Giáo án Trình bày ý kiến về một vấn đề đời sống (được gợi ra từ một nhân vật văn học)

Huy động trải nghiệm của HS về việc giúp đỡ bạn trong học tập; xác định vấn đề và nhiệm vụ của bài trình bày ý kiến.

GV đặt câu hỏi: “Khi một bạn trong lớp chưa theo kịp bài, em thường làm gì? Em muốn bạn làm gì để tiến bộ?” HS trả lời nhanh bằng 1–2 câu. Sau đó GV nêu nhiệm vụ của bài: trình bày ý kiến về vấn đề “Từ Đuy-sen, bàn cách giúp bạn gặp khó trong học tập”, nói 2–3 phút, có căn cứ và có điều muốn người nghe cùng nghĩ.

• Danh sách 3–4 cách giúp bạn học mà HS nêu ra (ví dụ: giảng lại, làm hộ bài, hỏi thăm, cùng đọc yêu cầu).
• HS nêu được vấn đề cần bàn: cách giúp bạn gặp khó sao cho bạn vẫn tự làm được, không chỉ động viên suông hay làm hộ.
• HS nhắc lại được nhiệm vụ: nói 2–3 phút, bám đúng vấn đề, có lí do và chi tiết cụ thể.

Nêu được vấn đề, mục đích và chuẩn bị của bài trình bày ý kiến; giải thích được vai trò của ba ý trong bài nói.

HS làm việc theo nhóm 4 người với Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc phần Vấn đề, mục đích và chuẩn bị trong sách giáo khoa, trả lời câu hỏi: (1) Vấn đề của bài nói là gì? (2) Mục đích của bài nói là gì? (3) Lập ba ý gồm những gì? (4) Khi kể ngụ ngôn và khi giải thích quy tắc, cần giữ điều gì? Sau đó nhóm lập dàn ý ba ý cho vấn đề đã nêu.

• Vấn đề: Từ Đuy-sen, bàn cách giúp bạn gặp khó trong học tập.
• Mục đích: trình bày quan điểm có căn cứ để người nghe cùng suy nghĩ, không đọc nguyên văn bản dài.
• Ba ý gồm: (a) quan điểm hoặc diễn biến chính; (b) chi tiết hoặc lí do; (c) điều muốn người nghe cùng nghĩ.
• Khi kể ngụ ngôn: giữ tình huống, kết quả và giọng nhân vật. Khi giải thích quy tắc: nói đủ điều kiện và trình tự.
• Dàn ý mẫu của nhóm gồm ba dòng tương ứng với ba ý, mỗi dòng có một lí do hoặc chi tiết.

Nghe và ghi được ý chính, căn cứ và câu hỏi từ bài nói mẫu; nhận ra cách mở, triển khai và kết của một bài trình bày ý kiến.

GV đọc hoặc chiếu bài nói mẫu “Xin chào các bạn. Điều em chú ý ở Đuy-sen là thầy tháo bớt rào cản…” (đọc trọn bài trong sách giáo khoa). Trước khi nghe, HS đọc Phiếu học tập số 1 phần 2. Trong lúc nghe, HS ghi: một ý chính, một căn cứ và một câu hỏi cần làm rõ. Sau khi nghe, GV hỏi: “Bài nói mở đầu bằng gì? Ví dụ giả định dùng để làm gì? Vì sao bài nói dừng lại để nghe góp ý?”

• Ý chính: Giúp bạn học cần tháo rào cản và để bạn tự làm; không chỉ nói “cố lên”.
• Căn cứ: Từ cách Đuy-sen tháo bớt rào cản và tình huống giả định một bạn vắng học nhiều buổi, bài nói nêu việc hỏi nhu cầu, thống nhất buổi ngắn cùng đọc yêu cầu rồi để bạn tự thử.
• Câu hỏi cần làm rõ: “Giúp như thế có thành làm hộ không?”
• Cấu trúc bài nói: mở nêu điều chú ý ở Đuy-sen; triển khai bằng tình huống giả định và các đề nghị cụ thể; kết mời lắng nghe góp ý.
• Lưu ý: ví dụ là giả định do người biên soạn viết, không phải báo cáo trải nghiệm thật của HS.

