Giáo án Ôn tập học kì 2 – Phiếu học tập số 1

Kích hoạt kiến thức nền về việc tra cứu thông tin và tạo tâm thế đọc có kiểm chứng; xác định nhiệm vụ của tiết ôn tập.

GV đặt câu hỏi: “Khi tra cứu trên mạng, em thường làm gì nếu hai trang cùng nói một điều? Em có tin ngay không? Vì sao?” HS trả lời nhanh ý kiến cá nhân, sau đó nêu nhiệm vụ của tiết học: đọc ngữ liệu, nhận diện văn bản và ôn tiếng Việt qua câu hỏi.

Một đến hai câu trả lời cá nhân về thói quen tra cứu; HS nêu được mục tiêu tiết học: đọc hiểu ngữ liệu “Một công cụ tra cứu nhanh…”, ôn từ nối, phép thế và phân biệt dữ kiện với suy luận.

Hệ thống hóa cách xác định dạng văn bản, mạch ý và chi tiết của ngữ liệu; giải thích được vì sao hai trang lặp lời không phải hai nguồn độc lập.

HS đọc ngữ liệu “Một công cụ tra cứu nhanh không làm câu trả lời tự nhiên đúng…” trong sách. Làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần A và phần B). Phần A: xác định dạng văn bản và mạch ý theo trình tự. Phần B: tìm chi tiết đúng và giải thích chi tiết “Hai trang lặp cùng một lời chưa chắc là hai nguồn độc lập” cho thấy chủ đề tra cứu cần kiểm chứng và tự suy nghĩ.

Dạng văn bản: nghị luận (nêu quan điểm và lí lẽ về cách tra cứu, không phải truyện hay thơ).
Mạch ý: (1) nêu giới hạn của công cụ tra cứu; (2) giải thích việc kiểm chứng nguồn; (3) khẳng định việc học chủ động.
Chi tiết đúng: “Hai trang lặp cùng một lời chưa chắc là hai nguồn độc lập.”
Giải thích mẫu: chi tiết này nhắc người đọc không tin thông tin chỉ vì xuất hiện nhiều lần; cần trở lại nguồn gốc để kiểm chứng, từ đó thể hiện thông điệp “tra cứu cần kiểm chứng và tự suy nghĩ”.

Nhận biết từ nối biểu thị quan hệ tương phản, lí do–hệ quả và phép thế trong câu; nêu được tác dụng liên kết của chúng.

GV đưa ba ví dụ bằng ngữ liệu riêng của câu hỏi (không mặc định nằm trong văn bản đọc): (a) “Nam đọc sách. Cậu ấy ghi lại điều mới.” (b) “Cây cần nước. Vì vậy, em tưới cây đều.” (c) Từ nối “tuy nhiên” trong câu “Công cụ tiện lợi; tuy nhiên, cần kiểm tra lại nguồn.” HS xác định phép liên kết và quan hệ ý nghĩa.

(a) Phép thế: “cậu ấy” thay cho “Nam”.
(b) Quan hệ lí do–hành động/hệ quả: nhu cầu nước là căn cứ cho việc tưới cây.
(c) Từ nối “tuy nhiên” báo sự tương phản hoặc hạn chế so với ý trước.
Ghi nhớ: từ nối và phép thế giúp các câu liên kết chặt chẽ, mạch lạc.

Củng cố nhận biết dạng văn bản, ý chính, chi tiết và trình tự ý trong ngữ liệu đọc hiểu.

HS làm bốn câu trắc nghiệm và sắp xếp ý theo ngữ liệu “Một công cụ tra cứu nhanh…”:
Câu 2: Ngữ liệu được viết theo dạng nào? A. nghị luận; B. truyện; C. thơ bốn chữ; D. văn bản thông tin.
Câu 3: Ý chính phù hợp nhất là gì? A. chỉ cổ vũ thắng thua; B. chỉ giới thiệu một món hàng; C. phủ nhận việc lắng nghe người khác; D. tra cứu cần kiểm chứng và tự suy nghĩ.
Câu 4: Chi tiết nào có trong ngữ liệu? A. một cuộc thi bơi trong hồ; B. một bữa tiệc sinh nhật không được nhắc; C. Hai trang lặp cùng một lời chưa chắc là hai nguồn độc lập; D. một chuyến bay sang châu Âu.
Câu 5: Xếp theo trình tự ý: (1) Giải thích kiểm chứng nguồn; (2) Khẳng định học chủ động; (3) Nêu giới hạn công cụ.

Câu 2: A (nghị luận; dựa vào hình thức và mục đích ngữ liệu).
Câu 3: D (các câu liên kết quanh ý: tra cứu cần kiểm chứng và tự suy nghĩ).
Câu 4: C (chi tiết trực tiếp trong văn bản).
Câu 5: Nêu giới hạn công cụ → Giải thích kiểm chứng nguồn → Khẳng định học chủ động.

Vận dụng nhận diện phép thế, từ nối và quan hệ ý nghĩa trong câu cụ thể.

HS làm ba câu trắc nghiệm:
Câu 6: “Nam đọc sách. Cậu ấy ghi lại điều mới” có phép: A. gạch đầu dòng; B. thế; C. nói giảm; D. đảo ngữ.
Câu 7: Từ nối “tuy nhiên” thường báo: A. sự tương phản hoặc hạn chế; B. kết quả tất yếu; C. thời gian sau ba ngày; D. tên người mới.
Câu 8: “Cây cần nước. Vì vậy, em tưới cây đều” quan hệ là: A. đối lập tuyệt đối; B. so sánh giá tiền; C. thứ tự tuổi; D. lí do–hành động/hệ quả.

Câu 6: B (cậu ấy thay Nam).
Câu 7: A (từ nối điều chỉnh hoặc đối lập ý trước).
Câu 8: D (nhu cầu nước là căn cứ cho hành động tưới cây).

Vận dụng cách phân biệt dữ kiện trong văn bản, suy luận có căn cứ và ý kiến riêng vào một tình huống tra cứu thông tin quen thuộc.

GV nêu tình huống: “Một bạn đọc hai trang cùng nói về một sự kiện và cho rằng thông tin đã chắc chắn.” HS viết đoạn 5–7 câu: nêu một dữ kiện rõ ràng, đưa một nhận xét có dấu hiệu suy luận (ví dụ “em nghĩ”) kèm căn cứ, và một ý kiến riêng. Không thêm sự việc không có trong tình huống. Phần còn lại (hoàn thiện đoạn văn) giao về nhà.

Đoạn văn mẫu: “Hai trang cùng đưa tin về một sự kiện. Đây là dữ kiện đã được nêu rõ trong cả hai trang. Em nghĩ hai trang chưa chắc độc lập vì cùng trích một nguồn gốc, đó là suy luận dựa trên việc đối chiếu nguồn. Theo em, bạn nên trở lại nguồn đầu để kiểm tra trước khi tin.” Tiêu chí: có dữ kiện, có dấu hiệu suy luận kèm căn cứ, có ý kiến riêng; không biến suy đoán thành sự kiện.