Tin họcLớp 7Phần 4. Chủ đề 4. Ứng dụng tin học

Giáo án Bài 6. Làm quen với phần mềm bảng tính

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được cấu trúc trang tính gồm cột kí hiệu A, B, … và hàng đánh số; xác định được địa chỉ ô theo quy tắc ghi cột trước, hàng sau (ví dụ B3).
Xác định được vùng dữ liệu dạng A1:B3 gồm hai cột và ba hàng, tức 6 ô.
Phân biệt được ô chứa số, ô chứa văn bản và ô chứa công thức; giải thích được vì sao căn lề không đủ để xác định kiểu dữ liệu và cần kiểm tra nội dung ô.
Vận dụng được các thao tác chọn ô, nhập dữ liệu, lưu tệp bằng tên rõ nghĩa và mở lại để kiểm tra sản phẩm.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đối chiếu bảng vừa nhập với bảng mẫu, tự kiểm tra số ô và nội dung từng ô trước khi báo cáo.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp, trao đổi và thống nhất cách gọi địa chỉ ô, diễn đạt kết quả kiểm tra bằng lời rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng cấu trúc trang tính để thêm một dòng dữ liệu mới và xác định lại vùng bảng phù hợp.

b) Năng lực đặc thù

Sử dụng và quản lí các phương tiện công nghệ thông tin và truyền thông: HS mở, chọn ô, nhập dữ liệu, lưu và mở lại tệp dung-cu.xlsx trên phần mềm bảng tính.
Giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyền thông: HS dùng bảng tính để kiểm tra vùng A1:B3 và xác định dữ liệu đúng vị trí.
Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong học và tự học: HS tra cứu lại ví dụ và bài tập trên trang bài học NeoEdu sau giờ học.
Ứng xử phù hợp trong môi trường số: HS giữ bản gốc, đặt tên tệp rõ nghĩa, chỉ dùng dữ liệu giả định trong bài thực hành.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các thao tác nhập liệu và kiểm tra đủ 6 ô của vùng A1:B3 trước khi nộp.
Trung thực: HS báo cáo đúng kết quả kiểm tra, không sửa dữ liệu để khớp đáp án mà không giải thích.
Trách nhiệm: HS giữ gìn tệp bài làm, lưu đúng tên và chịu trách nhiệm kiểm tra lại sản phẩm sau khi mở.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy tính và máy chiếu để trình chiếu trang tính mẫu và các thao tác.
Phần mềm bảng tính đã cài trên máy của GV, bảng mẫu gồm A1=Loại, B1=Số lượng; A2=Vở, B2=12; A3=Bút, B3=8.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/7/informatics/bai-6-lam-quen-voi-phan-mem-bang-tinh.
Phiếu học tập số 1 và bảng kiểm tra kết quả để phát cho HS.

2. Học sinh

Máy tính có cài phần mềm bảng tính (hoặc truy cập được trang tính trực tuyến do trường quy định).
Vở ghi, bút, phiếu học tập số 1 do GV phát.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Khởi động: Ghi chép đồ dùng học tập

a) Mục tiêu

HS nhận ra nhu cầu sắp xếp thông tin theo cột và hàng; xác định được vấn đề cần giải quyết trong bài là làm quen với trang tính.

b) Nội dung

GV hỏi: Nếu cần ghi lại số lượng vở và bút của cả lớp, em sẽ ghi như thế nào để người khác đọc hiểu ngay? HS quan sát bảng mẫu trên máy chiếu (A1=Loại, B1=Số lượng; A2=Vở, B2=12; A3=Bút, B3=8) và trả lời câu hỏi: Hàng 1 dùng để làm gì? Cột A chứa thông tin gì?

