NeoEdu
Giáo án Ngữ văn 7
Ngữ vănLớp 7Bài 3. Cội nguồn yêu thương

Giáo án Đọc mở rộng trang 87 – Tập 1

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được cách ghi nguồn đủ để người khác tìm được văn bản, phân biệt người viết, người kể và nhân vật trong văn bản đọc.
  • Giải thích được vì sao tìm thấy nhan đề không đồng nghĩa với đã đọc và phải ghi đúng phạm vi thực đọc.
  • Vận dụng được cấu trúc nhật kí đọc gồm diễn biến hoặc ý chính, một chi tiết và suy nghĩ có lí giải để viết nhật kí cho văn bản tự chọn.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: chủ động đối chiếu hồ sơ đọc mẫu với yêu cầu của bài và tự kiểm tra phạm vi mình đã đọc trước khi ghi nhật kí.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi theo cặp, nhận xét dựa trên chi tiết cụ thể, biết hỏi thêm khi chưa rõ ý người khác.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: lập kế hoạch đọc khả thi, đề xuất câu hỏi mở để hiểu sâu văn bản và dự kiến bằng chứng trả lời.

b) Năng lực đặc thù

  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu và tóm lược ý chính hai hồ sơ mẫu; viết nhật kí đọc có ghi nguồn, phạm vi, chi tiết và suy nghĩ có căn cứ; nói giới thiệu văn bản trong 90 giây và lắng nghe để trả lời câu hỏi của người nghe.
  • Năng lực văn học: nhận ra nhan đề Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ tạo tương phản giữa nhắm mắt và mở cửa; nêu được cảm nhận về nhịp điệu cảnh ra khơi và cảnh đón thuyền về trong bài Quê hương; so sánh được một điểm giống và một điểm khác giữa hai hồ sơ mẫu.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: đọc thật văn bản tự chọn theo kế hoạch đã định và hoàn thành đầy đủ nhật kí đọc.
  • Trung thực: ghi đúng phạm vi đã đọc, không ghi đã đọc cả cuốn sách khi chỉ xem phần giới thiệu, không tạo số trang cho có vẻ chính xác.
  • Nhân ái: trân trọng tình cảm gia đình, sự kiên nhẫn của người bố và lòng biết ơn trong văn bản Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ; yêu quý quê hương và người lao động qua bài Quê hương.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Sách giáo khoa Ngữ văn 7, tập một (trang 87) và hồ sơ đọc mẫu A, B
  • Máy chiếu, slide tóm tắt yêu cầu bài và các câu hỏi thảo luận
  • Phiếu học tập số 1 đã in cho từng nhóm
  • Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/7/literature/bai-3-doc-mo-rong-trang-87-tap-1 (dùng để HS tự kiểm tra bài 2, 3 sau hoạt động luyện tập)
  • Bảng phụ hoặc bảng trắng ghi tiêu chí đánh giá phần giới thiệu 90 giây

2. Học sinh

  • Sách giáo khoa Ngữ văn 7, tập một
  • Vở ghi, bút, bút dạ
  • Sổ đọc hoặc phiếu nhật kí đọc cá nhân
  • Thiết bị điện thoại hoặc máy tính bảng (nếu được phép) để truy cập học liệu NeoEdu

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Tìm thấy tên sách hay đã thực sự đọc?

a) Mục tiêu

HS nhận ra sự khác nhau giữa tìm thấy nhan đề và đã đọc; xác định nhiệm vụ của bài học.

b) Nội dung

GV đặt câu hỏi: «Khi thấy nhan đề một cuốn sách trong thư viện hoặc trên mạng, em đã đọc cuốn đó chưa? Muốn nói mình đã đọc, em phải làm được những việc gì?» HS suy nghĩ nhanh và trả lời theo ý hiểu của mình.

c) Sản phẩm

Kết luận của HS: Tìm thấy nhan đề chỉ là biết tên tác phẩm, chưa đồng nghĩa với đã đọc. Muốn nói đã đọc, cần đọc thật, ghi đúng nguồn, đúng phạm vi đọc và có chi tiết, suy nghĩ làm bằng chứng.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu câu hỏi trên slide, yêu cầu HS suy nghĩ trong 1 phút và ghi ý nhanh ra nháp.

    Học sinh

    HS đọc câu hỏi, suy nghĩ cá nhân và ghi ý nhanh vào vở nháp.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, nhắc HS nghĩ đến trường hợp cụ thể đã gặp (ví dụ đọc tóm tắt trên mạng).

    Học sinh

    HS suy nghĩ, có thể trao đổi nhanh với bạn bàn bên. Dự kiến: «Em chưa đọc, mới chỉ thấy tên sách»; «Phải đọc phần nội dung và ghi lại điều mình hiểu».

