Giáo án Bài 7. Vương quốc Lào

Huy động kiến thức nền, tạo tò mò về Lan Xang và nêu được vấn đề cần giải quyết: phân biệt dữ kiện với suy luận khi đọc thông tin lịch sử.

GV đọc lần lượt ba nhận định, HS giơ thẻ Đúng, Sai hoặc Chưa chắc:

• Lan Xang nghĩa là Triệu Voi.
• Năm 1353 gắn với việc Pha Ngừm lập Lan Xang.
• Thạt Luổng là một di sản kiến trúc tôn giáo.
  Sau đó GV nêu câu hỏi tình huống: “Nếu một tờ giới thiệu ghi ‘di tích này được xây xong năm 1353’, em tin ngay hay cần kiểm tra thêm? Vì sao?”

HS trả lời đúng ba nhận định (Đúng, Đúng, Đúng) và nêu được nhiệm vụ của bài: tìm hiểu quá trình hình thành Lan Xang, đặc điểm phát triển và học cách đánh giá một nhận định lịch sử có căn cứ hay chưa.

Nêu được năm 1353, Pha Ngừm thống nhất các mường, lập Lan Xang (Triệu Voi) và nhận biết việc thống nhất không xóa mọi phong tục riêng của các cộng đồng.

HS làm việc theo cặp, đọc nội dung kiến thức về Pha Ngừm và Lan Xang, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A (Pha Ngừm đã làm gì? Lan Xang nghĩa là gì? Việc thống nhất có xóa phong tục riêng không?).
Câu hỏi GV đặt ra: “Pha Ngừm đã làm việc gì vào năm 1353? Vì sao có thể nói việc thống nhất các mường là liên kết các cộng đồng chứ không phải xóa bỏ mọi khác biệt?”

Kết luận của HS: Năm 1353, Pha Ngừm thống nhất các mường và lập nên Lan Xang, nghĩa là Triệu Voi. Việc thống nhất liên kết các cộng đồng lại với nhau nhưng không có nghĩa là xóa mọi phong tục riêng.

Giải thích được địa hình lưu vực Mê Công và các thung lũng tạo nền cho trồng lúa, trao đổi, từ đó hiểu được cơ sở kinh tế của Lan Xang.

HS hoạt động theo nhóm 4 theo kĩ thuật trạm: mỗi nhóm nhận một trạm (Trạm 1: quan sát bản đồ lưu vực Mê Công; Trạm 2: đọc đoạn về thung lũng và trồng lúa; Trạm 3: đọc đoạn về trao đổi). Sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần B.
Câu hỏi GV đặt ra: “Địa hình lưu vực Mê Công và các thung lũng đã tạo điều kiện gì cho cư dân Lào? Vì sao có thể nói lưu vực Mê Công gắn với đời sống của người Lào?”

Kết luận của HS: Địa hình lưu vực Mê Công và các thung lũng tạo nền cho trồng lúa và trao đổi. Lưu vực Mê Công là nơi gắn với đời sống của người Lào.

Trình bày được những nét chính của Lan Xang thời thịnh đạt trong thế kỉ XVI–XVII về kinh tế, Phật giáo, Thạt Luổng và chữ Lào.

HS làm việc theo nhóm 4 để hoàn thành sơ đồ tư duy “Lan Xang thời thịnh đạt” theo Phiếu học tập số 2, phần A. Sơ đồ có nhánh chính: Kinh tế (nông nghiệp, thủ công, buôn bán); Tôn giáo (Phật giáo); Di sản và văn hóa (Thạt Luổng, chữ Lào).
Câu hỏi GV đặt ra: “Lan Xang thịnh đạt nổi bật trong giai đoạn nào? Phật giáo và Thạt Luổng thể hiện điều gì về đời sống tinh thần của cư dân Lan Xang?”

Sơ đồ tư duy của nhóm gồm: Thời gian thịnh đạt: thế kỉ XVI–XVII; Kinh tế: nông nghiệp, thủ công, buôn bán; Tôn giáo: Phật giáo có ảnh hưởng sâu; Di sản: Thạt Luổng là di sản kiến trúc tôn giáo; Văn hóa: chữ Lào thể hiện thành tựu văn hóa. Kết luận: Lan Xang phát triển toàn diện về kinh tế và văn hóa.

