Giáo án Ôn tập học kì 1 – Ôn tập kiến thức

Kích hoạt kiến thức nền về các thể loại đã học trong học kì 1 và xác định nhiệm vụ ôn tập.

GV đọc lần lượt 5 câu mô tả ngắn, mỗi câu gợi một hồ sơ đã học, ví dụ: “Hai anh em lo cho chim non giữa đêm mưa”; “Một món ăn bình dân gợi suy nghĩ về người làm nghề ở Huế”; “Một bài thơ năm chữ nhớ hương lá trên đường về”. HS giơ thẻ thể loại (truyện, thơ, tùy bút, tản văn, văn bản thông tin) và nêu tên tác phẩm.

HS nêu đúng tên tác phẩm và thể loại với ít nhất 4/5 câu mô tả. HS hiểu mục tiêu hai tiết ôn tập: hệ thống hoá truyện và thơ, văn bản quê hương, tiếng Việt và viết tường trình.

Hệ thống hoá các yếu tố truyện (đề tài, chi tiết, tính cách, người kể, điểm nhìn) và yếu tố thơ (hình ảnh, cảm xúc, dấu hiệu thể thơ); phân biệt người kể truyện với tiếng nói trữ tình.

HS chia 4 nhóm, mỗi nhóm nhận một hồ sơ: nhóm 1 “Bầy chim chìa vôi”, nhóm 2 “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”, nhóm 3 “Gặp lá cơm nếp”, nhóm 4 so sánh hai truyện. Nhiệm vụ: (1) Đề tài và chi tiết tiêu biểu là gì? (2) Tính cách nhân vật được hiện ra qua việc gì? (3) Người kể là ai, ngôi kể nào, điểm nhìn đặt ở đâu? (4) Với thơ: hình ảnh nào, cảm xúc của tiếng nói trữ tình là gì, dấu hiệu thể thơ ra sao? Lưu ý: hồ sơ là bản tóm lược viết lại, nên không khẳng định nhịp và vần nguyên văn.

Khăn trải bàn gồm các ô: Bầy chim chìa vôi: đề tài tình thương với loài vật; chi tiết nước mưa và chim non; hai anh em lo lắng, nhân hậu, khóc khi chim thoát nước bay vào bờ; ngôi thứ ba theo sát hai trẻ. Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ: đề tài tình cha con; chi tiết chạm và ngửi hoa; người bố kiên nhẫn; người con kể ngôi thứ nhất và nhận ra cần trân trọng tấm lòng người tặng quà. Gặp lá cơm nếp: hình ảnh hương lá trên đường, gian bếp, mẹ và tình quê; thơ năm chữ theo hồ sơ; tiếng nói trữ tình là người đi trên đường, khác người kể truyện.

Phân biệt tùy bút, tản văn, bài thơ quê hương và văn bản thông tin về lễ hội theo mục đích, cách tổ chức nội dung và nét nổi bật của từng văn bản.

HS làm việc theo cặp đôi, lập bảng so sánh ghi mục đích, cách triển khai và điều làm văn bản khác với các văn bản còn lại. Các văn bản: “Mùa xuân nho nhỏ” (mạch cảm xúc từ cảnh sông, hoa, chim đến đất nước và ước nguyện); “Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt” (tùy bút, cảnh xuân trước và sau rằm nhìn bằng nỗi nhớ); “Chuyện cơm hến” (tản văn, món ăn bình dân gợi suy nghĩ về người làm nghề và gìn giữ nét riêng); “Hội lồng tồng” (văn bản thông tin về lễ cầu mùa, trò chơi và sinh hoạt cộng đồng).

Bảng so sánh gồm: Mùa xuân nho nhỏ: thơ năm chữ, mạch cảm xúc hướng về đất nước, ước nguyện nhỏ nhưng bền. Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt: tùy bút, nỗi nhớ làm trục cảm xúc. Chuyện cơm hến: tản văn, suy nghĩ có cảm xúc từ một món ăn. Hội lồng tồng: văn bản thông tin, mục đích giới thiệu và cung cấp thông tin về lễ hội; nổi bật là phần lễ cầu mùa và trò chơi. Kết luận: cùng chủ đề quê hương nhưng mỗi văn bản có mục đích và cách tổ chức khác nhau.

Nhận diện trạng ngữ, số từ, phó từ, từ địa phương, biện pháp so sánh và chức năng dấu câu trong câu cụ thể.

GV trình chiếu ngữ liệu: (1) Sáng thứ hai đầu tháng, ba bạn đang đọc sách trong thư viện. (2) Mẹ dặn: “Con nhớ giữ sách sạch.” (3) Mây trắng như dải khăn mềm. (4) Má chờ con về. Nhiệm vụ: xác định trạng ngữ, số từ, phó từ, vai trò dấu ngoặc kép, biện pháp so sánh, từ địa phương và nghĩa của từ trong ngữ cảnh.