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 đến 3 HS chia sẻ, ghi nhanh các ý chính lên bảng.

    Học sinh

    2 đến 3 HS trình bày ý kiến của mình, các bạn khác lắng nghe và bổ sung.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: tìm thấy nhan đề không bằng đã đọc. Giới thiệu mục tiêu bài: đọc thật, ghi đúng phạm vi và trao đổi bằng chứng. Nêu ngắn gọn yêu cầu: phân biệt người viết, người kể, nhân vật; biết cách ghi nhật kí đọc.

    Học sinh

    HS ghi tên bài và mục tiêu vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Phân biệt người viết, người kể và nhân vật qua hồ sơ mẫu

a) Mục tiêu

HS phân biệt được người viết, người kể và nhân vật; nhận diện được nguồn và ngôi kể trong hồ sơ đọc mẫu A và B.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1, đọc hồ sơ mẫu A (Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, Nguyễn Ngọc Thuần) và hồ sơ mẫu B (Quê hương, Tế Hanh). Nhiệm vụ: xác định người viết tác phẩm, người viết hồ sơ đọc, người kể và nhân vật trong từng hồ sơ; nhận xét ngôi kể trong văn bản A.

c) Sản phẩm

Kết quả dự kiến trên phiếu:

  • Văn bản A: người viết tác phẩm là Nguyễn Ngọc Thuần; nhân vật gồm người bố và đứa con; người kể là đứa con, kể theo ngôi thứ nhất, nên bài học hiện lên như quá trình phát hiện của đứa trẻ.
  • Văn bản B: người viết tác phẩm là Tế Hanh; nhân vật là người lao động, con thuyền và đoàn thuyền ra khơi; người kể là người con xa quê đang nhớ lại làng chài.
  • Kết luận: người viết tác phẩm, người viết hồ sơ đọc và nhân vật là ba vai trò khác nhau; người viết hồ sơ không phải là nhân vật trong văn bản đã đọc.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1, nêu yêu cầu: đọc hai hồ sơ mẫu trong SGK, điền vào phiếu phần A. GV nhắc HS phân biệt rõ «người viết» với «người kể» và «nhân vật».

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc hai hồ sơ mẫu và xác định nhiệm vụ của cặp.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi kiểm tra từng cặp, gợi ý: «Ai là người đã sáng tác bài thơ hoặc truyện? Ai đang kể lại câu chuyện trong hồ sơ?»

    Học sinh

    Cặp đôi thảo luận và điền phiếu. Dự kiến HS trả lời: «Nguyễn Ngọc Thuần là người viết tác phẩm, còn người kể là đứa con vì văn bản dùng ngôi thứ nhất».

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày kết quả, các cặp khác bổ sung hoặc đặt câu hỏi nếu chưa rõ.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày. Dự kiến: «Người bố và đứa con là nhân vật trong văn bản A; người lao động và con thuyền là hình ảnh trung tâm trong văn bản B».

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: người viết tác phẩm là tác giả cuốn sách hoặc bài thơ; người viết hồ sơ là người đọc; người kể là người trình bày câu chuyện; nhân vật là người, vật được kể về. Nhấn mạnh: khi ghi hồ sơ, cần giữ đúng các vai trò này.

    Học sinh

    HS ghi chốt kiến thức vào vở và hoàn thiện phiếu.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Cấu trúc nhật kí đọc: nguồn, phạm vi, chi tiết và suy nghĩ

a) Mục tiêu

HS nắm được các thành phần của một nhật kí đọc trung thực và biết cách ghi phạm vi đọc thực tế.

b) Nội dung

HS đọc mẫu cách ghi nhật kí về Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ trong Phiếu học tập số 1 phần B, gồm: nhan đề, tác giả, nguồn, phạm vi đọc, diễn biến hoặc ý chính, một chi tiết, suy nghĩ có lí giải. Cặp đôi đánh dấu từng thành phần và nêu vai trò của nó.

c) Sản phẩm

Sơ đồ bốn thành phần của nhật kí đọc:

  • Thông tin nguồn và phạm vi: ghi đúng nhan đề, tác giả, nơi tìm được và phần thực sự đã đọc.
  • Diễn biến hoặc ý chính: tóm lược bằng lời của mình, không chép nguyên văn.
  • Một chi tiết: trích hoặc mô tả đúng chi tiết có trong văn bản.
  • Suy nghĩ có lí giải: nêu ý kiến và giải thích bằng căn cứ trong văn bản.
    Kết luận: Nhật kí là bằng chứng của hành trình đọc thật. Dữ kiện trong văn bản, suy luận có căn cứ và ý kiến riêng cần được phân biệt; không biến suy đoán thành sự kiện.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV trình chiếu mẫu nhật kí về Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, nêu yêu cầu: tìm và đánh dấu bốn thành phần, giải thích vì sao cần ghi phạm vi đọc.

