Giáo án Bài 9. Trình bày bảng tính

HS nhận ra các lỗi trình bày làm bảng khó đọc và khó dùng để tính toán, từ đó xác định nhiệm vụ của bài học.

GV trình chiếu Bảng mẫu 1 và Bảng mẫu 2 cùng dữ liệu Mặt hàng, Số lượng, Tiền: Vở 4 24000; Bút 3 15000. Bảng mẫu 1 có tiêu đề không in đậm, cột Tiền hẹp làm số bị che, nhãn cột không ghi đơn vị, ô tiêu đề gộp trên vùng dữ liệu. Câu hỏi gợi mở: (1) Bảng nào dễ đọc hơn và vì sao? (2) Nhìn vào ô tiền 24000 ở Bảng mẫu 1, người đọc có thể hiểu sai điều gì? (3) Khi thấy số bị che, em nên xóa số hay chỉnh cột?

HS nêu được ít nhất 3 điểm chưa tốt của Bảng mẫu 1 (ví dụ: nhãn Tiền thiếu đơn vị nên không rõ là đồng hay nghìn đồng; cột hẹp che số; tiêu đề gộp ô làm khó thao tác về sau). HS kết luận: bảng cần được trình bày để vừa đọc được vừa tính được; bài học hôm nay là Trình bày bảng tính.

HS nhận biết định dạng số chỉ thay đổi cách hiển thị, không thay đổi giá trị được lưu; hiểu vai trò của đơn vị ghi ở nhãn cột.

HS làm việc theo cặp đôi trên máy, nhập bảng gốc A1:C3 (không gộp ô dữ liệu): tiêu đề Mặt hàng, Số lượng, Tiền (đồng); Vở, 4, 24000; Bút, 3, 15000. Thực hiện: định dạng cột Số lượng thành số nguyên; định dạng cột Tiền có phân cách nghìn; chọn ô C2 và quan sát giá trị trên thanh công thức. Ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1. Câu hỏi thảo luận: (1) Ô C2 hiển thị như thế nào và giá trị thực sự là bao nhiêu? (2) Nếu tính C2 + C3 thì kết quả là bao nhiêu? (3) Vì sao nên ghi đồng ở tiêu đề cột thay vì gõ chữ đồng vào từng ô?

HS ghi được: ô C2 hiển thị 24 000 nhưng giá trị lưu là 24000; ô C3 hiển thị 15 000 nhưng giá trị lưu là 15000; C2 + C3 cho 39000, tức ô vẫn tính được. Đơn vị đồng được ghi một lần ở nhãn cột, giúp ô giữ kiểu số. Kết luận: Định dạng số thay đổi cách hiển thị chứ không nhất thiết thay đổi giá trị được lưu.

HS nêu được vai trò của nhãn cột, đơn vị, độ rộng cột, đường viền, căn lề nhất quán và lý do không gộp ô trong vùng dữ liệu.

Kỹ thuật khăn trải bàn. GV chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm nhận một nội dung: Nhóm 1: nhãn cột và đơn vị. Nhóm 2: độ rộng cột và số bị che. Nhóm 3: đường viền và căn lề. Nhóm 4: không gộp ô trong vùng dữ liệu. Mỗi nhóm đọc mục tương ứng trong bài học, thảo luận và ghi ý chính vào ô của mình trên khăn trải bàn. Sau đó, nhóm áp dụng với Bảng mẫu 1 để chỉ ra lỗi và cách sửa.

Khăn trải bàn tổng hợp gồm 4 ô: (1) Nhãn cột cần nêu đơn vị khi có thể gây nhầm, ví dụ Tiền (đồng) để tránh nhầm với nghìn đồng. (2) Khi số bị che, tăng độ rộng cột; không xóa số chỉ vì thấy kí hiệu hiển thị. (3) Đường viền nhẹ giúp phân tách vùng bảng; căn lề nhất quán giúp đọc bảng dễ dàng. (4) Không gộp ô trong vùng dữ liệu vì gây khó khăn cho sắp xếp và tính toán sau này. Kiến thức được chốt: nhãn, đơn vị, đường viền và căn lề nhất quán làm bảng đọc được; không gộp ô để thao tác về sau thuận lợi.

HS vận dụng kiến thức về định dạng, độ rộng cột, nhãn và đơn vị để chọn đáp án đúng, nhận diện câu đúng sai và ghép đúng khái niệm với tác dụng.

