Giáo án Bài thơ “Đường núi” của Nguyễn Đình Thi

Giúp HS phân biệt đối tượng nghị luận (bài thơ của Nguyễn Đình Thi) và người bình (Vũ Quần Phương), từ đó xác định nhiệm vụ đọc của tiết học.

GV chiếu hai câu hỏi: (1) “Bài thơ Đường núi là của ai?”; (2) “Bản bình giải được viết bởi ai?”. Sau đó GV hỏi thêm: “Khi đọc một bài bình, em cần chú ý điều gì để không nhầm lẫn giữa tác phẩm và lời bình?”. HS trả lời nhanh trong 2 phút rồi GV dẫn vào bài.

HS nêu được: bài thơ “Đường núi” là của Nguyễn Đình Thi; bản bình là của Vũ Quần Phương. Khi đọc bài bình, cần phân biệt đối tượng được bình với người bình và không xem bản tóm lược là nguyên văn tác phẩm.

HS giải thích được vì sao luận điểm cần lí lẽ và bằng chứng từ tác phẩm, và vì sao lời bình tốt phải giải thích sức gợi thay vì chỉ dịch từng chữ.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần “Tiếp cận và đọc tác phẩm” và “Đọc sâu: bằng chứng và nghệ thuật” trong bản tóm lược. Các cặp trả lời ba câu hỏi: (1) Luận điểm cần có gì để được tin cậy? (2) Lời bình tốt khác lời dịch từng chữ ở điểm nào? (3) Khi nêu một ý kiến khác với bản bình, cần làm gì? GV yêu cầu gạch chân các cụm từ then chốt trong bài.

• Luận điểm cần lí lẽ và bằng chứng từ tác phẩm để người đọc kiểm chứng được.
• Lời bình tốt giải thích sức gợi của hình ảnh, từ ngữ và nhịp thơ, không chỉ chuyển ngữ từng chữ.
• Khi nêu ý kiến khác, phải đưa chi tiết phù hợp với bài thơ; ý kiến cá nhân không đồng nghĩa với việc được bỏ qua bằng chứng.

HS vận dụng được cách ghi sổ đọc ba cột để kiểm tra xem một nhận xét về bài thơ có thật sự được chi tiết hỗ trợ hay không.

HS làm việc theo nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 với ba nhóm nội dung: cảnh núi rừng, thôn bản và tình yêu đất nước ẩn trong hình ảnh. Mỗi thành viên điền một dòng vào cột “chi tiết”, cả nhóm thống nhất cột “nhận xét” và “lí giải”. Sau đó nhóm kiểm tra: nếu cột “lí giải” không dựa vào từ ngữ, nhịp hoặc khoảng lặng thì nhận xét chưa đủ căn cứ.

Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 với ít nhất một dòng đầy đủ ba cột cho mỗi nhóm nội dung. Ví dụ: Chi tiết: một hình ảnh núi rừng được bản bình nêu. Nhận xét: hình ảnh ấy gợi cảm giác rộng và xa. Lí giải: nhờ từ ngữ gợi không gian và nhịp thơ chậm; nhận xét được giữ lại vì có chi tiết và lí giải đi kèm.

HS củng cố kiến thức về đối tượng nghị luận, ghi chú thể loại, trọng tâm và cách kiểm tra nhận xét bằng chứng qua các bài tập đã cho.

HS làm bài tập trên học liệu NeoEdu hoặc trên phiếu in. Cặp đôi cùng làm: đọc đề, chọn đáp án, giải thích ngắn lí do. Các bài gồm: (1) Ghi chú về nguyên tác thuộc dạng nào? (2) Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? (3) Xét đúng/sai bốn nhận định về người bình và lời bình. (4) Sắp xếp ba bước theo mạch trình bày. (5) Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ.

Đáp án:

• Bài 1: B. nghị luận văn học (ghi chú xác định nguyên tác; không suy thể thơ hay thể loại từ hình thức văn xuôi của bản tóm lược).
• Bài 2: A. đọc thơ sâu hơn nhờ lí lẽ và bằng chứng (đối tượng nghị luận là bài thơ, người bình là Vũ Quần Phương; luận điểm cần lí lẽ và bằng chứng).
• Bài 3: a) Đúng: người bình gắn cảm nhận với hình ảnh cụ thể trong bài thơ. b) Sai: Nguyễn Đình Thi không phải là tác giả của bài bình. c) Sai: lời bình không thể thay hoàn toàn việc đọc và cảm nhận bài thơ.
• Bài 4: Giới thiệu sức gợi bài thơ → Bình các hình ảnh và giọng điệu → Khẳng định tình yêu đất nước trong thơ.
• Bài 5: Đúng là A và B: đọc thơ sâu hơn nhờ lí lẽ và bằng chứng; người bình gắn cảm nhận với hình ảnh cụ thể trong bài thơ. C và D sai vì làm sai sự việc hoặc vượt giới hạn đọc.

HS viết được đoạn văn làm rõ ý “đọc thơ sâu hơn nhờ lí lẽ và bằng chứng” và biết liên hệ với đời sống ở mức có giới hạn.

HS viết đoạn 8–10 câu theo hai yêu cầu: (1) Làm rõ chủ đề “đọc thơ sâu hơn nhờ lí lẽ và bằng chứng”, nêu hai dẫn chứng hoặc khía cạnh chính xác từ bản bình, không kể lại toàn bộ bản tóm lược. (2) Nêu một việc làm hoặc cách nhìn trong đời sống phù hợp với cách đọc này, chỉ ra điểm tương đồng và điểm khác biệt giữa liên hệ và văn bản. GV nhắc: không coi thơ là hướng dẫn thao tác.

Đoạn văn 8–10 câu, có chủ đề rõ, hai dẫn chứng chính xác, lí giải mạch lạc và một câu nêu giới hạn của liên hệ. Thang đánh giá của GV (thang điểm 10): đúng chủ đề 2 điểm; hai dẫn chứng hoặc khía cạnh chính xác 3 điểm; lí giải 3 điểm; tổ chức và ngôn ngữ 2 điểm. Chấp nhận cách hiểu khác khi có chi tiết trong ngữ liệu hỗ trợ và lí giải nhất quán.