    Học sinh

    HS đọc mẫu nhật kí, đánh dấu các thành phần trên phiếu.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hướng dẫn cặp đôi: «Nếu em chỉ đọc phần tóm tắt, em phải ghi thế nào?»

    Học sinh

    Cặp đôi thảo luận. Dự kiến HS trả lời: «Phải ghi rõ mình chỉ đọc tóm lược hoặc đọc đến đâu, không ghi đã đọc toàn bộ».

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày sơ đồ bốn thành phần và giải thích vai trò của phạm vi đọc.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày, các cặp khác nhận xét và bổ sung.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt sơ đồ bốn thành phần và nhấn mạnh: đọc thật, ghi đúng phạm vi, trao đổi bằng chứng. Nhắc lại quan niệm sai thường gặp: không biến suy đoán thành sự kiện.

    Học sinh

    HS ghi sơ đồ và kết luận vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Đối chiếu hồ sơ mẫu và nhận diện nhật kí trung thực

a) Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức để nhận diện nhật kí trung thực, ghép hồ sơ với chủ đề và so sánh hai hồ sơ mẫu.

b) Nội dung

Bài tập 2: Chọn đặc điểm của nhật kí đọc trung thực (A, B, C hoặc D).
Bài tập 3: Ghép hồ sơ mẫu với chủ đề.
Bài tập 4: Từ hai hồ sơ mẫu, nêu một khác biệt về cách thể hiện và ghi rõ giới hạn nếu chỉ biết qua tóm lược.
HS làm theo nhóm 4 (chia bài 2, 3 cho 2 bạn đầu, bài 4 cho 2 bạn sau), sau đó thống nhất trong nhóm và ghi vào phiếu.

c) Sản phẩm

Đề và đáp án:

  • Bài 2: Một nhật kí đọc trung thực cần ghi đúng tác phẩm, tác giả, phạm vi đọc và chi tiết. Đáp án A. Nhật kí là bằng chứng của hành trình đọc thật.
  • Bài 3: Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ gắn với chủ đề mở lòng cảm nhận thế giới và tình yêu thương; Quê hương gắn với chủ đề tình yêu làng biển và người lao động. Nhan đề Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ tạo tương phản giữa nhắm mắt và mở cửa, giảm việc nhìn bằng mắt để mở khả năng cảm nhận bằng các giác quan và tình yêu.
  • Bài 4: Một khác biệt có thể nêu: văn bản A kể trải nghiệm của đứa trẻ cùng bố, nhấn mạnh cảm nhận qua chạm và mùi hương; văn bản B tập trung cảnh đoàn thuyền ra khơi và đón thuyền về, nhớ quê qua màu nước, dáng buồm và hương vị biển. Giới hạn: nếu chỉ đọc tóm lược, cần ghi rõ đây là kết quả đọc tóm lược, chưa phải đọc toàn bộ tác phẩm.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát đề bài 2, 3, 4 lên slide, phân công nhóm 4, nhắc thời gian 10 phút.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, chia việc trong nhóm.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi nhóm, gợi ý nếu HS nhầm lẫn: «Đọc kĩ câu nào nói đã đọc toàn bộ hay chỉ xem giới thiệu?»

    Học sinh

    Nhóm thảo luận và thống nhất đáp án. Dự kiến HS trả lời: «Chọn A vì đó là nhật kí ghi đúng nguồn, phạm vi và chi tiết; B, C, D đều không trung thực».

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày kết quả bài 3, 4; cả lớp đối chiếu với đáp án trên slide.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: «Quê hương gắn với tình yêu quê hương, con thuyền và người lao động»; «Khác biệt là văn bản A nhấn mạnh cảm nhận giác quan, văn bản B nhấn mạnh cảnh lao động và nỗi nhớ quê».

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án, nhấn mạnh tiêu chí: chính xác, có căn cứ, ghi rõ giới hạn đọc. Hướng dẫn HS tự kiểm tra thêm bài 2, 3 trên học liệu NeoEdu nếu còn thời gian.

