Giáo án Đọc mở rộng trang 129 – Tập 1

Huy động kinh nghiệm đọc sách của HS; làm rõ vì sao cần ghi nguồn, phạm vi và chi tiết khi đọc độc lập.

GV nêu câu hỏi: “Em đã từng đọc sách gì ngoài sách giáo khoa? Khi giới thiệu một cuốn sách, em thường nói những gì?” và “Chỉ thấy tên một cuốn sách trên mạng có nghĩa là em đã đọc nó chưa?”. HS trả lời nhanh, GV dẫn vào bài: đọc thật là đọc đúng phạm vi, ghi đúng nguồn.

Khoảng 3 đến 4 ý HS nêu được, ví dụ: “Đọc thật là đọc đoạn mình nói đến, không chỉ tìm thấy tên sách.”; “Phải ghi tên tác giả, nhà xuất bản hoặc nguồn để người khác tìm lại được.”; “Cần phân biệt người viết, người kể và nhân vật.” GV chốt mục tiêu của tiết học: lập hồ sơ đọc trung thực và trao đổi bằng chứng.

Phân biệt người viết, người kể, nhân vật; nhận ra điểm khác nhau trong cách thể hiện của hai hồ sơ mẫu A và B.

HS đọc hai hồ sơ mẫu A (Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt, Vũ Bằng) và B (Hội lồng tồng) trong SGK trang 129. Làm việc theo nhóm 4, hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm các câu hỏi: (1) Hồ sơ A thể hiện tâm trạng gì của người viết? Cảnh được nhìn qua giác quan nào? (2) Hồ sơ B trình bày thông tin theo những nhóm nào? (3) Hãy nêu một khác biệt về cách thể hiện giữa A và B. (4) Hồ sơ nào cho thấy rõ phạm vi đọc và giới hạn của người tóm lược?

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành với nội dung chính:

• Hồ sơ A: nhớ mùa xuân miền Bắc, đặc biệt là tháng Giêng Hà Nội; cái lạnh dịu, mưa, cây cối, tiếng động và không khí gia đình gợi một mùa xuân riêng; cảnh đầu tháng và sau rằm đổi sắc. Cảnh được nhìn từ tâm trạng nhớ thương, không như bản thống kê thời tiết.
• Hồ sơ B: thời điểm tổ chức vào mùa xuân; phần lễ gắn với ước mong mùa màng; phần hội với trò chơi, sinh hoạt cộng đồng; thông tin được nhóm theo thời gian, địa điểm, chuẩn bị và hoạt động.
• Khác biệt: A dùng giác quan, liên tưởng và lời tâm tình (chất trữ tình của tùy bút); B trình bày thông tin khách quan, có hệ thống.
• Giới hạn: cả hai hồ sơ đều là tóm lược bằng lời riêng, không nhận là đã đọc toàn bộ cuốn sách.

Nắm cấu trúc nhật kí đọc gồm nguồn, phạm vi, diễn biến hoặc ý chính, chi tiết và suy nghĩ có lí giải; phân biệt dữ kiện, suy luận và ý kiến riêng.

GV hướng dẫn HS đọc mẫu cách ghi trong sách: “Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt – nỗi nhớ quê qua vẻ riêng của mùa xuân. Chi tiết: cảnh đầu tháng và sau rằm được phân biệt bằng những nét tinh tế. Lí giải: cảnh được nhìn từ tâm trạng nhớ thương...”. HS làm Phiếu học tập số 2, phần A: đánh dấu từng câu là dữ kiện (D), suy luận có căn cứ (S) hay ý kiến riêng (Y). GV nhấn mạnh quan niệm sai: không biến suy đoán thành sự kiện.

Phiếu số 2 (phần A) có đáp án gợi ý:

• “Cảnh đầu tháng và sau rằm đổi sắc” là dữ kiện (D) của văn bản.
• “Cảnh được nhìn từ tâm trạng nhớ thương” là suy luận có căn cứ (S), vì dựa vào giọng văn và các chi tiết cảm xúc.
• “Tác phẩm này hay nhất trong các tùy bút về mùa xuân” là ý kiến riêng (Y), cần ghi rõ là ý kiến cá nhân.
  HS ghi được cấu trúc nhật kí: nguồn; phạm vi đọc; diễn biến hoặc ý chính; một chi tiết; suy nghĩ có lí giải.

Vận dụng kiến thức về nhật kí đọc trung thực để chọn đáp án đúng, ghép hồ sơ với chủ đề và nêu khác biệt cách thể hiện.

HS làm Phiếu học tập số 2 (phần B), gồm các bài tập:

1. Một nhật kí đọc trung thực cần: A. Ghi đúng tác phẩm, tác giả, phạm vi đọc và chi tiết; B. Ghi đã đọc cả sách dù chỉ xem giới thiệu; C. Chép lời khen không cần biết tác phẩm; D. Tạo số trang cho có vẻ chính xác.
2. Ghép hồ sơ với chủ đề: Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt; Hội lồng tồng.
3. Từ hai hồ sơ, nêu một khác biệt về cách thể hiện. Nếu chỉ biết tóm lược, hãy ghi rõ giới hạn đó.
   HS có thể đối chiếu với học liệu số NeoEdu để tự kiểm tra sau khi làm xong.

Đáp án:

1. A. Ghi đúng tác phẩm, tác giả, phạm vi đọc và chi tiết (nhật kí là bằng chứng của hành trình đọc thật).
2. Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt – nỗi nhớ quê qua vẻ riêng của mùa xuân; Hội lồng tồng – hiểu lễ hội trong mối liên hệ giữa nông nghiệp và đời sống cộng đồng.
3. Hồ sơ A thể hiện bằng giác quan, liên tưởng và lời tâm tình, cảnh được nhìn từ tâm trạng nhớ thương; hồ sơ B trình bày thông tin theo nhóm thời gian, địa điểm, chuẩn bị và hoạt động. Giới hạn cần ghi: đây là tóm lược bằng lời riêng, không phải đọc toàn bộ nguyên tác.

Vận dụng cách lập hồ sơ đọc trung thực để giới thiệu văn bản tự chọn; trả lời câu hỏi của người nghe bằng căn cứ.

Mỗi HS giới thiệu trong 90 giây văn bản tự chọn cùng chủ đề (tên, tác giả, nguồn, phạm vi đã đọc, một chi tiết và lí do thích). Người nghe đặt một câu hỏi và có thể hỏi thêm chỗ chưa rõ. Nội dung nhật kí tự chọn được hoàn thiện ở nhà và nộp theo hướng dẫn bên dưới. Cặp đôi đánh giá nhau theo tiêu chí: thông tin đúng; chi tiết và lí do; câu trả lời; giọng rõ.

Mỗi HS giới thiệu được: nhan đề, tác giả, nguồn có thể tìm; phạm vi đã đọc thực tế; một chi tiết kèm lí giải; một câu trả lời có căn cứ cho câu hỏi của bạn. Ví dụ một câu hỏi mở giúp hiểu sâu: “Vì sao cách kể này làm em hiểu nhân vật khác đi?” Bằng chứng trả lời là một đoạn cụ thể trong văn bản.