Giáo án Bài 5. Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX

Tạo hứng thú, kết nối với kiến thức đã biết về Ấn Độ và nêu vấn đề: một công trình đẹp có cho biết đầy đủ đời sống của mọi tầng lớp hay không.

GV mô tả ngắn gọn lăng Ta-giơ Ma-han (công trình kiến trúc thời Mô-gôn) và đặt câu hỏi: "Em hình dung điều gì về xã hội đã tạo ra công trình này? Công trình đẹp có đủ để kết luận mọi người dân đều sống sung túc không?" HS trả lời theo hiểu biết cá nhân, sau đó GV dẫn vào bài mới.

• Một vài nhận xét ban đầu của HS về công trình: thể hiện tài năng nghệ thuật, nguồn lực và sự tổ chức của nhà nước thời đó.
• Nhận thức ban đầu: công trình đẹp chỉ phản ánh một khía cạnh; để đánh giá đời sống xã hội cần thêm nhiều dữ liệu khác.
• Câu hỏi định hướng bài học: Các vương triều Gúp-ta, Đê-li, Mô-gôn khác nhau thế nào? Chính sách của A-cơ-ba và các thành tựu thời Mô-gôn có những đặc điểm gì?

Nêu được thời gian, đặc điểm của vương triều Gúp-ta, Đê-li, Mô-gôn và hiểu rằng các vương triều có nguồn gốc, chính sách khác nhau, không đại diện một nền văn hóa duy nhất bất biến.

HS làm việc nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn, đọc SGK mục Kiến thức và mối liên hệ, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần A). Nhiệm vụ: xác định thời gian, nguồn gốc và đặc điểm chính của từng vương triều; trả lời câu hỏi: "Vì sao không nên coi nền văn hóa Ấn Độ là một khối đồng nhất, bất biến?"

• Gúp-ta: vương triều bắt đầu từ thế kỉ IV, gắn với thời kì phát triển văn hóa Ấn Độ.
• Đê-li: vương triều Hồi giáo ở Ấn Độ.
• Mô-gôn: cai trị trên những phạm vi lãnh thổ thay đổi; có chính sách riêng, đặc biệt dưới thời A-cơ-ba.
• Kết luận HS rút ra: các vương triều có nguồn gốc và chính sách khác nhau, không đại diện một nền văn hóa duy nhất bất biến; cần xem xét từng giai đoạn cụ thể.

Giải thích được cải cách quản lí và chính sách dung hòa tôn giáo của A-cơ-ba; nêu được sự phát triển kinh tế, văn hóa thời Mô-gôn; nhận thức được tôn giáo đa dạng là yếu tố cần xét khi đánh giá đoàn kết hay xung đột.

HS học theo kĩ thuật mảnh ghép với 3 nhóm chuyên sâu: Nhóm 1 tìm hiểu cải cách quản lí và chính sách dung hòa tôn giáo của A-cơ-ba; Nhóm 2 tìm hiểu sự phát triển của nông nghiệp, thủ công, thương mại; Nhóm 3 tìm hiểu chữ viết, văn học và kiến trúc (lăng Ta-giơ Ma-han). Mỗi nhóm hoàn thành phần tương ứng trong Phiếu học tập số 1 (phần B). Sau đó HS trở về nhóm gốc để chia sẻ. Câu hỏi chung: "Vì sao tôn giáo đa dạng là yếu tố cần xét khi đánh giá đoàn kết hay xung đột?"

• Chính sách của A-cơ-ba: cải cách quản lí; thực hiện dung hòa tôn giáo, tạo điều kiện giảm phân biệt và xung đột giữa các cộng đồng.
• Kinh tế: nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương mại phát triển.
• Văn hóa: chữ viết, văn học và kiến trúc phát triển, để lại di sản tiêu biểu là lăng Ta-giơ Ma-han.
• Kết luận: tôn giáo đa dạng là yếu tố cần xem xét khi đánh giá mức độ đoàn kết hay xung đột trong xã hội; chính sách dung hòa có thể góp phần giảm xung đột nhưng không đồng nghĩa đã xóa bỏ mọi mâu thuẫn.

Củng cố cách ghép đối tượng với mô tả, chọn đáp án đúng và kiểm tra từng liên hệ; rèn kĩ năng tự sửa lỗi.

