Giáo án Viết văn bản tường trình

Tạo tình huống gần gũi để HS nhận ra nhu cầu phải báo cáo đúng sự việc cho người có trách nhiệm, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV kể ngắn gọn tình huống: một bạn trong lớp để bình nước không đậy nắp cạnh quyển sách mượn của tủ sách lớp, bình đổ làm ướt bìa và vài trang đầu. GV đặt câu hỏi: (1) Nếu em là người làm đổ nước, em cần báo cho ai và báo những gì? (2) Nếu chỉ nói “em làm ướt sách, em xin lỗi” thì cô giáo có đủ thông tin để xử lí không? Vì sao? (3) Một bản báo cáo như vậy cần có những thông tin nào để người có trách nhiệm hiểu đúng sự việc?

HS nêu được: báo cho giáo viên chủ nhiệm hoặc người có trách nhiệm; báo rõ ai, ở đâu, lúc nào, việc gì đã xảy ra, hậu quả và cách xử lí; lời xin lỗi chung chung chưa đủ để xử lí. Từ đó HS xác định được nhiệm vụ: học cách viết văn bản tường trình trình bày sự việc trung thực để người có trách nhiệm xử lí.

HS nhận diện được các thành phần thể thức và nội dung của bản tường trình, hiểu cách sắp xếp thông tin theo trình tự sự việc.

HS làm việc theo nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, đọc bản tường trình mẫu “Về việc làm ướt sách của tủ sách lớp” trong SGK và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Ghi các thành phần thể thức (quốc hiệu, tiêu ngữ, tiêu đề, nơi nhận, người viết, ngày kí, chữ kí). (2) Ghi phần nêu thời gian, địa điểm, diễn biến, hậu quả và phần nhận trách nhiệm, cam kết tương ứng với câu nào trong mẫu. (3) Nhận xét: vì sao mẫu không có câu cảm thán hay lời trách móc?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, nội dung chính: Thể thức gồm quốc hiệu “CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM”, tiêu ngữ “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”, tiêu đề “BẢN TƯỜNG TRÌNH”, dòng “Về việc làm ướt sách của tủ sách lớp”, nơi nhận “Kính gửi cô giáo chủ nhiệm lớp 7A”, người viết, ngày 15 tháng 10 năm 2026 và chữ kí người viết. Nội dung gồm thời gian (khoảng 9 giờ ngày 15 tháng 10 năm 2026), địa điểm (lớp 7A), diễn biến (đặt bình nước không đậy nắp cạnh sách, chạm tay làm bình đổ), hậu quả (nước thấm bìa và năm trang đầu), hành động xử lí ban đầu (nhấc sách, báo lớp trưởng và cô), phần trách nhiệm và cam kết. Nhận xét: mẫu chỉ trình bày sự việc bằng lời khách quan, không có cảm thán hay lời đổ lỗi.

HS phân biệt được điều trực tiếp chứng kiến, điều nghe kể và suy đoán; biết chỉ đưa vào tường trình những điều có căn cứ rõ ràng.

GV đưa ra các câu giả định (đã cho sẵn trong Phiếu học tập số 2). HS làm việc theo cặp: xếp mỗi câu vào một trong ba nhóm: trực tiếp chứng kiến, nghe kể, suy đoán hoặc cảm xúc. Sau đó HS nêu lí do và chọn câu nào được đưa vào bản tường trình.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành. Đáp án dự kiến: “Em thấy bình nước đặt sát mép sách và không có nắp” – trực tiếp chứng kiến, đưa vào tường trình. “Bạn Hùng kể lại rằng bình bị đổ khi bạn Lan lấy vở” – nghe kể, chỉ đưa vào khi ghi rõ nguồn (“theo lời bạn Hùng”) hoặc cần kiểm chứng. “Em nghĩ bạn Lan cố tình làm đổ để trêu em” – suy đoán và đổ lỗi, không đưa vào. “Em rất bực và tiếc quyển sách” – cảm xúc, không đưa vào. Kết luận HS rút ra: chỉ trình bày điều mình trực tiếp biết; điều nghe kể phải nói rõ nguồn; không suy đoán để đổ lỗi.

