòng với thế giới nhỏ, mời rùa vào chơi; (2) Rùa không vừa giếng, kể về biển rộng và những điều vượt khỏi trải nghiệm của ếch; (3) Ếch bối rối trước một thế giới lớn hơn điều nó từng biết. Thể loại nguyên tác: truyện ngụ ngôn; ghi chú nhấn mạnh bản tóm lược văn xuôi không giữ nguyên thể thơ hay lời kể.

Giải thích được tác dụng của phép đối lập giếng nhỏ và biển rộng; nêu được thông điệp “khiêm tốn trước giới hạn hiểu biết” và phân biệt với việc chê nơi sống nhỏ.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần đọc sâu và ghi vào sổ đọc ba cột (chi tiết – nhận xét – lí giải). GV nêu câu hỏi: (1) Phép đối lập giếng và biển làm rõ điều gì? (2) Tâm trạng của ếch thay đổi như thế nào khi gặp kinh nghiệm rộng hơn? (3) Thông điệp của truyện có phải là chê nơi sống nhỏ không? Vì sao? Sau đó, các cặp kiểm tra nhận xét của nhau: nhận xét có được chi tiết hỗ trợ không?

Ghi sổ đọc ba cột, ví dụ: Chi tiết “Giếng nhỏ đối lập biển rộng qua cuộc trò chuyện với rùa” – Nhận xét: đối lập này làm rõ giới hạn nhận thức của ếch – Lí giải: ếch chỉ biết thế giới của giếng nên lấy đó làm chuẩn. Kết luận: thông điệp không chê nơi sống nhỏ mà cảnh báo việc lấy hiểu biết hẹp làm chuẩn cho toàn thế giới; truyện nhắc HS khiêm tốn trước giới hạn hiểu biết của bản thân.

Vận dụng được cách đọc có căn cứ để xét đúng sai các nhận định và chọn nhận xét được văn bản hỗ trợ.

GV chiếu hoặc phát Phiếu học tập số 2 (làm cá nhân 3 phút, đối chiếu cặp đôi 2 phút, chữa chung 3 phút). Bài tập 1: Xét đúng sai: a) Giếng nhỏ đối lập biển rộng qua cuộc trò chuyện với rùa. b) Trong bản đang học, ếch bị con trâu giẫm chết. c) Lời rùa xác nhận hiểu biết của ếch đã bao quát toàn thế giới. Bài tập 2: Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ: A. khiêm tốn trước giới hạn hiểu biết; B. Giếng nhỏ đối lập biển rộng qua cuộc trò chuyện với rùa; C. Trong bản đang học, ếch bị con trâu giẫm chết; D. Lời rùa xác nhận hiểu biết của ếch đã bao quát toàn thế giới.

Đề và đáp án bài 1: a) Đúng (Đ); b) Sai (S), vì bản học không có sự việc ếch bị trâu giẫm; c) Sai (S), vì lời rùa cho thấy biển rộng vượt ngoài hiểu biết của ếch, không xác nhận ếch hiểu hết thế giới. Đề và đáp án bài 2: chọn A và B; C và D không đúng với ngữ liệu nên không chọn.

Đề xuất được một việc làm hoặc cách nhìn trong đời sống phù hợp với khiêm tốn trước giới hạn hiểu biết, đồng thời nhận ra giới hạn của phép liên hệ.

HS làm cá nhân trong 4 phút: nêu một tình huống thật trong đời sống (ví dụ: khi tham gia một hoạt động mới, khi tranh luận với bạn) và một việc làm cụ thể thể hiện sự khiêm tốn trước giới hạn hiểu biết. Sau đó nêu một điểm khác biệt giữa tình huống của mình và câu chuyện ếch. GV dặn HS có thể hoàn thiện đoạn văn 8–10 câu ở nhà.

Mỗi HS viết được 3–4 câu nêu tình huống, việc làm cụ thể và giới hạn liên hệ. Ví dụ: “Khi nghe bạn kể về một môn học em chưa biết, em không vội kết luận mà hỏi thêm. Điểm khác với truyện là em có thể học thêm, còn ếch trong truyện chỉ được nghe kể về biển.”