Giáo án Bài 8. Công cụ hỗ trợ tính toán

HS nhận ra nhu cầu tính tổng, trung bình, cực trị và đếm số bằng công cụ thay cho tính tay, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV nêu tình huống: “Bốn bạn trong tổ có điểm kiểm tra là 12, 18, 15, 15. Nếu lớp có 40 bạn thì làm thế nào để tính nhanh tổng điểm, điểm trung bình, điểm cao nhất, thấp nhất và kiểm tra đủ số bài?”. GV đặt câu hỏi: (1) Tính tay có khó không khi số lượng lớn? (2) Phần mềm bảng tính có thể giúp gì?

HS nêu được: tính tay dễ nhầm và mất thời gian; bảng tính có hàm tính sẵn nên tính nhanh và chính xác. HS xác định được mục tiêu: học cách dùng các hàm SUM, AVERAGE, MIN, MAX, COUNT trên một vùng dữ liệu số.

HS giải thích được cấu trúc hàm và chức năng của SUM, AVERAGE, MIN, MAX, COUNT; phân biệt COUNT với SUM.

HS làm việc cá nhân rồi cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Đọc mục “Hiểu cách hoạt động”, hoàn thành bảng ghép tên hàm với chức năng. (2) Trả lời: Dấu phân tách đối số có thể là dấu phẩy hoặc chấm phẩy; vì sao không nên nhập số dưới dạng chuỗi có dấu nháy khi tính toán? (3) Hàm COUNT đếm ô nào? Có đếm ô chứa chữ không?

Kết quả trên Phiếu học tập số 1: SUM – tính tổng các giá trị số; AVERAGE – tính trung bình các giá trị số; MIN – tìm giá trị nhỏ nhất; MAX – tìm giá trị lớn nhất; COUNT – đếm ô chứa số. Kiến thức HS rút ra: hàm có dạng =TÊN_HÀM(đối số), đối số là vùng như B2:B5; dấu phân tách giữ nhất quán theo thiết lập của máy; số nhập dưới dạng chuỗi có dấu nháy sẽ không được tính như số; COUNT chỉ đếm ô chứa số, không đếm mọi ô có nội dung.

HS thực hiện được thao tác nhập dữ liệu vào B2:B5, tạo các công thức tính và dùng COUNT để kiểm tra; giải thích được kết quả.

Dữ liệu giả định: nhập B2:B5 lần lượt 12, 18, 15, 15. Các bước: (1) Nhập bốn số vào B2:B5. (2) Tạo ô tổng bằng =SUM(B2:B5). (3) Tạo ô trung bình, nhỏ nhất, lớn nhất bằng AVERAGE, MIN, MAX với vùng B2:B5. (4) Dùng COUNT(B2:B5) để kiểm tra đủ bốn giá trị số. (5) Lưu tệp với tên rõ nghĩa, ví dụ “Diem_Kiem_Tra_Thu”, rồi mở lại kiểm tra. Có thể dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu để tự kiểm tra.

Kết quả hoàn chỉnh: SUM=60; AVERAGE=15; MIN=12; MAX=18; COUNT=4. Giải thích: $\dfrac{60}{4}=15$ nên trung bình là 15. Nếu HS lỡ nhập “mười lăm” dạng chữ thì COUNT không còn bằng 4, phải sửa lại dữ liệu. Sản phẩm: tệp bảng tính đã lưu với đủ năm công thức và kết quả đúng.

HS vận dụng được kiến thức về chức năng các hàm và kết quả tính toán để trả lời các câu hỏi và bài tập ngắn.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các câu sau, dựa trên dữ liệu B2=12, B3=18, B4=15, B5=15 (cả bốn ô đều chứa số): (1) Hàm tính tổng là gì? A. SUM; B. MIN; C. COUNT; D. MAX. (2) COUNT(B2:B5) bằng bao nhiêu? A. 60; B. 4; C. 15; D. 18. (3) AVERAGE của 12, 18, 15, 15 là 15: Đúng hay Sai? (4) MIN trả về số lượng ô: Đúng hay Sai? (5) Ghép: MAX – ?; COUNT – ?; AVERAGE – ? (6) Chọn các công thức cho kết quả đúng với vùng B2:B5: A. =SUM(B2:B5) cho 60; B. =AVERAGE(B2:B5) cho 15; C. =COUNT(B2:B5) cho 60; D. =MAX(B2:B5) cho 12. (7) Giải thích vì sao không cần thứ tự nhập hàm cố định khi chọn đáp án đúng.

Đáp án: (1) A – SUM cộng các giá trị số. (2) B – COUNT đếm ô số, trả về 4. (3) Đúng – tổng 60 chia 4 bằng 15. (4) Sai – MIN trả về giá trị nhỏ nhất (12), không trả về số lượng ô. (5) MAX – giá trị lớn nhất; COUNT – số ô chứa số; AVERAGE – trung bình giá trị số. (6) A và B đúng: tổng 60, trung bình 15; C sai vì COUNT trả về 4; D sai vì MAX trả về 18. (7) Các hàm cùng vùng có thể nhập theo nhiều thứ tự và vẫn cho kết quả đúng.

HS vận dụng được kiến thức để cập nhật dữ liệu, mở rộng vùng tính và giải thích lý do phải điều chỉnh vùng.

Nhiệm vụ trong cặp: thêm B6=20 vào bảng dữ liệu (dữ liệu giả định). Tính tổng và trung bình mới; nêu vùng phải dùng và giải thích vì sao không dùng B2:B5 nữa. HS có thể dùng học liệu NeoEdu để kiểm tra thêm.

Kết quả: vùng cần dùng là B2:B6; tổng = 80; trung bình = $\dfrac{80}{5}=16$. Giải thích: nếu vẫn dùng B2:B5 thì công thức bỏ qua ô B6 mới nhập, kết quả không đầy đủ. Sản phẩm: tệp bảng tính đã cập nhật với công thức mới và câu giải thích ngắn.