HS củng cố mục đích của văn bản tường trình, quy trình tạo lập văn bản và cách ghép các bước viết với việc cần làm.

GV chiếu bốn bài tập và HS làm cá nhân trong 4 phút, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn. Bài 1: Mục đích trọng tâm của kiểu viết trong bài là gì? A. trình bày sự việc trung thực để người có trách nhiệm xử lí; B. chỉ chép lại một bài mẫu; C. tăng số chữ dù không thêm ý; D. gán mọi suy đoán thành sự thật. Bài 2: Cách sử dụng bài mẫu phù hợp là: A. đổi tên rồi nhận là trải nghiệm của mình; B. học cách tổ chức, chọn nội dung riêng và kiểm tra; C. chép mọi câu cho đủ độ dài; D. bỏ mọi bước sửa. Bài 3: Sắp xếp quy trình tạo lập văn bản. Bài 4: Ghép bước viết với việc cần làm (lập ý; viết nháp; chỉnh sửa). HS có thể kiểm tra thêm bằng bài tập tương tác trên NeoEdu.

Đáp án: Bài 1 – A (tường trình báo sự việc đã xảy ra để người có trách nhiệm hiểu và xử lí). Bài 2 – B (bài mẫu cho thấy cách làm, không thay thế sản phẩm độc lập). Bài 3 – Xác định mục đích và người đọc → Chọn thông tin, lập ý → Viết bản nháp → Đối chiếu yêu cầu và sửa. Bài 4 – lập ý: chọn và sắp thông tin trước khi viết; viết nháp: triển khai ý thành lời; chỉnh sửa: đọc lại và thay chỗ chưa đạt. Kiến thức HS rút ra: bài mẫu dùng để học cách làm; quy trình viết gồm các bước nối tiếp, không chỉ là sửa hình thức.

HS vận dụng toàn bộ kiến thức về thể thức, nội dung và nguyên tắc trình bày khách quan để viết một bản tường trình hoàn chỉnh, sau đó tự đánh giá và chỉnh sửa.

Nhiệm vụ: Viết tường trình tình huống giả định làm đổ nước vào sách chung của lớp. HS viết bản nháp trong khoảng 8 phút theo bốn bước: xác định người nhận và người viết; chọn thông tin (thời gian, địa điểm, diễn biến, hậu quả, cách xử lí ban đầu, trách nhiệm, cam kết); viết nháp; đối chiếu với tiêu chí chấm và sửa. Tiêu chí chấm (10 điểm): thể thức, nơi nhận và người viết rõ (2 điểm); thời gian, địa điểm, diễn biến khách quan (3 điểm); trách nhiệm và cách khắc phục phù hợp (3 điểm); diễn đạt, chính tả (2 điểm). Sau đó HS tự kiểm: đã trình bày trung thực để người có trách nhiệm xử lí chưa? Thông tin nào cần kiểm chứng? Có câu nào lặp không? Bài làm có thể khác bài mẫu, miễn là có căn cứ và đầy đủ các thành phần.

Mỗi HS nộp một bản tường trình hoàn chỉnh có đủ quốc hiệu, tiêu ngữ, tiêu đề, nơi nhận, phần mở đầu người viết, thời gian – địa điểm – diễn biến khách quan, hậu quả, trách nhiệm và cam kết trung thực, ngày kí và chữ kí. Sản phẩm mẫu tham khảo: tường trình viết từ góc nhìn học sinh lớp 7A, kể lại việc để bình nước không đậy nắp cạnh sách mượn, nhận trách nhiệm, cam kết xin hướng dẫn của cô để bảo quản hoặc bồi hoàn sách. Tiêu chí tự đánh giá: không có câu cảm xúc hay suy đoán đổ lỗi; điều không tự chứng kiến được ghi rõ nguồn.