Trò chơi Ai nhanh hơn: GV chiếu lần lượt 5 câu, HS giơ thẻ hoặc trả lời cá nhân. Câu 1: Muốn giữ ô tiền là số nên làm gì? A. Đặt đơn vị ở tiêu đề và định dạng số; B. Gõ 24000 đồng thành chữ; C. Đổi thành ảnh; D. Xóa số. Câu 2: Cột hẹp che số, ưu tiên thao tác nào? A. Xóa dữ liệu; B. Tăng độ rộng cột; C. Chia số cho 1000 tùy ý; D. Đổi số thành tên. Câu 3: Đổi màu nền luôn đổi giá trị tính toán. Đúng hay Sai? Câu 4: Nhãn cột cần nêu đơn vị khi có thể gây nhầm. Đúng hay Sai? Câu 5: Ghép khái niệm với tác dụng: Độ rộng cột; Định dạng số; Đường viền.

Đáp án: Câu 1: A (đơn vị ở nhãn giúp ô giữ kiểu số). Câu 2: B (vấn đề có thể chỉ là cách hiển thị). Câu 3: Sai (màu nền là thuộc tính hiển thị). Câu 4: Đúng (tiền đồng khác nghìn đồng). Câu 5: Độ rộng cột – không gian ngang để hiển thị; Định dạng số – cách trình bày giá trị; Đường viền – phân tách vùng bảng.

HS thực hành trình bày bảng A1:C3 đúng yêu cầu, tự kiểm tra kết quả bằng checklist và nhận biết cách sửa khi tiêu đề đơn vị không khớp với giá trị.

HS thực hành trên máy: nhập bảng A1:C3 (Mặt hàng, Số lượng, Tiền (đồng); Vở, 4, 24000; Bút, 3, 15000); đặt hàng tiêu đề đậm; chỉnh độ rộng cột; định dạng số lượng nguyên và tiền có phân cách nghìn; kẻ viền nhẹ. Sau đó HS tự kiểm tra theo Phiếu học tập số 2. Đồng thời, trả lời tình huống: nếu tiêu đề là Tiền (nghìn đồng) mà ô vẫn là 24000 để chỉ 24000 đồng thì có sai không và sửa thế nào?

Bảng hoàn chỉnh: ba cột đọc đủ nhãn; số lượng hiển thị 4 và 3; tiền hiển thị 24 000 và 15 000 đồng theo thiết lập; giá trị vẫn là 24000 và 15000 để tính được; không gõ đơn vị vào từng ô tiền. Tình huống: Có sai. 24000 nghìn đồng là 24 triệu đồng, không phải 24000 đồng. Cách sửa nhất quán: đổi tiêu đề về Tiền (đồng), hoặc đổi giá trị thành 24 và 15 và giữ tiêu đề Tiền (nghìn đồng). Thang chấm tham khảo (1 điểm): đủ bảng 0,3; nhãn và độ rộng cột 0,2; số đúng 0,3; nhất quán 0,2.

HS vận dụng cách trình bày bảng tính để lập bảng chi tiêu học tập có dữ liệu giả định, kiểm tra điều kiện áp dụng và lưu sản phẩm đúng cách.

HS lập bảng gồm tối thiểu 3 mặt hàng học tập giả định (tên mặt hàng, số lượng, tiền với đơn vị đồng ghi ở nhãn cột). HS trình bày bảng theo đúng bốn bước của bài học, lưu tệp với tên rõ nghĩa và mở lại để kiểm tra. Yêu cầu bổ sung: tính tổng tiền bằng công thức để chứng minh ô tiền vẫn là số. Chỉ dùng dữ liệu giả định, không dùng thông tin cá nhân của bạn bè hoặc gia đình.

Tệp bảng chi tiêu học tập đạt các tiêu chí: tiêu đề đậm và đọc đủ nhãn; nhãn cột tiền có đơn vị; số lượng hiển thị nguyên; tiền có phân cách nghìn nhưng giá trị vẫn là số, tính tổng đúng; không gộp ô trong vùng dữ liệu; tên tệp rõ nghĩa; sau khi mở lại, bảng vẫn đọc đúng. HS viết 2 đến 3 câu nhận xét về điều đã kiểm tra được.