(1) “Sáng thứ hai đầu tháng” là trạng ngữ chỉ thời gian; “ba” là số từ; “đang” là phó từ bổ sung ý nghĩa thời gian cho hoạt động đọc. (2) Dấu hai chấm và dấu ngoặc kép dùng để dẫn lời nói trực tiếp của mẹ. (3) “Như dải khăn mềm” là so sánh, làm rõ hình ảnh mây trắng. (4) “Má” là từ địa phương Nam Bộ, dùng theo nghĩa gọi người mẹ trong ngữ cảnh này.

Vận dụng kiến thức về hai hồ sơ truyện và từ loại để chọn đáp án đúng, giải thích lí do.

HS làm Phiếu học tập số 1, phần A, gồm ba câu: (a) Nhận xét nào phù hợp nhất với hai hồ sơ truyện? A. Cả hai đều kể ngôi thứ nhất. B. Chi tiết cụ thể làm rõ cách trẻ cảm nhận tình thương. C. Cả hai đều có việc người bố cứu chim. D. Chỉ cần biết tên tác giả là đủ phân tích nhân vật. (b) Điểm nào phân biệt Hội lồng tồng với tùy bút về tháng Giêng? A. Hội lồng tồng chủ yếu nhóm thông tin về phong tục; tùy bút nổi nỗi nhớ và liên tưởng. B. Cả hai đều là thơ năm chữ. C. Hội lồng tồng kể ngôi thứ nhất về tuổi thơ người viết. D. Tùy bút không chứa bất kì cảnh vật nào. (c) Trong câu (1) ở hoạt động trước, cặp nào gồm một số từ và một phó từ? A. bạn – sách; B. sáng – thư viện; C. ba – đang; D. đọc – trong. Sau khi làm xong, HS tự đối chiếu với bài tập tương tác trên học liệu NeoEdu.

Đáp án: (a) B: nỗi lo và nước mắt của hai anh em, cùng trải nghiệm nhận hoa và hiểu món quà của người con, đều khiến tình thương hiện ra cụ thể; hai truyện không cùng ngôi kể. (b) A: mục đích và cách tổ chức khác nhau, dù cả hai đều gắn văn hóa. (c) C: “ba” chỉ số lượng; “đang” bổ sung ý nghĩa thời gian cho hoạt động đọc. HS giải thích được lí do chọn đáp án đúng và sửa các lựa chọn sai.

Ghép đúng từng tác phẩm với nét nổi bật được hồ sơ cung cấp; so sánh được ngôi kể của hai truyện và nêu tác dụng.

Phần B của Phiếu học tập số 1: (a) Ghép tác phẩm với nét nổi bật: Mùa xuân nho nhỏ; Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt; Chuyện cơm hến; Hội lồng tồng. Nét nổi bật: A. thông tin lễ cầu mùa và sinh hoạt hội; B. nỗi nhớ theo cảnh xuân trước và sau rằm; C. văn hóa Huế từ món ăn bình dân; D. ước nguyện góp phần nhỏ bền bỉ. (b) So sánh ngôi kể của hai truyện “Bầy chim chìa vôi” và “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” và nêu một tác dụng phù hợp, trong 3–4 câu.

Đáp án (a): Mùa xuân nho nhỏ – D; Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt – B; Chuyện cơm hến – C; Hội lồng tồng – A. Mỗi cặp chọn một chi tiết trung tâm riêng. (b) Gợi ý: “Bầy chim chìa vôi” dùng ngôi thứ ba nhưng theo sát nỗi lo của trẻ; “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” để người con kể ngôi thứ nhất, nên bài học được cảm nhận như tự khám phá. Không đồng nhất người kể với tác giả.

Vận dụng thể thức và tiêu chí của bản tường trình để trình bày một sự việc khách quan, nêu trách nhiệm và đề xuất khắc phục.

Tình huống giả định: lúc 9 giờ ngày 15/10/2026 tại lớp 7A, em vô ý làm đổ nước lên một cuốn sách đã mượn. Em báo cô ngay. HS viết bản tường trình gồm: quốc hiệu, tiêu đề, nơi nhận, người viết, thời gian và địa điểm, diễn biến sự việc, trách nhiệm, đề xuất khắc phục. Không bịa người chứng kiến; tên người viết do HS tự điền. Tiêu chí gợi ý (10 điểm): thể thức và nơi nhận 2 điểm; thời gian, địa điểm, sự việc đúng 3 điểm; trách nhiệm và khắc phục 3 điểm; diễn đạt khách quan, rõ 2 điểm.

Bản tường trình đúng thể thức, có đủ: CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM / Độc lập – Tự do – Hạnh phúc; BẢN TƯỜNG TRÌNH Về việc làm ướt sách mượn; Kính gửi cô giáo chủ nhiệm lớp 7A; nội dung: khoảng 9 giờ ngày 15/10/2026 tại lớp 7A, em vô ý làm đổ nước lên cuốn sách đã mượn và đã báo cô ngay; nhận lỗi và đề xuất khắc phục theo quy định của lớp; ký tên người viết.