Giáo án Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Tạo tâm thế học tập; giúp HS trải nghiệm rằng có thể nhận biết sự vật khi không dùng thị giác, từ đó kết nối với nhan đề văn bản.

GV mời 3 đến 4 HS lên bảng, lần lượt nhắm mắt, chạm và ngửi một vật do GV chuẩn bị (lá hoặc hoa tươi, vải mịn, quả có mùi thơm). HS các bạn còn lại quan sát và suy nghĩ. GV đặt câu hỏi: “Khi nhắm mắt, các em nhận ra vật bằng giác quan nào?” và “Nếu chỉ dựa vào mắt, điều gì có thể bị bỏ lỡ?”.

Các câu trả lời dự kiến: HS nêu được vật được nhận ra bằng xúc giác (chạm) và khứu giác (mùi hương); HS nhận ra rằng khi nhắm mắt thì các giác quan khác trở nên rõ hơn, và nhìn bằng mắt đôi khi làm bỏ lỡ những chi tiết nhỏ. Từ đó HS đưa ra dự đoán ban đầu về nhan đề: “Nhắm mắt để cảm nhận nhiều hơn”.

Nêu được thể loại nguyên tác là truyện; phân biệt bản tóm lược do nhóm biên soạn với nguyên văn tác phẩm; giải thích được nhan đề tạo tương phản.

HS đọc bản tóm lược “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” (SGK và phần ghi chú). Sau đó HS hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A (thông tin về văn bản) và phần B (nhan đề). Câu hỏi: (1) Ghi chú cho biết nguyên tác thuộc thể loại nào? Vì sao bản tóm lược viết bằng văn xuôi không đủ để khẳng định thể loại này? (2) Vì sao có thể nói bản tóm lược không phải nguyên văn tác phẩm? (3) Nhan đề tạo tương phản giữa hai hành động nào? Tương phản đó gợi điều gì?

Kiến thức HS rút ra:

• Nguyên tác được xác định là truyện; bản tóm lược là văn xuôi do nhóm biên soạn viết mới, không phải lời tác giả, nên không thể dựa vào hình thức văn xuôi để suy thể loại.
• Nhan đề tương phản giữa “nhắm mắt” (giảm việc nhìn bằng mắt) và “mở cửa sổ” (mở ra thế giới bên ngoài); tương phản này gợi việc mở khả năng cảm nhận bằng các giác quan và tình yêu.
• Câu trả lời mẫu cho câu 3: Nhan đề gợi rằng nhắm mắt không phải là từ bỏ cảm nhận, mà là cách để cảm nhận sâu hơn; cửa sổ là sự mở lòng với thế giới.

Phân tích được các chi tiết trò chơi nhận biết hoa, món quà và cách nhận quà; viết được nhận xét có căn cứ theo phương pháp ba cột; hiểu bài học về cảm nhận thế giới và lòng biết ơn.

Lớp chia thành 4 nhóm gốc. Mỗi nhóm nhận một chi tiết theo kĩ thuật mảnh ghép (nhóm chuyên gia):

• Nhóm 1: Bố hướng dẫn con nhận ra các loài hoa bằng chạm và mùi hương khi nhắm mắt.
• Nhóm 2: Trò chơi được tăng dần độ khó, giúp đứa trẻ chú ý đến thế giới theo nhiều cách.
• Nhóm 3: Chi tiết món quà và sự trân trọng người trao tặng; cách nhận quà bộc lộ lòng biết ơn.
• Nhóm 4: Người con học nhận ra điều quý giá trong những gì gần gũi.
  Mỗi nhóm điền sổ đọc ba cột (chi tiết – nhận xét – lí giải) và kiểm tra xem nhận xét có được chi tiết hỗ trợ không. Sau đó các HS chuyên gia quay về nhóm gốc để chia sẻ.

Sản phẩm: bảng ba cột của từng nhóm, ví dụ:

• Nhóm 1: Chi tiết – bố hướng dẫn con nhận hoa bằng chạm và mùi khi nhắm mắt; Nhận xét – bố dạy con bằng trải nghiệm, kiên nhẫn; Lí giải – việc cảm nhận bằng nhiều giác quan giúp con mở lòng với thế giới quanh mình.
• Nhóm 3: Chi tiết – món quà và cách nhận quà; Nhận xét – giá trị không chỉ nằm ở giá tiền; Lí giải – cách nhận quà cho thấy lòng biết ơn và sự trân trọng người trao tặng.
  Kiến thức HS rút ra: bài học về mở lòng cảm nhận thế giới và tình yêu thương, được thể hiện qua những việc gần gũi và thái độ biết ơn.

Nhận biết được ngôi kể thứ nhất, cách bố dạy con bằng trải nghiệm thay vì mệnh lệnh; giải thích được vì sao bài học hiện lên như quá trình phát hiện của đứa trẻ.