c) Sản phẩm

HS nêu được: bảng gồm cột và hàng; hàng 1 là tiêu đề; cột A ghi loại đồ dùng, cột B ghi số lượng. HS rút ra vấn đề bài học: cần biết cách xác định vị trí từng ô để nhập và đọc dữ liệu chính xác.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu bảng mẫu và đặt câu hỏi dẫn dắt: Nếu cần ghi số lượng vở và bút của cả lớp, em sẽ ghi như thế nào để người khác đọc hiểu ngay?
Học sinh
HS quan sát bảng trên màn hình và suy nghĩ về cách trình bày thông tin.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV yêu cầu HS suy nghĩ 1 phút, sau đó chỉ vào ô B2 và hỏi: Ô này nằm ở cột nào, hàng nào?
Học sinh
HS suy nghĩ cá nhân và trả lời nhỏ với bạn bên cạnh.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2–3 HS trả lời và ghi nhanh các ý lên bảng.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Bảng có các cột A, B và các hàng đánh số; B2 nằm ở cột B, hàng 2; hàng 1 ghi tiêu đề.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét và dẫn vào bài: Để nhập và đọc dữ liệu đúng, ta cần nắm cấu trúc trang tính và cách ghi địa chỉ ô.
Học sinh
HS ghi tên bài vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Cấu trúc trang tính và địa chỉ ô

a) Mục tiêu

HS nêu được cấu trúc trang tính và giải thích được quy tắc ghi địa chỉ ô, xác định được vùng dữ liệu dạng A1:B3.

b) Nội dung

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 1, quan sát trang tính trên máy và trả lời: (1) Cột được kí hiệu bằng gì? Hàng được đánh số thế nào? (2) Địa chỉ ô ghép cột và hàng theo thứ tự nào? Cho ví dụ ô ở cột B hàng 3. (3) Vùng A1:B3 gồm bao nhiêu cột, bao nhiêu hàng và bao nhiêu ô? Liệt kê các ô trong vùng này.

c) Sản phẩm

Kiến thức HS rút ra: Trang tính gồm cột kí hiệu A, B, … và hàng đánh số 1, 2, 3, …; địa chỉ ô ghép cột trước, hàng sau, ví dụ B3 là ô giao cột B và hàng 3; vùng A1:B3 gồm 2 cột và 3 hàng, tức 2 × 3 = 6 ô, gồm A1, B1, A2, B2, A3, B3. Đáp án phiếu: Ô cột B hàng 3 là B3 (không phải 3B, BB hay A3).

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 1, hướng dẫn HS mở phần mềm bảng tính, chọn ô A1 và di chuyển để quan sát cột và hàng.
Học sinh
HS mở phần mềm, nhận phiếu và đọc các câu hỏi.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, kiểm tra thao tác chọn ô và gợi ý HS đếm số cột, số hàng của vùng A1:B3.
Học sinh
HS thảo luận cặp đôi, chọn ô B3 và đọc địa chỉ; cùng đếm và ghi kết quả vào phiếu.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời một cặp trình bày, các cặp khác bổ sung. GV hỏi thêm: Nếu viết 3B thì máy có hiểu là ô nào không?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Địa chỉ là B3 vì cột viết trước; vùng A1:B3 có 2 cột, 3 hàng, 6 ô; 3B không đúng quy tắc nên không xác định được ô.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: địa chỉ ô ghép cột trước, hàng sau; vùng chữ nhật gồm cả các ô nằm giữa, không chỉ hai góc. GV chiếu trang bài học NeoEdu để HS đối chiếu ví dụ.
Học sinh
HS ghi kiến thức vào vở và đối chiếu với phiếu.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Nhập dữ liệu và nhận biết kiểu dữ liệu

a) Mục tiêu

HS nhập được dữ liệu theo địa chỉ cho trước và phân biệt được ô chứa số, ô chứa văn bản; giải thích được vì sao cần kiểm tra nội dung ô thay vì dựa vào căn lề.