Vận dụng kiến thức về Lan Xang để ghép đúng đối tượng với mô tả, chọn đáp án đúng và kiểm tra từng liên hệ, qua đó củng cố dữ kiện về 1353, Pha Ngừm, Mê Công, Thạt Luổng.

Làm việc cá nhân rồi cặp đôi, sau đó tự kiểm tra trên trang bài học NeoEdu. Các bài tập:

1. Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp: 1353, Pha Ngừm, Mê Công, Thạt Luổng.
2. Mô tả nào phù hợp với “1353”? A. Người lập Lan Xang; B. Lan Xang ra đời; C. Lưu vực gắn đời sống Lào; D. Di sản kiến trúc tôn giáo.
3. Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp: A. 1353 — Người lập Lan Xang; B. Mê Công — Lưu vực gắn đời sống Lào; C. Pha Ngừm — Lan Xang ra đời; D. Thạt Luổng — Di sản kiến trúc tôn giáo.
4. Kiểm tra từng liên hệ, không hiểu mũi tên là quan hệ nguyên nhân: a) 1353: Lan Xang ra đời; b) Pha Ngừm: Lưu vực gắn đời sống Lào; c) Mê Công: Người lập Lan Xang; d) Thạt Luổng: Di sản kiến trúc tôn giáo. Ghi Đ hoặc S cho từng ý.
5. Lan Xang thường được dịch là gì? A. Thành phố biển; B. Triệu Voi; C. Đất vàng; D. Nghìn tháp.

Đề và đáp án:

• Bài 1: 1353 – Lan Xang ra đời; Pha Ngừm – Người lập Lan Xang; Mê Công – Lưu vực gắn đời sống Lào; Thạt Luổng – Di sản kiến trúc tôn giáo.
• Bài 2: Đáp án B (1353 gắn với việc Lan Xang ra đời).
• Bài 3: Đáp án B và D (Mê Công — Lưu vực gắn đời sống Lào; Thạt Luổng — Di sản kiến trúc tôn giáo). Hai cặp A và C sai vì hoán đổi mô tả.
• Bài 4: a) Đ; b) S, sửa thành “Pha Ngừm: Người lập Lan Xang”; c) S, sửa thành “Mê Công: Lưu vực gắn đời sống Lào”; d) Đ. Chấm theo thang 0; 0,1; 0,25; 0,5; 1 điểm tương ứng với 0, 1, 2, 3, 4 ý đúng.
• Bài 8: Đáp án B (Triệu Voi).

Đọc tình huống, phân biệt dữ kiện với suy luận, trình bày kết luận có căn cứ và viết hai câu giới thiệu Lào không chỉ dựa vào di tích.

HS đọc tình huống: Một tờ giới thiệu ghi “1353 là mốc lập Lan Xang; mọi bộ phận Thạt Luổng hiện thấy đều nguyên vẹn từ 1353”. Hoàn thành Phiếu học tập số 2, phần B: đánh giá hai vế và chỉ ra cách kiểm tra vế thứ hai.
Câu hỏi GV đặt ra: “Vế nào là dữ kiện có căn cứ? Vế nào là suy luận cần kiểm tra? Làm thế nào để kiểm tra vế thứ hai?”
Nhiệm vụ về nhà: viết hai câu giới thiệu Lào không chỉ dựa vào di tích (xem phần hướng dẫn về nhà).

Kết luận của HS: Mốc Lan Xang 1353 là đúng. Vế về Thạt Luổng không suy ra từ ngày lập nước, cần kiểm tra bằng hồ sơ xây dựng, trùng tu và khảo cổ từng phần, vì di sản có thể đã qua nhiều lần sửa. Hai câu mẫu: “Lan Xang hình thành năm 1353, gắn với quá trình thống nhất các mường do Pha Ngừm lãnh đạo. Cư dân Lào sống bằng nông nghiệp, thủ công và trao đổi, đồng thời phát triển chữ viết và văn hóa Phật giáo.”