Giáo án Bài 8. Vương quốc Cam-pu-chia

Gợi nhớ hình ảnh về một công trình lớn của Cam-pu-chia và xác định vấn đề cần tìm hiểu trong bài: vì sao một quốc gia xưa có thể xây dựng quần thể đền lớn như vậy.

GV trình chiếu hình ảnh đền Ăng-co Vát và yêu cầu HS quan sát, nêu nhận xét ban đầu về quy mô, hình dáng của công trình. GV đặt câu hỏi: “Muốn xây một quần thể đền lớn như vậy, xã hội cần những điều kiện gì?”.

• HS nêu được ít nhất ba nhận xét về công trình (quy mô lớn, nhiều tầng, nhiều điêu khắc tinh xảo, gắn với tôn giáo).
• HS ghi vào vở câu hỏi định hướng: “Điều kiện nào (kinh tế, tổ chức, kĩ thuật, tín ngưỡng) giúp hình thành công trình lớn như Ăng-co Vát?”.

Nêu được cư dân Khơ-me là cộng đồng chủ thể văn hóa và thời kì Ăng-co (thế kỉ IX–XV) là giai đoạn thịnh đạt nổi bật.

HS đọc mục Kiến thức trong SGK và trang bài học NeoEdu, làm việc theo cặp đôi. GV yêu cầu HS hoàn thành Phiếu học tập số 1, Phần A.
Nhiệm vụ: 1) Cư dân Khơ-me là cộng đồng như thế nào trong lịch sử Cam-pu-chia? 2) Thời kì Ăng-co kéo dài từ thế kỉ nào đến thế kỉ nào? Vì sao được coi là giai đoạn thịnh đạt nổi bật?

• Khơ-me là cộng đồng chủ thể văn hóa; Vương quốc Cam-pu-chia phát triển trên cơ sở cư dân Khơ-me.
• Thời kì Ăng-co từ thế kỉ IX đến thế kỉ XV, là giai đoạn thịnh đạt nổi bật của Vương quốc.
• Kết luận ghi vào vở: Khơ-me là chủ thể văn hóa; Ăng-co là thời kì thịnh đạt nổi bật.

Giải thích được vai trò của hệ thống hồ, kênh và đồng ruộng trong sản xuất nông nghiệp và trong việc huy động lao động xây công trình; nêu được vai trò của quyền lực nhà vua.

HS hoạt động nhóm 4 theo kĩ thuật mảnh ghép (kĩ thuật “sơ đồ chuỗi”). GV yêu cầu nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1, Phần B: sắp xếp sơ đồ giả định: hồ chứa → kênh → ruộng → sản phẩm nuôi cư dân và người xây đền. Sau đó trả lời: 1) Vì sao hệ thống hồ và kênh quan trọng với sản xuất? 2) Quyền lực nhà vua và việc huy động lao động có vai trò gì trong việc xây công trình?

• Sơ đồ nhóm: Hồ chứa (dự trữ nước) → Kênh (dẫn nước) → Đồng ruộng (sản xuất lương thực) → Sản phẩm (nuôi cư dân và người xây đền).
• Giải thích: hồ và kênh là hạ tầng phục vụ sản xuất; nông nghiệp ổn định tạo nguồn lương thực và lực lượng lao động.
• Quyền lực nhà vua và việc tổ chức huy động lao động giúp tập trung nguồn lực để tạo các công trình lớn.

Nêu được Ăng-co Vát, Ăng-co Thom thể hiện kiến trúc, điêu khắc và tôn giáo; giải thích được ảnh hưởng Hin-đu giáo, Phật giáo thay đổi theo thời kì và không đồng nhất mọi đền với một tín ngưỡng.

HS làm việc theo cặp đôi, quan sát hình ảnh Ăng-co Vát, Ăng-co Thom trong SGK và trả lời Phiếu học tập số 1, Phần C:

1. Ăng-co Vát, Ăng-co Thom thể hiện những nét nào về kiến trúc, điêu khắc và tôn giáo?
2. Vì sao không thể cho rằng mọi đền đều thuộc một tín ngưỡng duy nhất?

• Ăng-co Vát, Ăng-co Thom thể hiện trình độ kiến trúc (quy mô lớn, bố cục tầng bậc), điêu khắc (hình chạm khắc tinh xảo) và tôn giáo (gắn với Hin-đu giáo, Phật giáo).
• Ảnh hưởng tôn giáo thay đổi theo thời gian, nên một đền có thể mang nhiều lớp tín ngưỡng khác nhau; không đồng nhất mọi đền với một tín ngưỡng.