    Học sinh

    HS sửa lại phiếu theo đáp án chuẩn và ghi chú vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Giới thiệu văn bản đã đọc trong 90 giây

a) Mục tiêu

HS vận dụng cách ghi nhật kí và kĩ năng nói để giới thiệu văn bản tự chọn, đồng thời lắng nghe, nhận xét và trả lời câu hỏi.

b) Nội dung

Mỗi HS (hoặc 3 đến 4 HS đại diện) giới thiệu trong 90 giây văn bản đã đọc: nêu tên, tác giả, nguồn, phạm vi thực đọc, một chi tiết hấp dẫn và lí do thích văn bản. Người nghe đặt một câu hỏi về chi tiết chưa rõ; người trình bày trả lời dựa trên chi tiết trong văn bản.

c) Sản phẩm

Sản phẩm nói: phần giới thiệu 90 giây có đủ tên tác phẩm, tác giả, nguồn, phạm vi đọc, một chi tiết và lí do. Tiêu chí đánh giá: thông tin đúng (3 điểm), chi tiết và lí do (4 điểm), trả lời câu hỏi người nghe (2 điểm), giọng nói rõ ràng (1 điểm).
Sản phẩm viết về nhà: nhật kí đọc gồm diễn biến hoặc ý chính, một chi tiết và suy nghĩ có lí giải.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu yêu cầu giới thiệu 90 giây, chiếu tiêu chí đánh giá, nhắc HS không kể hết kết thúc nếu cần để giữ hứng thú người nghe.

    Học sinh

    HS nghe yêu cầu, chuẩn bị ngắn gọn ý chính trong khoảng 2 phút.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV mời 3 đến 4 HS lên giới thiệu, theo dõi thời gian và ghi nhanh nhận xét theo tiêu chí.

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: «Em giới thiệu tập truyện do tác giả... em đã đọc đến chương 3, nguồn là sách trong thư viện trường».

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời người nghe nhận xét dựa trên chi tiết cụ thể, hỏi thêm chỗ chưa rõ; GV nhận xét về thông tin, lí do và cách trả lời.

    Học sinh

    Người nghe nêu nhận xét và đặt câu hỏi. Dự kiến: «Bạn đã đọc đến đâu? Chi tiết nào làm bạn thích nhất?»

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV tổng kết: đọc thật, ghi đúng phạm vi, trao đổi bằng chứng là nền tảng của đọc mở rộng. Giao nhiệm vụ về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

A. Phân biệt vai trò trong hồ sơ đọc mẫu

  • Văn bản A (Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ): người viết tác phẩm là ...; người kể là ...; nhân vật là ...; ngôi kể là ...
  • Văn bản B (Quê hương): người viết tác phẩm là ...; người kể là ...; nhân vật là ...
  • Người viết hồ sơ đọc có phải là nhân vật trong văn bản không? Vì sao?

B. Cấu trúc nhật kí đọc

  • Đánh dấu bốn thành phần trong mẫu nhật kí về Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ: thông tin nguồn và phạm vi; diễn biến hoặc ý chính; một chi tiết; suy nghĩ có lí giải.
  • Vì sao phải ghi đúng phạm vi đọc? Nếu chỉ đọc phần tóm tắt, em ghi thế nào?

C. Bài tập

  • Bài 2: Chọn đáp án đúng cho nhật kí đọc trung thực (A, B, C, D).
  • Bài 3: Ghép Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ và Quê hương với chủ đề tương ứng.
  • Bài 4: Nêu một khác biệt về cách thể hiện giữa hai hồ sơ mẫu và ghi rõ giới hạn nếu chỉ biết qua tóm lược.

Hướng dẫn về nhà

  • Chọn một văn bản cùng chủ đề «Cội nguồn yêu thương» ngoài danh sách đã học. Ghi đủ thông tin nguồn (nhan đề, tác giả, nơi tìm được) và lập kế hoạch đọc khả thi: phạm vi đọc, ngày đọc, cách ghi chi tiết. Không ghi tác giả hoặc nhà xuất bản khi chưa chắc chắn.
  • Đọc văn bản đã chọn theo kế hoạch, sau đó viết nhật kí đọc gồm diễn biến hoặc ý chính, một chi tiết và suy nghĩ có lí giải. Ghi rõ phạm vi đã đọc thực tế.
  • Viết một câu hỏi mở giúp hiểu sâu văn bản đã đọc (ví dụ: vì sao một hành động hoặc cách kể làm thay đổi cách hiểu câu chuyện?) và dự kiến chi tiết trong sách dùng làm bằng chứng.
  • So sánh văn bản tự chọn với Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ hoặc Quê hương bằng một điểm giống và một điểm khác; ghi dữ kiện riêng của từng tác phẩm, không chuyển sự việc từ tác phẩm này sang tác phẩm kia.
  • Chuẩn bị bài giới thiệu văn bản đã đọc trong 90 giây, gồm tên, tác giả, phạm vi thực đọc, một chi tiết và lí do thích, để trình bày ở tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.