GV nêu ba câu hỏi, HS thảo luận theo cặp đôi (kĩ thuật Think – Pair – Share):
(1) Văn bản kể theo ngôi thứ mấy? Điều đó tác động thế nào đến cách người đọc tiếp nhận bài học?
(2) Bố có giảng đạo bằng mệnh lệnh không? Bố đã làm gì để con học?
(3) Vì sao nói việc trao quà và nhận quà cũng là một phần của bài học?

Kiến thức HS rút ra:

• Ngôi kể thứ nhất giúp bài học hiện lên như quá trình phát hiện của đứa trẻ, người đọc đi cùng sự khám phá của con.
• Bố không giảng đạo bằng mệnh lệnh mà kiên nhẫn tạo trải nghiệm để con tự cảm nhận.
• Trả lời dự kiến câu 3: Cách nhận quà bộc lộ lòng biết ơn, cho thấy giá trị của món quà nằm ở tấm lòng người trao, không chỉ ở giá tiền.

Củng cố nhận biết thể loại, chủ đề và cách kiểm tra nhận xét bằng chi tiết; rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản.
Đề bài tập 1 (kiểm tra đọc văn bản): Đọc bản tóm lược và xác định các nhận định đúng sai.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các câu sau (lấy từ bài tập có sẵn):
Câu 1. Theo ghi chú về nguyên tác đi kèm bản tóm lược, tác phẩm thuộc dạng nào? A. truyện (đoạn trích tác phẩm tự sự); B. thơ năm chữ; C. tản văn; D. văn bản thuyết minh.
Câu 2. Nhận định nào khái quát đúng trọng tâm văn bản? A. vẻ đẹp lao động và sự chung sức; B. mở lòng cảm nhận thế giới và tình yêu thương; C. lòng trắc ẩn với những sinh linh nhỏ bé; D. học từ thiên nhiên và kinh nghiệm của người lao động.
Câu 3. Xét từng nhận định: a) Bố kiên nhẫn cho con luyện nhận biết hoa; b) Người bố yêu cầu con chỉ tin thị giác và bỏ các giác quan khác; c) Giá trị món quà chỉ phụ thuộc vào giá mua. (Đánh dấu Đ hoặc S.)
Câu 4. Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ: A. mở lòng cảm nhận thế giới và tình yêu thương; B. Bố kiên nhẫn cho con luyện nhận biết hoa; C. Người bố yêu cầu con chỉ tin thị giác và bỏ các giác quan khác; D. Giá trị món quà chỉ phụ thuộc vào giá mua.
HS đối chiếu đáp án với nhóm, sau đó tự kiểm tra thêm trên học liệu số NeoEdu.

Đáp án:

• Câu 1: A. Ghi chú xác định nguyên tác là truyện; không suy thể loại từ hình thức văn xuôi của bản tóm lược.
• Câu 2: B. Nhan đề và các chi tiết hướng tới việc mở lòng cảm nhận thế giới và tình yêu thương.
• Câu 3: a) Đ (có chi tiết: bố kiên nhẫn cho con luyện nhận biết hoa); b) S (bố không yêu cầu con bỏ các giác quan khác, nhan đề chỉ tương phản để mở khả năng cảm nhận bằng nhiều giác quan); c) S (món quà cho thấy giá trị không chỉ nằm ở giá tiền).
• Câu 4: A và B. C và D sai vì làm sai sự việc hoặc vượt giới hạn đọc: không có chi tiết nào cho thấy bố yêu cầu con bỏ giác quan khác, và món quà không được gắn với giá mua.

Đề xuất được một việc làm hoặc cách nhìn trong đời sống phù hợp với chủ đề; nêu được giới hạn của liên hệ từ truyện, không coi văn bản là hướng dẫn thao tác.

Đề bài: Từ văn bản “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”, đề xuất một việc làm hoặc cách nhìn trong đời sống phù hợp với mở lòng cảm nhận thế giới và tình yêu thương. Nêu giới hạn của liên hệ. Gợi ý: có thể liên hệ từ chi tiết bố kiên nhẫn cho con luyện nhận biết hoa; cần nêu tình huống thật, việc làm cụ thể và chỉ ra phần khác biệt giữa truyện và đời thực.
GV yêu cầu HS nói nhanh 2 đến 3 câu tại chỗ và về nhà viết đoạn văn hoàn chỉnh.

Sản phẩm: một ý kiến liên hệ ngắn của mỗi HS, ví dụ: “Em có thể dành 5 phút mỗi ngày để nghe tiếng mưa hoặc ngửi mùi bữa cơm, để cảm nhận rõ hơn những điều gần gũi như bố đã làm với con.” Giới hạn cần nêu: truyện là câu chuyện nghệ thuật, không phải hướng dẫn thao tác; không phải mọi tình huống đều phù hợp để nhắm mắt; an toàn khi làm việc cần được ưu tiên.