Giáo án Thực hành đọc: Ngôi nhà trên cây

Huy động trải nghiệm của HS về việc được hoặc không được tham gia cùng bạn bè, từ đó xác định nhiệm vụ đọc hiểu văn bản.

GV nêu câu hỏi: “Em đã bao giờ thấy một bạn không thể tham gia trò chơi vì một khó khăn nào đó chưa? Lúc đó các bạn xung quanh đã làm gì?” GV dẫn vào bài: đọc văn bản Ngôi nhà trên cây để tìm xem tình bạn được thể hiện qua những hành động nào.

Khoảng 3–4 ý kiến của HS, ví dụ: “Bạn chỉ đứng nhìn từ xa”, “Có bạn nghĩ cách đổi luật chơi cho ai cũng tham gia được”. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: tìm chi tiết thể hiện cách bạn hỗ trợ và nhận xét có căn cứ về tình bạn trong truyện.

HS nhận diện đúng thể loại nguyên tác, nêu được diễn biến chính và chọn lọc chi tiết tiêu biểu cho tình bạn trong bản tóm lược.

HS đọc bản tóm lược “Ngôi nhà trên cây – Tét-su-cô Cư-rô-ya-na-gi” trong SGK. HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cặp, trả lời 3 câu hỏi: (1) Ghi chú về nguyên tác cho biết tác phẩm thuộc thể loại nào? (2) Kể lại ba bước của diễn biến theo mạch trình bày. (3) Tìm một chi tiết cho thấy Tốt-tô-chan kiên trì khi cách giúp đầu tiên chưa thành.

Đáp án dự kiến: (1) Truyện; bản tóm lược được viết mới, không giữ thể thơ hay lời kể. (2) Tốt-tô-chan mời Ya-sư-a-ki lên cái cây; bạn có khó khăn vận động nên leo lên không dễ; hai bạn thử nhiều cách và cùng chia sẻ góc nhìn từ trên cây. (3) Chi tiết: Tốt-tô-chan không bỏ cuộc khi cách giúp đầu tiên chưa thành, thử cách khác cho đến khi hai bạn cùng lên được cây.

HS nắm cách lập luận từ chi tiết đến nhận xét và lí giải; nhận ra tình bạn được thể hiện qua tạo cơ hội tham gia và tránh coi khuyết tật là nhãn đánh giá con người.

GV nêu câu hỏi: (1) Tình bạn của hai nhân vật được thể hiện qua điều gì, thay vì chỉ thương hại từ xa? (2) Ya-sư-a-ki có vai trò như thế nào trong câu chuyện? (3) Điều chỉnh môi trường (lối đi, luật chơi, tài liệu) có ý nghĩa gì với mọi bạn? Từ đó HS hoàn thiện ba cột chi tiết – nhận xét – lí giải trong sổ đọc.

Nhận xét mẫu: Tình bạn được thể hiện qua hành động làm cho người khác được tham gia. Chi tiết: Tốt-tô-chan thử nhiều cách giúp bạn và kiên trì. Lí giải: Tốt-tô-chan tạo cơ hội để Ya-sư-a-ki cùng khám phá, không để bạn chỉ là người thụ động được giúp. Kết luận: Rào cản cần được nhìn từ nhu cầu của bạn; khuyết tật không phải nhãn đánh giá giá trị con người.

HS vận dụng kiến thức đã học để xét đúng sai các nhận định và chọn đáp án có căn cứ trong bản tóm lược.

HS làm bài tập 2, 4, 6 trong SGK và kiểm tra lại trên trang bài học NeoEdu (phần bài tập tương tác) nếu còn thời gian. Đề bài tập: (2) Theo ghi chú về nguyên tác, tác phẩm thuộc dạng nào? A. truyện (đoạn trích tác phẩm tự sự); B. thơ năm chữ; C. tản văn; D. văn bản thuyết minh. (4) Xét từng nhận định: a) Tốt-tô-chan không bỏ cuộc khi cách giúp đầu tiên chưa thành; b) Tốt-tô-chan giúp bạn bằng cách yêu cầu bạn đứng dưới xem; c) Ya-sư-a-ki không muốn tham gia nhưng bị ép leo cây. (6) Chọn hai nhận xét được bản tóm lược hỗ trợ: A. tình bạn biết thấu hiểu và tạo cơ hội tham gia; B. Tốt-tô-chan không bỏ cuộc khi cách giúp đầu tiên chưa thành; C. Tốt-tô-chan giúp bạn bằng cách yêu cầu bạn đứng dưới xem; D. Ya-sư-a-ki không muốn tham gia nhưng bị ép leo cây.

Đáp án: (2) A. (4) a) Đúng; b) Sai; c) Sai. (Hai nhận định b và c không khớp với sự việc trong bản tóm lược.) (6) A và B. (C và D không đúng với ngữ liệu.)

HS liên hệ tình bạn trong truyện với đời sống ở trường, viết được đoạn văn ngắn có chi tiết, lí giải và nhận ra giới hạn của việc liên hệ với truyện.

Giao nhiệm vụ về nhà: viết một đoạn 8–10 câu (hoặc 5–7 câu) với chủ đề “tình bạn biết thấu hiểu và tạo cơ hội tham gia”, nêu một tình huống thật ở trường (ví dụ điều chỉnh lối đi, luật chơi hoặc tài liệu để mọi bạn cùng tham gia), dẫn một chi tiết trong truyện và nêu giới hạn của liên hệ. Không kể lại toàn bộ bản tóm lược.

Đoạn văn có: một câu chủ đề nêu tình bạn; một tình huống thật và việc làm cụ thể; một chi tiết trích từ bản tóm lược (ví dụ: Tốt-tô-chan không bỏ cuộc khi cách giúp đầu tiên chưa thành); một câu nêu giới hạn, cho biết truyện không phải hướng dẫn thao tác và cần tôn trọng nhu cầu của bạn.