Giáo án Bài 3. Quản lí dữ liệu trong máy tính

Huy động trải nghiệm của HS về việc tìm, lưu và mất tệp; từ đó xác định vấn đề cần giải quyết: cách tổ chức và quản lí dữ liệu trong máy tính.

GV nêu tình huống: Em lưu bài tập Tin học vào máy nhưng hôm sau không tìm thấy, hoặc em lưu hai bản có tên giống nhau. Em đã làm gì để tìm lại? Nguyên nhân có thể là gì? HS trả lời nhanh các câu hỏi: (1) Em đã từng mất hoặc tìm không thấy tệp chưa? (2) Em đã đặt tên tệp như thế nào? (3) Em có bản sao lưu nào không?

Dự kiến HS nêu được: tệp được lưu nhầm thư mục hoặc không nhớ đường dẫn; có tệp trùng tên như bai-tap.docx và bai-tap-moi.docx nhưng không biết bản nào đúng. Từ đó GV dẫn dắt: cần biết cách tổ chức thư mục, đường dẫn, sao chép, di chuyển, xóa và sao lưu để quản lí dữ liệu an toàn. Ghi tên bài 3 vào vở.

Nêu được cách thư mục tổ chức tệp theo cây và đường dẫn cho biết vị trí của tệp.

HS đọc phần Hiểu cách hoạt động trong bài giảng (có thể đọc trên trang NeoEdu) và hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi. Phiếu học tập số 1 gồm: (1) Thư mục dùng để làm gì? (2) Vẽ sơ đồ cây cho thư mục HocTap, bên trong có thư mục Tin7; trong Tin7 có hai thư mục con VanBan và BangTinh. (3) Tệp bao-cao.docx nằm trong VanBan; hãy viết đường dẫn tương đối của tệp này. (4) Đường dẫn cho ta biết điều gì?

Thư mục là nơi nhóm các tệp và thư mục con, tổ chức theo cây. Sơ đồ cây: HocTap gồm Tin7; Tin7 gồm VanBan (chứa bao-cao.docx) và BangTinh (để bảng tính riêng). Đường dẫn tương đối: HocTap/Tin7/VanBan/bao-cao.docx. Kết luận HS rút ra: Đường dẫn cho biết vị trí của tệp trong cây thư mục, nhờ đó tìm lại được tệp.

Phân biệt được sao chép với di chuyển và nêu được việc cần kiểm tra phạm vi, sao lưu trước khi xóa tệp.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm 4 người: (1) Sao chép bao-cao.docx sang thư mục khác thì có mấy bản tệp? Vị trí bản gốc có thay đổi không? (2) Di chuyển bao-cao.docx sang BangTinh thì tệp còn ở VanBan không? (3) Vì sao không nên xóa cả thư mục khi chưa xem có tệp quan trọng hay không? (4) Trước khi xóa tệp nháp, cần làm gì để không mất dữ liệu? HS xem ví dụ minh họa trên bài giảng NeoEdu nếu cần.

Sao chép tạo thêm một bản tệp, bản gốc vẫn ở vị trí cũ; có hai bản. Di chuyển làm tệp không còn ở vị trí cũ, chỉ còn một bản tại vị trí mới. Không nên xóa cả thư mục khi chưa kiểm tra vì có thể mất tệp quan trọng; cần kiểm tra phạm vi xóa và có bản sao lưu trước. Kết luận: Trước khi xóa, phải kiểm tra phạm vi và sao lưu nếu cần.

Giải thích được vì sao cần sao lưu ở nơi độc lập và vì sao tên tệp rõ nghĩa, có phiên bản giúp tránh ghi đè nhầm.

GV nêu câu hỏi thảo luận chung cả lớp: (1) Chỉ có hai bản bao-cao.docx và bản sao trong cùng thư mục VanBan thì có an toàn không? (2) Nếu có hai tệp bao-cao-final và bao-cao-final-moi, làm sao biết bản nào đã được duyệt? (3) Tên tệp nào giúp nhận biết phiên bản tốt hơn: bao-cao, bao-cao-final hay bao-cao-2026-10-20-v2?

