Giáo án Bài 6. Các vương quốc phong kiến Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVI

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về không gian Đông Nam Á (lục địa và hải đảo) và tạo tò mò về các vương quốc giai đoạn nửa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVI.

HS quan sát bản đồ Đông Nam Á và trả lời câu hỏi: "Hãy chỉ trên bản đồ vị trí lưu vực sông I-ra-oa-đi, đảo Gia-va và dải đất Lào. Theo em, các nơi này khác nhau về điều kiện tự nhiên nào?" HS nêu nhận xét ngắn trong 1 phút.

HS xác định được ba khu vực: lưu vực sông I-ra-oa-đi (lục địa), đảo Gia-va (hải đảo), vùng đất Lào (lục địa, nhiều sông suối). HS nêu được: khu vực lục địa thuận lợi cho nông nghiệp lúa nước, khu vực hải đảo có nhiều biển và thuận lợi cho giao thương.

HS nêu được đặc điểm không gian, thời gian hình thành của Pa-gan, Ma-gia-pa-hit và Lan Xang; phân biệt được phạm vi cổ với biên giới hiện tại.

HS làm việc theo nhóm 4 người (kĩ thuật mảnh ghép: mỗi nhóm nhận một vương quốc để nghiên cứu, sau đó ghép nhóm để tổng hợp). HS đọc mục "Kiến thức" trong sách giáo khoa và hoàn thành Phiếu học tập số 1: điền vào bảng nội dung về tên vương quốc, không gian gắn với, thời gian và đặc điểm nổi bật. Câu hỏi thảo luận: "Vì sao không nên lấy biên giới hiện tại để xác định phạm vi của các vương quốc cổ?"

Bảng tổng hợp hoàn chỉnh trên giấy A0 của nhóm: Pa-gan – gắn lưu vực sông I-ra-oa-đi, đã thống nhất một phần lưu vực; Ma-gia-pa-hit – phát triển ở đảo Gia-va; Lan Xang – vương quốc của người Lào, hình thành năm 1353. Kết luận HS rút ra: phạm vi lãnh thổ cổ cần đối chiếu với bản đồ có niên đại và chú giải riêng, không đồng nhất với biên giới hiện nay.

HS giải thích được vai trò của thủy lợi, nông nghiệp lúa nước, thủ công và thương mại biển; hiểu vì sao sự thịnh đạt của các trung tâm không liên tục.

HS làm việc theo cặp đôi, quan sát sơ đồ khái niệm trên bảng: "Thủy lợi" → "Nông nghiệp lúa nước" → "Trung tâm lục địa"; "Thủ công, thương mại biển" → "Nối kết khu vực". GV đặt câu hỏi: (1) Vì sao thủy lợi giúp các trung tâm lục địa phát triển? (2) Thương mại biển có vai trò gì đối với khu vực? (3) Vì sao có thể nói thịnh đạt không liên tục?

Mỗi cặp hoàn thành ba câu trả lời: (1) Thủy lợi giúp điều tiết nước, tưới ruộng, bảo đảm nguồn lương thực để nuôi dân và phát triển trung tâm lục địa. (2) Thủ công và thương mại biển đưa sản phẩm và hàng hóa trao đổi, nối các khu vực trong vùng. (3) Chiến tranh, thay đổi tuyến thương mại và biến động quyền lực có thể làm trung tâm suy yếu, nên sự thịnh đạt không kéo dài liên tục.

HS củng cố kiến thức về các đối tượng và mô tả tương ứng; phân biệt được các liên hệ đúng và sai.

HS làm bài tập trắc nghiệm và đúng – sai trên phiếu hoặc học liệu số NeoEdu, cụ thể: (1) Ghép Pa-gan, Ma-gia-pa-hit, Lan Xang, Thủy lợi với mô tả phù hợp. (2) Mô tả nào phù hợp với "Pa-gan"? A. Phát triển ở Gia-va; B. Gắn lưu vực I-ra-oa-đi; C. Vương quốc Lào từ 1353; D. Hỗ trợ nông nghiệp lúa nước. (3) Kiểm tra các liên hệ: a) Pa-gan: Gắn lưu vực I-ra-oa-đi; b) Ma-gia-pa-hit: Vương quốc Lào từ 1353; c) Lan Xang: Phát triển ở Gia-va; d) Thủy lợi: Hỗ trợ nông nghiệp lúa nước. Đánh dấu Đ hoặc S.

Đáp án: (1) Pa-gan – Gắn lưu vực I-ra-oa-đi; Ma-gia-pa-hit – Phát triển ở Gia-va; Lan Xang – Vương quốc Lào từ 1353; Thủy lợi – Hỗ trợ nông nghiệp lúa nước. (2) Đáp án B. (3) a) Đ; b) S (sửa: Ma-gia-pa-hit – Phát triển ở Gia-va); c) S (sửa: Lan Xang – Vương quốc Lào từ 1353); d) Đ. Thang chấm phần (3): đúng 4 ý được 1 điểm, đúng 3 ý được 0,5 điểm, đúng 2 ý được 0,25 điểm, đúng 1 ý được 0,1 điểm, đúng 0 ý được 0 điểm.

HS vận dụng kiến thức về nông nghiệp lúa nước và thương mại biển để phân tích tình huống; phân biệt được dữ kiện với suy luận và trình bày kết luận có căn cứ.

Tình huống: Hai trung tâm giả định: A quản lí ruộng tưới tại lưu vực sông; B nằm gần eo biển, có cảng trao đổi. Nhiệm vụ: (1) Nêu thế mạnh kinh tế của mỗi trung tâm. (2) Nêu quan hệ bổ sung có thể có giữa hai trung tâm. (3) Ghi rõ đâu là dữ kiện đã cho, đâu là suy luận. Có thể giao về nhà để hoàn thiện, nộp vào tiết sau.

Mẫu kết quả: Dữ kiện: A quản lí ruộng tưới tại lưu vực sông; B gần eo biển, có cảng trao đổi. Thế mạnh: A mạnh về lúa; B thuận lợi cho thương mại. Quan hệ bổ sung có thể có (suy luận): A cung cấp lương thực, B đưa sản phẩm ra thị trường và mang hàng khác về. Lưu ý: không khẳng định quan hệ cụ thể khi chưa có tư liệu lịch sử kiểm chứng.