Giáo án Gò Me

Huy động trải nghiệm của HS về kí ức quê hương, từ đó dẫn vào văn bản và nhận diện hướng đọc đến giác quan, con người và tình quê.

GV đặt câu hỏi: “Khi đi xa, điều gì ở quê nhà khiến em nhớ nhất: một màu sắc, một âm thanh, một dáng người hay một mùi vị?” HS viết nhanh 2–3 từ khóa vào giấy nháp.

Từ 2–3 kí ức của HS, ví dụ: “màu lúa chín vàng”, “tiếng gà gáy buổi sáng”, “dáng mẹ gánh nước ra đồng”. Kết luận ghi bảng: kí ức quê thường đến qua giác quan và con người; đó cũng là hướng đọc của bản tóm lược Gò Me.

HS nắm nội dung chính và mạch trình bày của bản tóm lược; phân biệt được văn bản tóm lược với nguyên văn tác phẩm.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc bản tóm lược và hoàn thành Phiếu học tập số 1: gạch chân các hình ảnh, xác định ba bước của mạch trình bày và giải thích ghi chú thể loại. GV hướng dẫn cặp đôi đối chiếu từng bước với văn bản.

Mạch trình bày gồm ba bước: (1) Nhớ cảnh sắc Gò Me (ánh sáng, ruộng lúa, hàng cây); (2) Nhớ người lao động và câu hát (dáng người lao động, các cô gái, nếp sinh hoạt); (3) Tình quê kết nối các kí ức. Nội dung chính: người con xa quê nhớ một quê hương có bản sắc riêng, nơi thiên nhiên và con người gắn bó. Kiến thức rút ra: nguyên tác là thơ; bản tóm lược văn xuôi không giữ thể thơ hay lời kể, không phải lời tác giả.

HS nhận ra các giác quan, lời ăn tiếng nói và cảm xúc người xa quê là bằng chứng làm nên quê hương có bản sắc; biết nêu nhận xét có căn cứ theo cấu trúc chi tiết – nhận xét – lí giải.

Nhóm 4 HS (kĩ thuật mảnh ghép, mỗi bạn nhận một nhóm chi tiết: ánh sáng và màu sắc; âm thanh; chuyển động và dáng người lao động; lời ăn tiếng nói và sinh hoạt địa phương). Mỗi bạn điền Phiếu học tập số 2 theo ba cột. Câu hỏi GV đặt ra: “Chi tiết này làm cho quê hương hiện lên thế nào? Vì sao có thể nói đó là bản sắc riêng?” Ví dụ mẫu: Đề “Âm thanh, màu sắc và hình ảnh người lao động cùng trở về trong nỗi nhớ” → nhận xét: các giác quan làm kí ức không chỉ là địa danh trên bản đồ; lí giải: màu sắc, âm thanh và chuyển động cùng xuất hiện khiến quê nhà gần gũi, và cảm xúc người xa quê là điểm thống nhất những hình ảnh ấy.

Mỗi nhóm có phiếu 3 cột hoàn chỉnh cho chi tiết được giao. Kết quả chung: (a) Giác quan làm kí ức sống động, không chỉ là địa danh; (b) Lời ăn tiếng nói và sinh hoạt địa phương góp giọng riêng cho quê hương; (c) Cảm xúc người xa quê là điểm thống nhất các hình ảnh tưởng rời nhau; nhận xét không được chỉ liệt kê cảnh mà bỏ chủ thể nhớ.

Củng cố nội dung và thể loại của văn bản; kiểm tra khả năng đối chiếu nhận định với ngữ liệu.

Trò chơi “Đúng/Sai giơ thẻ” kết hợp bài tập tương tác trên NeoEdu. GV đọc lần lượt các câu hỏi 2, 3, 4, 6 trong bộ bài tập và yêu cầu HS giơ thẻ hoặc chọn đáp án trên thiết bị. Với câu 4, HS phải đối chiếu với đoạn đọc sâu để giải thích.

Câu 2: D (thơ). Câu 3: C (gắn bó quê hương qua cảnh và người). Câu 4: a) Đ; b) S (có con người); c) S (không có bảng thống kê dân số). Câu 6: A và B. Câu 5 (sắp xếp mạch): Nhớ cảnh sắc Gò Me → Nhớ người lao động và câu hát → Tình quê kết nối các kí ức. Kết quả là HS nhận đúng thể loại, trọng tâm và biết loại bỏ nhận định không có căn cứ.

Vận dụng cách nêu nhận xét có căn cứ để viết đoạn văn về chủ đề gắn bó quê hương qua cảnh và người; liên hệ với kí ức của bản thân và nêu giới hạn của liên hệ.

HS viết đoạn văn 8–10 câu với chủ đề “gắn bó quê hương qua cảnh và người”, không kể lại toàn bộ bản tóm lược. Đoạn văn cần: nêu chủ đề; dẫn hai chi tiết hoặc hai khía cạnh chính xác từ văn bản; lí giải ý nghĩa; có thể liên hệ một kí ức quê hương của bản thân, đồng thời nhận ra điểm khác biệt. GV đưa gợi ý: Giáo viên đánh giá theo thang 10 (đúng chủ đề 2; dẫn chứng chính xác 3; lí giải 3; tổ chức và ngôn ngữ 2). Chấp nhận cách hiểu khác khi có chi tiết trong ngữ liệu và lí giải nhất quán.

Một đoạn văn 8–10 câu hoàn chỉnh, có câu chủ đề, hai chi tiết đúng với văn bản (ví dụ: “ruộng lúa”, “câu hát”, “dáng người lao động”), phần lí giải và câu kết. Tiêu chí tự kiểm: chủ đề đúng; không chép nguyên văn bản tóm lược; có ít nhất một câu liên hệ và một câu nêu giới hạn của liên hệ.