Sao lưu ở nơi độc lập giúp phục hồi khi thư mục gốc hoặc máy gặp sự cố; hai bản cùng thư mục chưa đủ an toàn. Tên tệp rõ nghĩa và có ngày, phiên bản như bao-cao-2026-10-20-v2 giúp tránh nhầm; ghi rõ bản đã duyệt. Kết luận: Sao lưu ở nơi độc lập và đặt tên có phiên bản để quản lí dữ liệu an toàn.

Củng cố kiến thức về thư mục, đường dẫn, sao chép, di chuyển, xóa và sao lưu thông qua các bài tập đã cho; tự kiểm tra kết quả.

HS làm bài tập sau trên bài tập tương tác NeoEdu hoặc trên phiếu, rồi đối chiếu đáp án:

1. Thao tác nào tạo thêm bản tệp? A. Sao chép; B. Di chuyển; C. Đổi tên; D. Xóa.
2. Đường dẫn dùng để làm gì? A. Tăng cỡ chữ; B. Xác định vị trí tệp; C. Thay mọi nội dung; D. Tạo mật khẩu tự động.
3. Di chuyển khác sao chép ở chỗ tệp không còn tại vị trí cũ sau thao tác thành công. Đúng hay sai?
4. Nên xóa cả thư mục trước khi xem có tệp quan trọng hay không. Đúng hay sai?
5. Ghép đúng khái niệm và tác dụng: Thư mục; Đường dẫn; Sao lưu với các tác dụng: Vị trí theo cây; Nhóm tệp và thư mục con; Bản để phục hồi.
6. Sắp xếp các bước theo quan hệ trước sau cho nhiệm vụ: Tạo cây thư mục; Lưu tệp vào VanBan; Sao chép bản được phép sang nơi sao lưu độc lập; Mở bản sao để kiểm tra trước khi xóa tệp nháp.

Đáp án: 1-A (Sao chép giữ bản gốc và tạo bản khác). 2-B (Đường dẫn mô tả vị trí trong cây thư mục). 3-Đúng (Di chuyển thay vị trí thay vì giữ hai bản). 4-Sai (Phải kiểm tra phạm vi và sao lưu trước khi xóa). 5-Thư mục: nhóm tệp và thư mục con; Đường dẫn: vị trí theo cây; Sao lưu: bản để phục hồi. 6-Thứ tự: Tạo cây thư mục HocTap và Tin7 cùng hai thư mục con → Lưu bao-cao.docx vào VanBan → Sao chép bản được phép sang nơi sao lưu độc lập → Mở bản sao để kiểm tra trước khi xóa tệp nháp. HS tự chấm và ghi số câu đúng vào vở.

Vận dụng kiến thức để tổ chức thư mục, đặt tệp đúng vị trí, sao lưu và kiểm tra bản sao; đề xuất cách tránh nhầm phiên bản trong tình huống thực tế.

Nhiệm vụ theo cặp đôi, dùng dữ liệu giả định:
(a) Tạo cây thư mục HocTap và Tin7 với hai thư mục con VanBan và BangTinh; đặt tệp bao-cao.docx vào VanBan; sao chép bản được phép sang nơi sao lưu độc lập; mở bản sao để kiểm tra.
(b) Viết đường dẫn tương đối của tệp bao-cao.docx và giải thích vì sao BangTinh để bảng tính riêng.
(c) Trả lời: Có hai tệp bao-cao-final và bao-cao-final-moi. Đề xuất cách đặt tên để tránh nhầm phiên bản và cho biết làm thế nào để không xóa nhầm bản người khác.
Bài thực hành do GV chấm theo thang điểm, HS có thể nộp ảnh chụp màn hình hoặc mô tả đủ các thao tác và kết quả.

Sản phẩm mong đợi: Cây HocTap/Tin7 gồm VanBan (có bao-cao.docx) và BangTinh; đường dẫn HocTap/Tin7/VanBan/bao-cao.docx; bản sao lưu được mở thử và có ngày phiên bản. Gợi ý thang điểm: cây đúng 0,3; đường dẫn và vị trí tệp 0,3; sao lưu 0,2; mở thử 0,2. Đề xuất với hai tệp bao-cao-final và bao-cao-final-moi: đặt tên có ngày hoặc phiên bản như bao-cao-2026-10-20-v2, ghi rõ bản đã duyệt, không tự xóa bản của người khác (tên rõ 0,4; xác định bản duyệt 0,4; không xóa nhầm 0,2).