Giáo án Trình bày ý kiến về vấn đề văn hoá truyền thống trong xã hội hiện đại

Huy động trải nghiệm cá nhân về một món ăn truyền thống và nhận ra vai trò của người truyền nghề trong việc giữ món ăn; từ đó xác định vấn đề của bài nói.

GV nêu câu hỏi: “Em hãy kể tên một món ăn quen thuộc của gia đình hoặc địa phương em. Ai là người dạy em làm món đó?”. HS suy nghĩ 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn. GV dẫn dắt: “Khi một món ăn được nấu khác đi, điều gì nên giữ, điều gì có thể thay đổi?”. GV ghi vấn đề lên bảng: Lưu giữ một món ăn truyền thống mà vẫn tôn trọng thay đổi.

• Ít nhất 3 món ăn HS nêu kèm người truyền nghề (ví dụ: bà, mẹ, người bán hàng lâu năm).
• Một câu HS tự viết: “Em nghĩ điều cần giữ trong món ăn này là ……, còn điều có thể thay đổi là ……”.
• Vấn đề bài học được ghi vào vở: Lưu giữ một món ăn truyền thống mà vẫn tôn trọng thay đổi.

Nêu được ba thành phần của bài trình bày ý kiến và giải thích được cách chọn nội dung, cách nói phù hợp thời gian.

HS đọc phần “Vấn đề, mục đích và chuẩn bị” trong SGK, làm theo nhóm 4 bằng Phiếu học tập số 1: Lập ba ý cho vấn đề Lưu giữ một món ăn truyền thống mà vẫn tôn trọng thay đổi. Mỗi ý gồm: quan điểm hoặc diễn biến chính; chi tiết hoặc lí do; điều muốn người nghe cùng nghĩ. Đồng thời HS tìm trong SGK các lưu ý về cách nói: chọn cách nói phù hợp thời gian, không đọc nguyên bài dài; khi kể ngụ ngôn giữ tình huống, kết quả và giọng nhân vật; khi giải thích quy tắc nói đủ điều kiện và trình tự.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, ví dụ:

• Ý 1 (quan điểm chính): Món ăn truyền thống là kí ức của nơi chốn, đáng được lưu giữ.
• Ý 2 (chi tiết, lí do): Có thể thay đổi vì nguyên liệu sẵn có, điều kiện sức khỏe hoặc người ăn ở nơi khác; cần gọi tên rõ cách mới là biến thể.
• Ý 3 (điều muốn người nghe nghĩ): Thay đổi đến đâu thì vẫn còn là giữ truyền thống?
• Kết luận HS rút ra: Bài trình bày cần đủ ba ý; thời lượng 2–3 phút nên chọn 2 ý chính có chi tiết, không đọc dài.

Nghe và ghi được ý chính, căn cứ, câu hỏi từ bài nói mẫu; phân biệt được điều người kể trực tiếp biết với điều nhóm tra cứu thêm.

GV đọc hoặc chiếu bài nói mẫu (phần “Bài nói mẫu và cách nghe” trong SGK), bắt đầu từ “Xin chào các bạn” đến “Cảm ơn các bạn đã lắng nghe”. HS nghe và điền Phiếu học tập số 2 gồm: ý chính; căn cứ; câu hỏi cần làm rõ; một ví dụ về điều người kể trực tiếp biết và điều nhóm tra cứu thêm.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh, ví dụ:

• Ý chính: Bảo tồn cần hiểu người thực hành và trung thực về biến thể.
• Căn cứ: Chuyện cơm hến gợi món ăn gắn với con người và bản sắc; dự án giả định xin phép trước khi ghi lời người kể.
• Câu hỏi cần làm rõ: Có phải mọi cách nấu mới đều làm mất truyền thống?
• Phân biệt: Cách nêm phổ biến trong gia đình là điều người kể trực tiếp biết; việc cách nêm đó đại diện cho cả địa phương là điều cần tra cứu thêm.

Vận dụng được quy trình nói và nghe, nhận diện đúng nhiệm vụ nói, cách phản hồi phù hợp và vai trò của từng thành viên trong nhóm.

HS làm việc theo nhóm 4 với các bài tập sau:

1. Chọn nhiệm vụ nói đúng với tình huống: A. Kể Đẽo cày giữa đường, sau đó nêu bài học không cực đoan; B. Công nghệ giúp học nhưng có thay việc tự suy nghĩ không?; C. Có nên chọn hướng học chỉ vì bạn thân cũng chọn?; D. Lưu giữ một món ăn truyền thống mà vẫn tôn trọng thay đổi.
2. Khi bạn có ý kiến khác, cách đáp phù hợp là: A. Ngắt lời ngay; B. Chê giọng nói của bạn; C. Hỏi lí do rồi phản hồi vào ý kiến; D. Bỏ cuộc trao đổi.
3. Sắp xếp quy trình nói và nghe.
4. Ghép vai với việc cần làm: người nói, người nghe, người điều phối.

Đáp án và kết quả nhóm:

• Bài 1: D. Lời nói phải bám đúng vấn đề: Lưu giữ một món ăn truyền thống mà vẫn tôn trọng thay đổi.
• Bài 2: C. Hỏi lí do rồi phản hồi vào nội dung, không công kích người nói.
• Bài 3: Xác định vấn đề và người nghe → Lập ý kèm chi tiết, bằng chứng → Trình bày và lắng nghe phản hồi → Trả lời, điều chỉnh khi có căn cứ.
• Bài 4: người nói – nêu ý rõ và có căn cứ; người nghe – ghi ý chính và hỏi đúng nội dung; người điều phối – giữ lượt và thời gian công bằng.
• Kết luận: Nói và nghe là trách nhiệm của cả nhóm.

Trình bày được ý kiến 2–3 phút về vấn đề Lưu giữ một món ăn truyền thống mà vẫn tôn trọng thay đổi; đặt câu hỏi và phản hồi đúng nội dung khi trao đổi.

Mỗi HS chuẩn bị bài nói 2–3 phút theo ba ý đã lập ở Phiếu học tập số 1. Trong nhóm 4, mỗi người trình bày, các bạn nghe ghi ý chính và đặt một câu hỏi thật. Sau đó, GV chọn 2 HS trình bày trước lớp; lớp chấm theo phiếu tiêu chí 10 điểm: bám đúng nhiệm vụ 3 điểm; chi tiết hoặc lí do phù hợp 2 điểm; tổ chức mở – triển khai – kết 2 điểm; lời rõ, thời lượng phù hợp 1 điểm; lắng nghe và tương tác tôn trọng 2 điểm.

• Bài nói 2–3 phút của mỗi HS, có mở, thân, kết và ít nhất một chi tiết hoặc lí do.
• Một câu hỏi thật HS nhận được từ bạn và câu trả lời của mình; nếu chưa biết, HS ghi rõ chỗ cần kiểm tra thêm.
• Phiếu chấm điểm của bạn trong nhóm, có ghi nhận xét về cách phản hồi.
• Ví dụ mở bài dự kiến: “Xin chào các bạn. Hôm nay em muốn trao đổi về vấn đề: Lưu giữ một món ăn truyền thống mà vẫn tôn trọng thay đổi.”