Giáo án Bài 2. Phần mềm máy tính

Huy động kinh nghiệm của HS về các việc thực hiện trên máy tính và dẫn dắt vào nhu cầu có phần mềm để thực hiện từng việc.

HS kể tên ba việc các em từng làm trên máy tính hoặc điện thoại (ví dụ: soạn văn bản, tính tiền, xem ảnh, mở thư mục) và nêu thử phần mềm nào giúp làm việc đó. GV hỏi: "Khi bật máy, ai là người giúp các chương trình chạy và quản lí thư mục, tệp?"

Danh sách dự kiến của HS:

• Soạn văn bản: phần mềm soạn thảo.
• Tính tổng tiền nhiều dòng: bảng tính.
• Xem ảnh: phần mềm xem ảnh.
• Mở và sắp xếp thư mục, tệp: trình quản lí tệp của hệ điều hành.
  Kết luận dẫn vào bài: Phần mềm máy tính gồm hệ điều hành và các phần mềm ứng dụng; bài học hôm nay giúp các em phân biệt hai loại này.

HS nêu được vai trò của hệ điều hành và phần mềm ứng dụng, giải thích được vì sao ứng dụng cần hệ điều hành phù hợp để chạy.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 1 bằng cách trả lời ba câu hỏi:

• Câu 1: Nêu hai việc mà hệ điều hành làm cho máy tính và cho các ứng dụng.
• Câu 2: Kể tên ba ứng dụng (soạn thảo, tính toán, vẽ) và công việc cụ thể mỗi ứng dụng phục vụ.
• Câu 3: Vì sao một ứng dụng chỉ chạy được khi máy có hệ điều hành và yêu cầu phù hợp?
  GV dùng slide minh họa sơ đồ hai tầng: phần cứng ở dưới, hệ điều hành ở giữa, các ứng dụng ở trên.

Kết quả dự kiến trên Phiếu học tập số 1:

• Câu 1: Hệ điều hành quản lí tài nguyên (bộ nhớ, thiết bị, tệp) và tạo môi trường để ứng dụng chạy.
• Câu 2: Soạn thảo tạo văn bản; bảng tính tính toán theo ô và công thức; phần mềm vẽ tạo và chỉnh sửa hình ảnh.
• Câu 3: Ứng dụng cần hệ điều hành cung cấp môi trường chạy, nên khả năng chạy phụ thuộc vào hệ điều hành và yêu cầu của phần mềm.
  Kiến thức HS rút ra: Hệ điều hành là phần mềm nền tảng; phần mềm ứng dụng phục vụ một công việc cụ thể và phải chạy trên hệ điều hành phù hợp.

HS phân biệt được tệp chương trình với tệp dữ liệu, giải thích được vì sao đổi đuôi tệp không chuyển định dạng và nêu được quy tắc an toàn khi dùng phần mềm.

GV trình chiếu hai nhóm tệp: nhóm 1 là tệp chương trình (dạng cài đặt, chạy được), nhóm 2 là tệp dữ liệu (ảnh, văn bản, bảng tính). GV đặt câu hỏi:

• Vì sao hệ điều hành có thể liên kết một loại tệp dữ liệu với một ứng dụng phù hợp?
• Nếu đổi tên ảnh.png thành ảnh.docx thì tệp có thành văn bản soạn thảo không?
• Em nên làm gì với phần mềm không rõ nguồn gốc hoặc tệp lạ gửi đến?

Kết quả dự kiến:

• Tệp chương trình là tệp dùng để cài đặt và chạy ứng dụng; tệp dữ liệu là nội dung do người dùng tạo hoặc lưu trữ (văn bản, ảnh, bảng tính).
• Hệ điều hành ghi nhận quan hệ giữa loại tệp và ứng dụng để mở tệp bằng ứng dụng phù hợp.
• Đổi đuôi ảnh.png thành ảnh.docx không làm ảnh thành văn bản soạn thảo, vì đổi tên không chuyển cấu trúc dữ liệu.
• Quy tắc an toàn: chỉ dùng phần mềm được phép; không cài phần mềm không rõ nguồn gốc; không chạy tệp lạ; khi cần chuyển định dạng thì dùng lệnh xuất hoặc chuyển đổi được hỗ trợ.

HS vận dụng kiến thức vừa học để làm đúng các câu hỏi trắc nghiệm, đúng sai và ghép khái niệm với tác dụng.

HS làm bài tập 1 đến 5 trong mục Bài tập của bài học, ưu tiên làm trên bài tập tương tác NeoEdu; nếu không có thiết bị thì làm trên giấy:

1. Phần mềm nào quản lí tài nguyên máy tính? A. Hệ điều hành; B. Một ảnh PNG; C. Một bài hát; D. Tệp báo cáo.
2. Nhiều dòng tiền cần cộng tự động nên dùng gì? A. Chỉ ứng dụng nghe nhạc; B. Bảng tính; C. Chỉ ảnh chụp; D. Bộ cáp.
3. Ứng dụng cần môi trường hệ điều hành phù hợp để chạy. Đúng hay sai?
4. Đổi tên ảnh.png thành ảnh.docx làm ảnh thành văn bản soạn thảo. Đúng hay sai?
5. Ghép: Hệ điều hành; Soạn thảo; Bảng tính với Quản lí tài nguyên; Tạo văn bản; Tính toán theo ô.

Đáp án:

1. A. Hệ điều hành điều phối phần cứng và ứng dụng.
2. B. Bảng tính hỗ trợ công thức và cập nhật số liệu.
3. Đúng. Khả năng chạy phụ thuộc hệ điều hành và yêu cầu phần mềm.
4. Sai. Đổi tên không chuyển cấu trúc dữ liệu.
5. Hệ điều hành: Quản lí tài nguyên; Soạn thảo: Tạo văn bản; Bảng tính: Tính toán theo ô.
   HS tự chấm và ghi số câu đúng vào vở.

HS vận dụng kiến thức để chọn phần mềm phù hợp cho ba công việc, nêu các bước thực hiện và cách kiểm tra kết quả.

Tình huống: Em cần làm ba việc: quản lí tệp, viết báo cáo và tính tổng tiền trong bảng. HS viết vào vở, theo thứ tự:

• Xác định đầu ra của từng công việc.
• Phân biệt công việc nào thuộc chức năng hệ điều hành, công việc nào thuộc ứng dụng.
• Chọn công cụ phù hợp đã được nhà trường cho phép.
• Mô tả cách tạo tệp thử rồi mở lại bằng ứng dụng tương ứng.
  Đây là phần thực hành do giáo viên chấm, HS không tự điều khiển phần mềm trong giờ này; HS mô tả đủ thao tác và kết quả bằng văn bản.

Kết quả hoàn chỉnh dự kiến:

• Quản lí tệp: dùng trình quản lí tệp của hệ điều hành.
• Viết báo cáo: dùng phần mềm soạn thảo, lưu tệp bằng tên rõ nghĩa.
• Tính tổng tiền nhiều dòng: dùng bảng tính, tổng hợp bằng công thức.
  Thang điểm tham khảo (1 điểm): ba lựa chọn đúng 0,6; phân biệt hệ thống và ứng dụng 0,2; mở lại tệp để kiểm tra 0,2. Không đổi đuôi tệp để giả vờ chuyển định dạng; giữ bản gốc khi lưu sản phẩm.