Giáo án Trao đổi về một vấn đề mà em quan tâm

Huy động trải nghiệm và hiểu biết ban đầu của HS về việc nêu ý kiến trong trao đổi; xác định nhiệm vụ học tập là trình bày bài nói 2–3 phút về một vấn đề.

GV đặt câu hỏi: “Em đã từng nêu ý kiến trước lớp hoặc trong nhóm chưa? Lúc đó em gặp khó khăn gì?” và “Khi bạn không đồng ý với em, em muốn bạn làm gì?”. Sau đó GV giới thiệu vấn đề của bài: “Lớp nên bảo vệ cây non ở sân trường thế nào?”, và nêu nhiệm vụ: nghe bài nói mẫu, lập ba ý và trình bày bài nói 2–3 phút.

• Danh sách ngắn các khó khăn HS thường gặp khi nói trước lớp, ví dụ: nói quá dài, không có lí do, không biết lắng nghe bạn.
• Dự kiến HS nêu: “Em muốn bạn hỏi lí do chứ không cười em”; “Em nói dài quá nên bạn không theo kịp”.
• HS ghi nhiệm vụ học tập của bài vào vở: nói đúng vấn đề, có căn cứ và nghe để hiểu trước khi phản hồi.

Nêu được các bước chuẩn bị bài nói trao đổi và giải thích được cách lập ba ý với quan điểm hoặc diễn biến chính, chi tiết hoặc lí do và điều muốn người nghe cùng nghĩ.

HS đọc mục “Vấn đề, mục đích và chuẩn bị” trong SGK và làm việc nhóm 4 theo Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Xác định vấn đề và người nghe; (2) Lập ba ý cho vấn đề “Lớp nên bảo vệ cây non ở sân trường thế nào?”; (3) Nêu lí do vì sao không nên đọc nguyên bài dài và chọn cách nói phù hợp thời gian 2–3 phút.

Câu hỏi GV đặt ra: “Người nghe của em là ai? Họ đã biết gì về vấn đề?”; “Ý thứ nhất của em là quan điểm hay diễn biến? Lí do nào giúp người nghe hiểu ý đó?”; “Em muốn người nghe cùng nghĩ điều gì khi kết thúc?”.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, ví dụ nhóm ghi:

• Vấn đề: Lớp nên bảo vệ cây non ở sân trường thế nào?
• Người nghe: các bạn cùng lớp, có thể chưa biết chi tiết về bồn cây.
• Ý 1 (quan điểm/diễn biến): phân công mỗi tổ theo dõi một bồn cây trong tuần.
• Ý 2 (chi tiết/lí do): báo người lớn khi thấy cành gãy hoặc sâu lạ, không tự dùng thuốc hay trèo cây.
• Ý 3 (điều muốn người nghe cùng nghĩ): việc phân công theo tuần có công bằng không?
• Kết luận nhóm: chọn cách nói ngắn gọn, dành đủ thời gian cho phần lí do; không đọc nguyên văn bài dài.

Giải thích được cách nghe để ghi ý chính, căn cứ và câu hỏi; phân biệt được dữ kiện, suy luận có căn cứ và ý kiến riêng trong bài nói mẫu; nêu được cách phản hồi tôn trọng người nói.

HS nghe (hoặc đọc) bài nói mẫu về vấn đề “Lớp nên bảo vệ cây non ở sân trường thế nào?”. Trong khi nghe, HS điền Phiếu học tập số 2: ghi một ý chính, một căn cứ và một câu hỏi cần làm rõ.

Câu hỏi GV đặt ra: “Đoạn nào là dữ kiện, đoạn nào là suy luận, đoạn nào là ý kiến riêng của người nói?”; “Người nói đề nghị điều gì và lí do là gì?”; “Nếu muốn hỏi lại, em sẽ hỏi phần nào và vì sao?”; “Vì sao người nói không đánh giá người khác chỉ vì họ có trải nghiệm khác?”.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh, ví dụ:

• Ý chính: phân công theo tuần để giữ cây non có người chú ý đều.
• Căn cứ: mỗi tổ theo dõi bồn cây, báo người lớn khi thấy điều bất thường.
• Câu hỏi: “Nếu tổ có ít bạn, sẽ điều chỉnh phân công thế nào?”
• Phân loại: “Mỗi tổ theo dõi một bồn cây trong tuần” là đề nghị của người nói; “Cây có thể gãy nếu chỉ treo lời nhắc” là suy luận từ tình huống giả định; “Em muốn chúng ta hỏi vào lí do và chi tiết” là ý kiến thể hiện thái độ.
• Cách phản hồi đúng: hỏi lí do rồi phản hồi vào nội dung ý kiến, không ngắt lời và không chê người nói.

Vận dụng được kiến thức về nhiệm vụ nói, cách phản hồi và quy trình nói – nghe để giải các bài tập; nghe và ghi được ý chính, căn cứ, câu hỏi từ bài nói mẫu.

