Giáo án Bài 5. Ứng xử trên mạng

Tạo tình huống gợi mở, giúp HS nhận ra vấn đề ứng xử trên mạng và nhu cầu học nội dung bài.

GV chiếu tình huống giả định: trong nhóm chat của lớp, một bạn đăng ảnh chế giễu một bạn khác, nhiều người thả tim và bình luận đùa cợt. HS trả lời câu hỏi: “Nếu em là thành viên trong nhóm, em sẽ làm gì ngay lúc này?”

Khoảng 3 phản ứng ban đầu của HS, ví dụ: cười cho qua, chia sẻ tiếp, bình luận đùa, hoặc nhắn riêng nhắc bạn dừng và báo cô giáo. Qua đó HS nhận ra cần có nguyên tắc ứng xử khi giao tiếp trực tuyến.

Nêu được nguyên tắc ứng xử lịch sự, tôn trọng khác biệt, không xúc phạm và kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ.

HS đọc phần “Hiểu cách hoạt động” trong sách giáo khoa, làm việc theo nhóm 4 bạn với Phiếu học tập số 1. Nhóm phân loại bốn hành vi sau vào cột “Nên làm” hoặc “Không nên làm”:
a) Bình luận góp ý nhẹ nhàng về bài đăng của bạn.
b) Chia sẻ tin gây sốc khi chưa kiểm tra nguồn.
c) Gọi biệt danh xúc phạm bạn trong nhóm chat.
d) Đối chiếu nguồn và ngữ cảnh trước khi chia sẻ.
Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao giao tiếp trực tuyến vẫn phải lịch sự như ngoài đời?” và “Trước khi chia sẻ một tin, em cần kiểm tra điều gì?”

Bảng phân loại trong Phiếu học tập số 1: a và d thuộc nhóm “Nên làm”; b và c thuộc nhóm “Không nên làm”. Kiến thức HS rút ra: giao tiếp trực tuyến vẫn phải lịch sự, tôn trọng khác biệt, không xúc phạm; không phát tán thông tin chưa kiểm chứng, cần kiểm tra nguồn và ngữ cảnh trước khi chia sẻ.

Giải thích được vì sao không hùa theo bắt nạt; nêu được cách xử lí khi gặp nội dung có hại và cách cân bằng thời gian màn hình.

HS làm việc theo cặp đôi, thảo luận và hoàn thành sơ đồ: khi gặp nội dung có hại thì làm gì (dừng xem hoặc chia sẻ, báo người lớn, dùng công cụ báo cáo); vì sao không hùa theo bắt nạt; cách cân bằng thời gian màn hình, nghỉ ngơi và bảo vệ mắt; khi bị đe dọa thì không tự gặp người lạ. Câu hỏi GV đặt ra: “Nếu bạn cùng lớp thả tim cho một bình luận bắt nạt, điều đó có làm bạn nạn nhân tổn thương hơn không?” và “Vì sao khi bị đe dọa không nên tự đi gặp người lạ?”

Sơ đồ bốn nhánh do HS vẽ: (1) Nội dung có hại: dừng xem hoặc chia sẻ, báo người lớn, dùng công cụ báo cáo. (2) Bắt nạt: không hùa theo, không thả tim hay bình luận đùa. (3) Thời gian màn hình: xen kẽ nghỉ ngơi, bảo vệ mắt. (4) Bị đe dọa: không tự gặp người lạ, báo người lớn đáng tin.

Vận dụng được kiến thức về ứng xử trên mạng để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm, đúng/sai và ghép khái niệm.

HS làm nhanh các bài tập sau (có thể làm trên trang NeoEdu nếu có thiết bị, hoặc làm vào vở):

1. Bảo vệ bạn bị bắt nạt nên làm gì? A. Không phát tán thêm và tìm hỗ trợ; B. Chế ảnh trả đũa; C. Đăng lại để mọi người xem; D. Ép bạn công khai chuyện riêng.
2. Trước khi chia sẻ tin gây sốc nên làm gì? A. Gửi ngay vì nhiều lượt thích; B. Kiểm chứng nguồn và ngữ cảnh; C. Chỉ đổi tên người viết; D. Bỏ ngày đăng.
3. Lời bình luận trên mạng có thể gây tổn thương thật. Đúng hay sai?
4. Im lặng chịu đe dọa là lựa chọn duy nhất. Đúng hay sai?
5. Ghép khái niệm với tác dụng: Kiểm chứng; Tôn trọng; Báo cáo.

Đáp án: 1 – A (giảm lan truyền và nhờ người có trách nhiệm). 2 – B (nguồn và ngữ cảnh giúp tránh tin sai). 3 – Đúng (người nhận và hậu quả không biến mất vì ở môi trường số). 4 – Sai (có thể tìm hỗ trợ từ người lớn, nhà trường và công cụ báo cáo). 5 – Kiểm chứng: đối chiếu trước khi tin và chia sẻ; Tôn trọng: không xúc phạm hoặc xâm phạm riêng tư; Báo cáo: thông báo vi phạm để xử lí.

Vận dụng được kiến thức để soạn cách phản hồi phù hợp khi nhóm học tập lan truyền ảnh chế giễu một bạn.

HS làm việc theo nhóm 4 bạn với Phiếu học tập số 2. Nhóm soạn cách phản hồi theo bốn bước: (1) không chia sẻ hoặc bình luận xúc phạm; (2) nhắn đề nghị dừng và gỡ ảnh bằng lời bình tĩnh; (3) lưu bằng chứng cần thiết để báo giáo viên; (4) hỗ trợ bạn và chặn báo cáo nếu tiếp tục. Dữ liệu là giả định, không dùng ảnh thật của học sinh. Nếu chưa kịp hoàn thiện, HS hoàn thành ở nhà.

Sản phẩm mẫu: lời nhắn “Ảnh này làm bạn tổn thương, chúng mình dừng chia sẻ và gỡ ảnh nhé.”; báo giáo viên qua kênh riêng, không đăng lại ảnh để “bênh vực”; hỏi thăm bạn, không ép bạn kể công khai. Thang chấm gợi ý 1 điểm: không lan truyền 0,2; lời nhắn 0,3; báo và hỗ trợ 0,3; giữ riêng tư 0,2.