Giáo án Bài 9. Đất nước buổi đầu độc lập (939–967)

Tạo tình huống có vấn đề, giúp HS nhận ra sau chiến thắng quân xâm lược còn phải xây dựng nhà nước và thống nhất đất nước.

GV trình chiếu trục thời gian có hai mốc 938 (chiến thắng Bạch Đằng) và 939 (Ngô Quyền xưng vương). GV đặt câu hỏi: “Hai sự kiện này có cùng tính chất không? Sau chiến thắng 938, đất nước còn phải làm gì?”. HS suy nghĩ cá nhân, ghi câu trả lời ra nháp.

Dự đoán ban đầu của HS: 938 là chiến thắng quân xâm lược ở Bạch Đằng; 939 là sự kiện khẳng định nền độc lập và xây dựng chính quyền. Sau chiến thắng, đất nước cần xây dựng bộ máy nhà nước và giữ được sự thống nhất bên trong.

HS nêu được việc Ngô Quyền xưng vương năm 939, đóng đô ở Cổ Loa và giải thích được ý nghĩa của việc đó đối với ý thức độc lập.

HS làm việc theo nhóm 4 người, đọc mục Kiến thức và mối liên hệ trong SGK, xem trang bài học NeoEdu (nếu có) và hoàn thành Phiếu học tập số 1.
Câu hỏi GV đặt ra:

• Năm 939, Ngô Quyền đã làm việc gì? Vì sao việc này có ý nghĩa?
• Vì sao kinh đô được đặt ở Cổ Loa?
• Sau chiến thắng 938, bộ máy nhà nước như thế nào? Vì sao cần liên kết các thế lực địa phương?

Đáp án dự kiến trong Phiếu học tập số 1:

• 939: Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa.
• Việc xưng vương và chọn kinh đô thể hiện ý thức độc lập, tự chủ của dân tộc sau khi giành thắng lợi năm 938.
• Bộ máy còn sơ khai; để duy trì quyền lực cần liên kết các thế lực địa phương.
• Kiến thức HS rút ra: Ngô Quyền xưng vương năm 939, đóng đô Cổ Loa, thể hiện ý thức độc lập; bộ máy còn sơ khai nên cần liên kết địa phương.

HS trình bày được tình trạng cát cứ và loạn 12 sứ quân, nêu vai trò của Đinh Bộ Lĩnh trong việc thống nhất đất nước, và phân biệt chiến thắng quân xâm lược với nhiệm vụ thống nhất bên trong.

Nhóm đọc mục Giải thích, phương pháp và giới hạn trong SGK và hoàn thành Phiếu học tập số 2.
Câu hỏi GV đặt ra:

• Sau khi Ngô Quyền mất, tình hình đất nước diễn biến ra sao?
• Vì sao gọi là “12 sứ quân”? Tình trạng này nói lên điều gì?
• Đinh Bộ Lĩnh dựa vào đâu để thống nhất các thế lực?
• Vì sao đánh thắng quân xâm lược chưa đồng nghĩa với việc đã thống nhất đất nước?

Đáp án dự kiến trong Phiếu học tập số 2:

• Sau khi Ngô Quyền mất, tranh chấp và cát cứ làm nhà nước suy yếu; đến giữa thế kỉ X có loạn 12 sứ quân, đây là tình trạng cát cứ.
• Các thế lực địa phương mỗi nơi giữ một vùng, nói lên sự phân tán quyền lực, nhà nước chưa được thống nhất.
• Đinh Bộ Lĩnh dựa vào lực lượng tại Hoa Lư, liên kết và đánh dẹp các thế lực để thống nhất đất nước.
• Đánh bại ngoại xâm giải quyết một nguy cơ từ bên ngoài; nhưng quyền lực địa phương, tranh chấp và bộ máy yếu vẫn có thể gây cát cứ, nên cần tổ chức quản lí và liên kết trong nước.
• Kiến thức HS rút ra: Loạn 12 sứ quân là tình trạng cát cứ; Đinh Bộ Lĩnh dựa Hoa Lư để thống nhất; chiến thắng quân xâm lược và thống nhất bên trong là hai nhiệm vụ khác nhau.

HS vận dụng kiến thức để ghép đúng đối tượng, chọn đáp án đúng, kiểm tra từng liên hệ và sửa cách gọi sự kiện trong một trục thời gian.

HS làm việc cặp đôi, hoàn thành bốn nhiệm vụ sau:

1. Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp (939, Cổ Loa, 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh).
2. Chọn mô tả phù hợp với “939” (A. Kinh đô thời Ngô Quyền; B. Ngô Quyền xưng vương; C. Tình trạng cát cứ; D. Người thống nhất các thế lực cát cứ).
3. Kiểm tra bốn liên hệ: a) 939: Ngô Quyền xưng vương; b) Cổ Loa: Tình trạng cát cứ; c) 12 sứ quân: Kinh đô thời Ngô Quyền; d) Đinh Bộ Lĩnh: Người thống nhất các thế lực cát cứ. Ghi Đ hoặc S và sửa ý sai.
4. Một trục ghi “938 thắng Bạch Đằng, 939 xưng vương”, bạn gộp thành “trận xưng vương”. Hãy sửa cách gọi và nêu quan hệ giữa hai sự kiện.
   HS có thể dùng học liệu NeoEdu để kiểm tra nhanh các bài tập tương tác.

Đáp án:

• Nhiệm vụ 1: 939 – Ngô Quyền xưng vương; Cổ Loa – Kinh đô thời Ngô Quyền; 12 sứ quân – Tình trạng cát cứ; Đinh Bộ Lĩnh – Người thống nhất các thế lực cát cứ.
• Nhiệm vụ 2: Đáp án B (939 là Ngô Quyền xưng vương; các mô tả khác thuộc các đối tượng khác).
• Nhiệm vụ 3: a) Đ; b) S, sửa thành “Cổ Loa: Kinh đô thời Ngô Quyền”; c) S, sửa thành “12 sứ quân: Tình trạng cát cứ”; d) Đ.
• Nhiệm vụ 4: Không gộp thành “trận xưng vương”. Sửa: 938 là thắng quân Nam Hán ở Bạch Đằng; 939 Ngô Quyền xưng vương, xây dựng chính quyền độc lập. Chiến thắng tạo điều kiện xây nhà nước, nhưng hai sự kiện có tính chất khác nhau.

HS vận dụng kiến thức để trình bày kết luận có căn cứ về mối quan hệ giữa độc lập đối ngoại và thống nhất đối nội, liên hệ với việc giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng hôm nay.

HS trả lời hai câu hỏi trong 5 phút tại lớp, sau đó hoàn thiện ở nhà:

• Vì sao độc lập đối ngoại chưa tự bảo đảm thống nhất đối nội?
• Nêu một hậu quả của cát cứ đối với dân cư.
  Gợi ý: trình bày khoảng 5–7 câu, có ít nhất một dữ kiện từ bài học và một lập luận, không đưa ra số liệu hay mức thiệt hại mà bài học không nêu.

Đáp án gợi ý:

• Đánh bại ngoại xâm giải quyết một nguy cơ; nhưng quyền lực địa phương, tranh chấp kế vị và bộ máy yếu vẫn có thể gây cát cứ. Vì vậy cần tổ chức quản lí và liên kết trong nước.
• Một hậu quả: chiến tranh giữa các thế lực có thể phá hoại sản xuất, cản trở trao đổi và gây bất ổn cho dân cư.
  Kết luận có căn cứ: chiến thắng ngoại xâm là điều kiện cần, nhưng thống nhất đất nước đòi hỏi tổ chức quản lí và đoàn kết trong nước.