b) Nội dung

HS nhập tiêu đề và hai dòng dữ liệu: A1=Loại, B1=Số lượng; A2=Vở, B2=12; A3=Bút, B3=8. Sau đó chọn từng ô B2, A2 và kiểm tra nội dung trên thanh công thức. Trả lời các câu hỏi: Ô nào chứa số? Ô nào chứa chữ? Vì sao không nên dựa vào vị trí căn lề để kết luận kiểu dữ liệu?

c) Sản phẩm

Bảng đã nhập đúng: B2 chứa số 12, B3 chứa số 8, A2 là chữ Vở. Kiến thức rút ra: ô có thể chứa số, văn bản hoặc công thức; số và chữ có thể hiển thị khác nhau nhưng căn lề không đủ để xác định kiểu dữ liệu, cần kiểm tra nội dung ô. Bảng không có hàng trống xen giữa; tiêu đề không được tính là số lượng.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV hướng dẫn HS nhập từng ô theo địa chỉ, nhấn mạnh phải chọn đúng ô trước khi nhập.
Học sinh
HS chọn ô A1, nhập tiêu đề rồi nhập hai dòng theo địa chỉ cho trước.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV yêu cầu HS chọn ô B2 và đọc nội dung trên thanh công thức; sau đó so sánh với ô A2.
Học sinh
HS thực hiện, đối chiếu và ghi nhận kiểu dữ liệu của từng ô.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời HS trả lời và đặt tình huống: Nếu một ô chữ bị căn phải thì có phải là số không?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: B2 và B3 chứa số; A2 và A3 chứa chữ; không, căn phải không chứng tỏ đó là số, phải xem nội dung trên thanh công thức.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: kiểm tra nội dung ô để xác định kiểu dữ liệu; tiêu đề không tính là số lượng; bảng cần liền mạch, không có hàng trống xen giữa.
Học sinh
HS sửa lại bảng nếu nhập sai và ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 8 phút

Xác định vùng và kiểm tra các ô

a) Mục tiêu

HS vận dụng quy tắc địa chỉ và vùng dữ liệu để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm và đúng/sai.

b) Nội dung

HS làm bài tập trắc nghiệm và đúng/sai trên bảng mẫu: (1) Ô ở cột B hàng 3 có địa chỉ nào? A. B3; B. 3B; C. BB; D. A3. (2) Vùng A1:B3 có bao nhiêu ô? A. 5; B. 6; C. 3; D. 2. (3) B2 chứa số 12 – đúng hay sai? (4) A1:B3 chỉ gồm hai ô A1 và B3 – đúng hay sai? (5) Ghép: A – nhãn cột đầu tiên; 2 – nhãn hàng thứ hai; B2 – giao của cột B và hàng 2.

c) Sản phẩm

Đáp án: (1) A, B3 (cột viết trước, hàng viết sau). (2) B, 6 ô (2 cột × 3 hàng). (3) Đúng, đó là số lượng vở. (4) Sai, vùng chữ nhật gồm cả các ô nằm giữa: A1, B1, A2, B2, A3, B3. (5) A – nhãn cột đầu tiên; 2 – nhãn hàng thứ hai; B2 – giao của cột B và hàng 2. HS ghi đúng đáp án và giải thích ngắn gọn cho từng câu.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu các câu hỏi và yêu cầu HS làm cá nhân, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn.
Học sinh
HS đọc câu hỏi và ghi đáp án vào vở hoặc phiếu.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV quan sát, hỗ trợ HS còn lúng túng với câu 2 và câu 4 bằng cách tô màu vùng A1:B3 trên máy chiếu.
Học sinh
HS làm bài, kiểm tra trên bảng tính bằng cách chọn vùng và đếm ô.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời HS trình bày đáp án từng câu và giải thích.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Câu 1 chọn A vì cột viết trước; câu 2 chọn B vì có 6 ô; câu 4 là sai vì vùng gồm cả các ô nằm giữa.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt đáp án, nhấn mạnh lỗi thường gặp là viết địa chỉ sai thứ tự hoặc tính vùng chỉ theo hai góc.
Học sinh
HS sửa lại các câu sai và ghi chú vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Lưu tệp, mở lại và mở rộng bảng

a) Mục tiêu

HS lưu và mở lại tệp bằng tên rõ nghĩa, thêm dữ liệu mới đúng địa chỉ và xác định được vùng bảng mới; biết giữ bản gốc và kiểm tra lại sản phẩm.