Ghép đúng các đối tượng với mô tả; kiểm tra từng liên hệ và phân biệt quan hệ mô tả với quan hệ nguyên nhân.

HS làm Phiếu học tập số 2, gồm các bài tập 1–4 (đề như sau):

• Bài 1: Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp: Khơ-me; Ăng-co; Hồ và kênh; Ăng-co Vát.
• Bài 2: Mô tả nào phù hợp với “Khơ-me”? A. Thời kì thịnh đạt nổi bật; B. Cộng đồng chủ thể văn hóa; C. Hạ tầng phục vụ sản xuất; D. Di sản kiến trúc đền nổi tiếng.
• Bài 3: Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp: A. Khơ-me – Thời kì thịnh đạt nổi bật; B. Hồ và kênh – Hạ tầng phục vụ sản xuất; C. Ăng-co – Cộng đồng chủ thể văn hóa; D. Ăng-co Vát – Di sản kiến trúc đền nổi tiếng.
• Bài 4: Kiểm tra từng liên hệ (Đúng/Sai), lưu ý mũi tên không phải là quan hệ nguyên nhân: a) Khơ-me: Cộng đồng chủ thể văn hóa; b) Ăng-co: Hạ tầng phục vụ sản xuất; c) Hồ và kênh: Thời kì thịnh đạt nổi bật; d) Ăng-co Vát: Di sản kiến trúc đền nổi tiếng.

• Bài 1: Khơ-me – Cộng đồng chủ thể văn hóa; Ăng-co – Thời kì thịnh đạt nổi bật; Hồ và kênh – Hạ tầng phục vụ sản xuất; Ăng-co Vát – Di sản kiến trúc đền nổi tiếng.
• Bài 2: Đáp án B (Khơ-me là cộng đồng chủ thể văn hóa).
• Bài 3: Đáp án B, D (Hồ và kênh – Hạ tầng phục vụ sản xuất; Ăng-co Vát – Di sản kiến trúc đền nổi tiếng).
• Bài 4: a) Đ; b) S (sửa: Ăng-co – Thời kì thịnh đạt nổi bật); c) S (sửa: Hồ và kênh – Hạ tầng phục vụ sản xuất); d) Đ. Chấm: 4 ý đúng 4 điểm, 3 ý đúng 3 điểm, 2 ý đúng 2 điểm, 1 ý đúng 1 điểm, 0 ý đúng 0 điểm.

Vận dụng quan hệ nông nghiệp – kiến trúc để giải thích một sơ đồ giả định; phân biệt dữ kiện với suy luận và trình bày kết luận có căn cứ.

GV giao tình huống (Phiếu học tập số 2, Phần B) cho từng nhóm, các nhóm trao đổi và trả lời:

1. Sơ đồ giả định: hồ chứa → kênh → ruộng → sản phẩm nuôi cư dân và người xây đền. Hãy giải thích quan hệ nông nghiệp với kiến trúc.
2. Vì sao nên xem cả hệ thống nước và địa hình khi bảo tồn quần thể đền?
3. Tổ chức lao động quy mô lớn được chứng tỏ bởi yếu tố nào? A. Hệ thống hồ chứa, kênh và quần thể đền lớn; B. Một hộ gia đình tự đào giếng dùng riêng; C. Một đồ gốm không rõ nơi phát hiện; D. Một lời kể truyền miệng không xác định thời điểm.
4. Nếu trong một đền có tượng Phật, có thể kết luận toàn bộ lịch sử đền chỉ thuộc Phật giáo không? Hãy phân biệt dữ kiện (tượng Phật) với suy luận (kết luận toàn bộ lịch sử).

• Câu 1: Thủy lợi hỗ trợ sản xuất lương thực; sản phẩm và tổ chức xã hội tạo nguồn lực lao động xây công trình. Đền còn phụ thuộc quyền lực, tín ngưỡng, kĩ thuật; không chỉ có nước là xây được.
• Câu 2: Hệ thống nước và địa hình là một phần bối cảnh kinh tế, kĩ thuật của quần thể; thay đổi có thể tác động nền móng và làm mất chứng cứ, nên không tách từng tháp khỏi cảnh quan lịch sử.
• Câu 3: Đáp án A (hạ tầng và công trình quy mô cần phối hợp lao động, kĩ thuật, nguồn lực).
• Câu 4: Không. Tượng Phật là dữ kiện; kết luận toàn bộ lịch sử đền chỉ thuộc Phật giáo là suy luận chưa đủ căn cứ. Có thể có chuyển đổi tín ngưỡng hoặc bổ sung tượng qua thời gian; cần niên đại từng lớp kiến trúc, tượng và tư liệu liên quan.