HS làm cá nhân bốn nhiệm vụ trong Phiếu học tập số 1 (phần C) hoặc trên học liệu NeoEdu (bài tập tương tác), sau đó đối chiếu theo cặp:

1. Ghép mỗi đối tượng (Gúp-ta, Đê-li, A-cơ-ba, Ta-giơ Ma-han) với mô tả phù hợp.
2. Mô tả nào phù hợp với "Gúp-ta"? A. Vương triều Hồi giáo ở Ấn Độ; B. Vương triều bắt đầu từ thế kỉ IV; C. Vua Mô-gôn với chính sách dung hòa; D. Di sản kiến trúc thời Mô-gôn.
3. Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp: A. Gúp-ta — Vương triều Hồi giáo ở Ấn Độ; B. A-cơ-ba — Vua Mô-gôn với chính sách dung hòa; C. Đê-li — Vương triều bắt đầu từ thế kỉ IV; D. Ta-giơ Ma-han — Di sản kiến trúc thời Mô-gôn.
4. Kiểm tra từng liên hệ (Đúng hoặc Sai): a) Gúp-ta: Vương triều bắt đầu từ thế kỉ IV; b) Đê-li: Vua Mô-gôn với chính sách dung hòa; c) A-cơ-ba: Vương triều Hồi giáo ở Ấn Độ; d) Ta-giơ Ma-han: Di sản kiến trúc thời Mô-gôn.

Đáp án:

• Câu 1: Gúp-ta – Vương triều bắt đầu từ thế kỉ IV; Đê-li – Vương triều Hồi giáo ở Ấn Độ; A-cơ-ba – Vua Mô-gôn với chính sách dung hòa; Ta-giơ Ma-han – Di sản kiến trúc thời Mô-gôn.
• Câu 2: Đáp án B (Gúp-ta là vương triều bắt đầu từ thế kỉ IV).
• Câu 3: Đáp án B, D (A-cơ-ba — Vua Mô-gôn với chính sách dung hòa; Ta-giơ Ma-han — Di sản kiến trúc thời Mô-gôn).
• Câu 4: a) Đúng; b) Sai, sửa thành "Đê-li: Vương triều Hồi giáo ở Ấn Độ"; c) Sai, sửa thành "A-cơ-ba: Vua Mô-gôn với chính sách dung hòa"; d) Đúng. Chấm theo thang: 4 ý đúng được 4 điểm, 3 ý đúng được 3 điểm, 2 ý đúng được 2 điểm, 1 ý đúng được 1 điểm, 0 ý đúng được 0 điểm.
  Sản phẩm: bài làm cá nhân đã sửa lỗi và kết quả đối chiếu theo cặp.

Đọc tình huống, phân biệt dữ kiện với suy luận, chỉ ra thiếu sót của lập luận và đề xuất dữ liệu cần thêm để trình bày kết luận có căn cứ.

HS đọc tình huống trong Phiếu học tập số 2: "Một báo cáo chỉ liệt kê công trình đẹp rồi kết luận mọi tầng lớp đều có đời sống sung túc." Nhóm trả lời hai câu hỏi: (1) Chỉ ra thiếu sót của lập luận và dữ liệu cần thêm. (2) Chính sách dung hòa tôn giáo có thể hỗ trợ nhà nước đa dạng cư dân như thế nào? Mỗi nhóm trình bày bằng 3 đến 4 câu có căn cứ, không vượt quá dữ kiện bài học.

Sản phẩm mong đợi của nhóm:

• Thiếu sót: Công trình cho thấy năng lực nghệ thuật, nguồn lực và quyền lực tổ chức, không đo trực tiếp đời sống mọi người. Báo cáo chưa có dữ liệu về đời sống thực tế.
• Dữ liệu cần thêm: thông tin về sản xuất, tô thuế, địa vị xã hội và khác biệt giữa các vùng để đánh giá đời sống các tầng lớp.
• Chính sách dung hòa: có thể giảm phân biệt và xung đột, tăng hợp tác và củng cố lòng tin với bộ máy cai trị; đây là tác dụng có điều kiện, không đồng nghĩa đã xóa mọi mâu thuẫn hoặc bất bình đẳng.
• Tiêu chí đánh giá: đáp ứng đúng trọng tâm câu hỏi (40%); dùng chi tiết và lập luận phù hợp (40%); trình bày rõ, không vượt chứng cứ (20%).