b) Nội dung

HS thêm dòng A4=Thước, B4=5 vào bảng, chọn vùng dữ liệu mới, sau đó lưu tệp với tên dung-cu.xlsx, đóng và mở lại để kiểm tra. Trả lời: Địa chỉ ô mới là gì? Vùng bảng mới là gì và có bao nhiêu ô? Vì sao nên giữ bản gốc trước khi sửa?

c) Sản phẩm

Bảng sau khi thêm: A4=Thước, B4=5; vùng bảng mới là A1:B4 gồm 8 ô (2 cột × 4 hàng). Tệp được lưu bằng tên dung-cu.xlsx và mở lại đúng nội dung. HS rút ra: nên giữ bản gốc, đặt tên tệp rõ nghĩa và kiểm tra lại sau khi mở.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu nhiệm vụ: thêm dòng Thước, lưu tệp, đóng và mở lại; nhắc HS không ghi đè bản gốc khi chưa cần thiết.
Học sinh
HS nhập dữ liệu mới vào hàng 4.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV hướng dẫn HS chọn vùng A1:B4, đếm số ô và lưu tệp; nhắc HS kiểm tra lại sau khi mở.
Học sinh
HS thực hiện, đếm được 8 ô và lưu tệp dung-cu.xlsx.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2–3 HS đọc địa chỉ ô mới và số ô của vùng; hỏi: Nếu bạn quên lưu rồi tắt máy thì điều gì xảy ra?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Địa chỉ mới là A4 và B4; vùng là A1:B4 với 8 ô; nếu không lưu thì dữ liệu mới có thể mất.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt kiến thức và giao bài tập về nhà: hoàn thành thực hành theo thang điểm.
Học sinh
HS ghi nhớ: trang tính gồm cột A, B, … và hàng 1, 2, …; địa chỉ ghép cột trước, hàng sau.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng bảng: A1=Loại, B1=Số lượng; A2=Vở, B2=12; A3=Bút, B3=8.

Câu 1. Trang tính gồm những gì? Cột được kí hiệu bằng gì? Hàng được đánh số thế nào?

Câu 2. Địa chỉ ô được ghép theo thứ tự nào (cột trước hay hàng trước)? Ô ở cột B hàng 3 có địa chỉ là gì?

Câu 3. Vùng A1:B3 gồm:

Bao nhiêu cột?
Bao nhiêu hàng?
Bao nhiêu ô? Liệt kê các ô.

Câu 4. Điền bảng:

Ô B2 chứa: ... (số/văn bản/công thức)
Ô A2 chứa: ... (số/văn bản/công thức)
Vì sao không nên dựa vào căn lề để xác định kiểu dữ liệu?

Hướng dẫn về nhà

Thực hành tạo bảng dung-cu.xlsx gồm A1=Loại, B1=Số lượng; A2=Vở, B2=12; A3=Bút, B3=8; lưu tệp, mở lại và kiểm tra vùng A1:B3 có 6 ô.
Thêm dòng A4=Thước, B4=5, lưu tệp và xác định vùng bảng mới (A1:B4, 8 ô). Ghi lại các bước thực hiện và kết quả kiểm tra vào vở.
Tự ôn lại trên trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/7/informatics/bai-6-lam-quen-voi-phan-mem-bang-tinh) phần ví dụ và bài tập tương tác; ghi lại 2 câu còn băn khoăn để hỏi GV ở tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.