Bài tập 1–4 (trắc nghiệm và sắp xếp, ghép) do HS làm theo nhóm 4 và kiểm tra trên học liệu NeoEdu (phần bài tập tương tác) nếu có thời gian. Bài tập 5: nghe bài nói mẫu, ghi một ý chính, một căn cứ và một câu hỏi cần làm rõ (đã làm ở hoạt động 3, nay đối chiếu và hoàn thiện).

Đề bài tập:

1. Tình huống nói được giao: “Lớp nên bảo vệ cây non ở sân trường thế nào?” Cần tập trung vào nhiệm vụ nào dưới đây? A. Trân trọng sự chăm sóc của người thân từ “Gặp lá cơm nếp”; B. Từ Đuy-sen, bàn cách giúp bạn gặp khó trong học tập; C. Quyên góp sách thế nào để thật sự hữu ích?; D. Lớp nên bảo vệ cây non ở sân trường thế nào?
2. Khi bạn có ý kiến khác, cách đáp phù hợp là: A. Ngắt lời ngay; B. Chê giọng nói của bạn; C. Hỏi lí do rồi phản hồi vào ý kiến; D. Bỏ cuộc trao đổi.
3. Xếp quy trình nói và nghe: (a) Trả lời, điều chỉnh khi có căn cứ; (b) Lập ý kèm chi tiết/bằng chứng; (c) Xác định vấn đề và người nghe; (d) Trình bày và lắng nghe phản hồi.
4. Ghép vai với việc cần làm: người nói; người nghe; người điều phối với các việc: nêu ý rõ và có căn cứ; ghi ý chính và hỏi đúng nội dung; giữ lượt và thời gian công bằng.
5. Nghe bài nói mẫu: ghi một ý chính, một căn cứ và một câu hỏi cần làm rõ.

Đáp án và sản phẩm:

1. Đáp án D. Lời nói phải bám đúng vấn đề “Lớp nên bảo vệ cây non ở sân trường thế nào?”.
2. Đáp án C. Hỏi lí do rồi phản hồi vào ý kiến, không công kích người nói.
3. Thứ tự đúng: (c) → (b) → (d) → (a). Chuẩn bị trước, tương tác và chỉnh sau.
4. Ghép đúng: người nói – nêu ý rõ và có căn cứ; người nghe – ghi ý chính và hỏi đúng nội dung; người điều phối – giữ lượt và thời gian công bằng. Nói và nghe là trách nhiệm của cả nhóm.
5. Sản phẩm mẫu: ý chính: phân công theo tuần để giữ cây non có người chú ý đều; căn cứ: mỗi tổ theo dõi bồn cây, báo người lớn khi thấy điều bất thường; câu hỏi: “Nếu tổ có ít bạn, sẽ điều chỉnh phân công thế nào?”.
   Tiêu chí GV đối chiếu: ý chính 3 điểm, ghi căn cứ 3 điểm, câu hỏi liên quan 3 điểm, diễn đạt 1 điểm.

Trình bày được bài nói 2–3 phút về vấn đề “Lớp nên bảo vệ cây non ở sân trường thế nào?”, có lí do, có tổ chức mở – triển khai – kết; phản hồi được câu hỏi của bạn và viết lại phần mở cho người nghe chưa biết chủ đề.

Nhiệm vụ 1 (trên lớp, theo nhóm 4): mỗi HS trình bày bài nói 2–3 phút theo ba ý đã lập ở hoạt động 2; người nghe ghi ý chính, căn cứ và đặt một câu hỏi thật, người nói trả lời và ghi lại câu hỏi đã nhận.
Nhiệm vụ 2 (về nhà, nộp ở tiết sau): viết lại phần mở và một ý thân bài cho người nghe chưa biết chủ đề; giải thích vì sao đổi cách mở.

Câu hỏi GV đặt ra: “Người nghe có hiểu lí do của em không? Em nên đặt vấn đề trước hay đưa chi tiết trước?”.

• Bài nói 2–3 phút đạt yêu cầu có: vấn đề, ba ý theo đúng thứ tự, lời kết mời người nghe cùng suy nghĩ.
• Tiêu chí GV đánh giá (10 điểm): bám đúng nhiệm vụ 3 điểm; chi tiết hoặc lí do phù hợp 2 điểm; tổ chức mở – triển khai – kết 2 điểm; lời rõ, thời lượng phù hợp 1 điểm; lắng nghe và tương tác tôn trọng 2 điểm. Chấp nhận cách trình bày khác có căn cứ; phần nói do người thật đánh giá.
• Câu hỏi thật và câu trả lời thật HS ghi lại trong vở; nếu chưa biết, HS ghi “cần kiểm tra thêm”.
• Phần mở đã chỉnh mẫu: “Hôm nay em muốn trao đổi vấn đề: Lớp nên bảo vệ cây non ở sân trường thế nào?” Một ý thân bài: “Phân công theo tuần để giữ cây non có người chú ý đều. Mỗi tổ theo dõi bồn cây, báo người lớn khi thấy điều bất thường.” Cách đặt vấn đề trước giúp người mới nghe theo được lí do; HS có thể chọn cách mở và ý khác nhưng cần nộp câu thực đã viết.