Giáo án Hội lồng tồng

Huy động vốn sống của HS về lễ hội mùa xuân; xác định nhiệm vụ đọc hiểu văn bản thông tin về lễ hội xuống đồng.

GV đặt câu hỏi: “Em đã từng tham gia hoặc nghe kể về hội làng vào mùa xuân chưa? Theo em, hội thường có những hoạt động gì và vì sao người dân lại tổ chức hội?”. Sau đó GV nêu nhiệm vụ: đọc bản tóm lược “Hội lồng tồng”, tìm thời điểm, không gian, các phần của lễ hội và lí giải mối liên hệ giữa nông nghiệp và đời sống cộng đồng.

• HS nêu được 2–3 ý từ trải nghiệm, ví dụ: hội có trò chơi, có hoạt động tập thể, có nghi lễ cầu may.
• HS xác định được nhiệm vụ đọc: thời gian, địa điểm, phần lễ, phần hội và mối liên hệ với nông nghiệp.
• Kết luận định hướng: hiểu lễ hội không chỉ là vui chơi mà còn gắn với lao động và ước mong cộng đồng.

Nhận biết cách trình bày thông tin của văn bản theo các nhóm: thời gian, địa điểm, chuẩn bị, hoạt động; biết tóm tắt theo nhóm thay vì kể tùy hứng.

HS làm việc nhóm 4, đọc bản tóm lược và hoàn thành Phiếu học tập số 1 (xem phần Phiếu học tập). Câu hỏi GV đặt ra: “Văn bản cho biết lễ hội diễn ra vào lúc nào? Ở đâu? Phần lễ và phần hội có những nội dung gì?” và “Văn bản có nêu cụ thể phần chuẩn bị lễ hội không?”.

• Thời gian: từ sau Tết Nguyên đán đến Tết Thanh minh, vào mùa xuân.
• Địa điểm: vùng Việt Bắc.
• Phần lễ: lễ cầu mùa, gắn với ước mong mùa màng; có các sinh hoạt ném còn, múa sư tử, lượn lồng tồng.
• Phần hội: trò chơi và sinh hoạt cộng đồng.
• Phần chuẩn bị: bản tóm lược không nêu chi tiết riêng; HS ghi đúng là “không có thông tin riêng”, không tự thêm nội dung.
• Kết luận ghi nhớ: tóm tắt văn bản nên giữ các nhóm thông tin (thời gian, địa điểm, chuẩn bị, hoạt động).

Giải thích được vì sao phần lễ cầu mùa đi cùng phần hội vui chơi; phân biệt mô tả của văn bản với phán xét bên ngoài và nhận ra giới hạn khi khái quát.

HS làm việc cặp đôi, thực hiện mẫu ba cột (chi tiết – nhận xét – lí giải) trong sổ đọc với chi tiết: “Phần lễ cầu mùa đi cùng phần hội vui chơi.” GV chiếu ví dụ đã làm mẫu trên trang bài học NeoEdu để HS đối chiếu. Câu hỏi GV đặt ra: “Nhận xét của em có chi tiết nào trong văn bản hỗ trợ không?” và “Có thể nói lễ hội này đại diện cho mọi phong tục của mọi cộng đồng không? Vì sao?”.

• Chi tiết: Phần lễ cầu mùa đi cùng phần hội vui chơi.
• Nhận xét: lễ và hội bổ sung cho nhau, cùng tạo nên một sinh hoạt cộng đồng.
• Lí giải: phần lễ thể hiện ước mong mùa màng gắn với lao động nông nghiệp; phần hội với trò chơi như ném còn, múa sư tử, lượn lồng tồng là dịp cộng đồng gắn kết.
• Kết luận ghi nhớ: hiểu lễ hội trong mối liên hệ nông nghiệp và cộng đồng.
• Giới hạn: không xem một lễ hội Việt Bắc đại diện mọi phong tục của mọi cộng đồng; cần phân biệt mô tả của văn bản với phán xét từ bên ngoài.

Củng cố nhận biết thông tin, phân biệt thể loại và trọng tâm văn bản; vận dụng nhận xét có căn cứ.

GV lần lượt chiếu các bài tập sau (có thể làm trên trang NeoEdu):
Bài 1. Theo ghi chú về nguyên tác đi kèm bản tóm lược, tác phẩm thuộc dạng nào? A. truyện ngắn; B. thơ năm chữ; C. tản văn; D. văn bản thông tin.
Bài 2. Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? A. học từ thiên nhiên và kinh nghiệm của người lao động; B. vẻ đẹp lao động và sự chung sức; C. hiểu lễ hội trong mối liên hệ nông nghiệp và cộng đồng; D. lòng trắc ẩn với những sinh linh nhỏ bé.
Bài 3. Xét các nhận định: a) Phần lễ cầu mùa đi cùng phần hội vui chơi; b) Phần lễ và phần hội không có liên hệ với đời sống cộng đồng; c) Lễ hội chỉ giới thiệu vui chơi mà không gắn ước mong mùa màng. Nhận định nào đúng, sai?
Bài 4. Sắp xếp các bước theo mạch trình bày của bản tóm lược: (1) Giới thiệu trò chơi và sinh hoạt hội; (2) Nêu thời điểm và không gian lễ hội; (3) Giới thiệu phần lễ.

• Bài 1: D. Ghi chú xác định nguyên tác là văn bản thông tin; không suy thể loại chỉ từ hình thức văn xuôi của bản tóm lược.
• Bài 2: C. Hiểu lễ hội trong mối liên hệ nông nghiệp và cộng đồng là trọng tâm.
• Bài 3: a) Đúng (có căn cứ trực tiếp trong văn bản); b) Sai (làm sai sự việc, văn bản cho thấy phần lễ và phần hội gắn nhau trong sinh hoạt cộng đồng); c) Sai (văn bản nêu phần lễ gắn với ước mong mùa màng).
• Bài 4: Thứ tự đúng là (2) → (3) → (1).

Vận dụng hiểu biết về lễ hội trong mối liên hệ nông nghiệp và cộng đồng để đề xuất một cách nhìn phù hợp trong đời sống; nhận ra giới hạn của sự liên hệ.

GV nêu câu hỏi: “Từ chi tiết ‘Phần lễ cầu mùa đi cùng phần hội vui chơi’, em hãy nêu một cách nhìn về việc giữ gìn các sinh hoạt cộng đồng ở địa phương em. Nêu một giới hạn của liên hệ đó.” Văn bản không phải là hướng dẫn thao tác, HS chỉ nêu cách nhìn chứ không sao chép hình thức lễ hội.

• Cách nhìn đúng: sinh hoạt cộng đồng ở địa phương gắn với lao động và tình cảm gắn bó; cần trân trọng và giữ gìn những sinh hoạt tích cực.
• Giới hạn: vùng Việt Bắc có lễ hội riêng; không phải mọi cộng đồng đều tổ chức lễ hội như vậy; không nên áp đặt phong tục.
• Ví dụ mẫu: “Em thấy các hoạt động chung của xóm vào dịp lễ cũng gắn với công việc chung của người dân, vì vậy nên giữ gìn; tuy nhiên không thể áp dụng y nguyên hình thức của Việt Bắc cho mọi nơi.”