Vận dụng quy trình nói – nghe; biết cách phản hồi khi bạn có ý kiến khác; xác định đúng nhiệm vụ của bài nói và vai trò trong nhóm.

HS làm nhanh các bài tập 1–4 trong sách giáo khoa (có thể làm trên trang bài tập tương tác NeoEdu nếu có thiết bị). Đề và đáp án:

• Bài 1: Tình huống nói được giao là “Từ Đuy-sen, bàn cách giúp bạn gặp khó trong học tập.” Cần tập trung vào nhiệm vụ nào? A. Kể Đẽo cày giữa đường, sau đó nêu bài học không cực đoan. B. Từ Đuy-sen, bàn cách giúp bạn gặp khó trong học tập. C. Quyên góp sách thế nào để thật sự hữu ích? D. Lưu giữ một món ăn truyền thống mà vẫn tôn trọng thay đổi. → Đáp án B.
• Bài 2: Khi bạn có ý kiến khác, cách đáp phù hợp là: A. Ngắt lời ngay; B. Chê giọng nói của bạn; C. Hỏi lí do rồi phản hồi vào ý kiến; D. Bỏ cuộc trao đổi. → Đáp án C.
• Bài 3: Sắp xếp quy trình nói và nghe: (1) Xác định vấn đề và người nghe; (2) Lập ý kèm chi tiết/bằng chứng; (3) Trình bày và lắng nghe phản hồi; (4) Trả lời, điều chỉnh khi có căn cứ. → Thứ tự 1–2–3–4.
• Bài 4: Ghép vai với việc cần làm: người nói – nêu ý rõ và có căn cứ; người nghe – ghi ý chính và hỏi đúng nội dung; người điều phối – giữ lượt và thời gian công bằng.

• Bài 1: B.
• Bài 2: C.
• Bài 3: Thứ tự đúng là 1 → 2 → 3 → 4.
• Bài 4: Người nói – nêu ý rõ và có căn cứ; người nghe – ghi ý chính và hỏi đúng nội dung; người điều phối – giữ lượt và thời gian công bằng.
• Kết luận HS rút ra: Nói và nghe là trách nhiệm của cả nhóm; chuẩn bị trước, tương tác và chỉnh sau.

Trình bày được bài nói 2–3 phút về cách giúp bạn gặp khó trong học tập; đặt và trả lời được câu hỏi thực từ bạn; tự điều chỉnh bài nói sau khi nghe phản hồi.

Mỗi HS chuẩn bị bài nói 2–3 phút theo dàn ý ba ý đã lập trong nhóm, bám đúng vấn đề “Từ Đuy-sen, bàn cách giúp bạn gặp khó trong học tập”. Nhóm 4 người luân phiên: người nói trình bày, người nghe ghi ý chính và đặt một câu hỏi thực, người điều phối giữ thời gian. Sau khi nhận câu hỏi, người nói trả lời; nếu chưa chắc thì ghi lại để kiểm tra thêm. Cuối buổi, mỗi HS viết lại phần mở và một ý thân bài cho người chưa biết chủ đề, giải thích vì sao đổi. Phần này có thể hoàn thành ở nhà nếu hết giờ. Tiêu chí đánh giá: bám đúng nhiệm vụ (3 điểm); chi tiết hoặc lí do phù hợp (2 điểm); tổ chức mở – triển khai – kết (2 điểm); lời rõ, thời lượng phù hợp (1 điểm); lắng nghe và tương tác tôn trọng (2 điểm).

• Mỗi HS có một bài nói 2–3 phút, mở đầu nêu vấn đề, ít nhất một lí do hoặc chi tiết cụ thể, kết mời người nghe góp ý.
• Mỗi người nghe ghi được một ý chính, một căn cứ và một câu hỏi thực.
• Câu hỏi và câu trả lời thực được ghi vào vở, ví dụ: Hỏi “Giúp như thế có thành làm hộ không?” – Đáp “Cùng xem yêu cầu và để bạn tự thử, chỉ hỗ trợ phần đã thống nhất; nếu chưa chắc thì hỏi giáo viên.”
• Phần viết lại: mở rõ (“Hôm nay em muốn trao đổi vấn đề: Từ Đuy-sen, bàn cách giúp bạn gặp khó trong học tập.”) và một ý thân bài có căn cứ, kèm giải thích vì sao đổi.