Giáo án Bài 3. Phong trào văn hoá Phục hưng và cải cách tôn giáo

Huy động kiến thức nền về châu Âu thời trung đại và tạo tò mò về hai nội dung chính của bài: Phục hưng và cải cách tôn giáo; xác định nhiệm vụ phân biệt dữ kiện với suy luận.

GV đưa lên bảng bốn từ khoá: “Phục hưng”, “Hy Lạp–La Mã”, “Lu-thơ”, “Giáo hội Công giáo”. HS đọc nhanh từ khoá, suy nghĩ và trả lời ba câu hỏi:

1. Theo em, “Phục hưng” có thể liên quan đến điều gì? Vì sao em đoán như vậy?
2. Em biết gì về vai trò của Giáo hội Công giáo ở châu Âu thời kì này?
3. Nếu một bạn viết “Phục hưng là chép lại đồ cổ”, em sẽ nhận xét thế nào?

• Dự đoán của HS về Phục hưng: thời kì quan tâm đến văn hoá cổ điển Hy Lạp–La Mã, đề cao con người và sự sáng tạo.
• HS nêu được Giáo hội Công giáo có vai trò lớn trong đời sống xã hội châu Âu.
• Kết luận nhiệm vụ: HS nêu được cần đọc kĩ để tách dữ kiện (điều đã được ghi nhận) khỏi suy luận (cách hiểu được rút ra) trước khi đánh giá một nhận định.

Giải thích được nguồn gốc, nội dung cốt lõi và đặc điểm sáng tạo của Phục hưng; nêu được vai trò của các gương mặt tiêu biểu.

HS đọc mục Kiến thức và mối liên hệ trong sách giáo khoa, kết hợp bài giảng trên NeoEdu, rồi hoàn thành Phiếu học tập số 1 (Phần A: Phục hưng) theo nhóm đôi. Nhiệm vụ gồm:

1. Phục hưng khởi đầu ở đâu và lan rộng như thế nào?
2. Phong trào kế thừa di sản nào và đề cao điều gì?
3. Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ và Sếch-xpia được xếp vào nhóm nào và có vai trò gì?
4. Vì sao có thể nói Phục hưng là sáng tạo chứ không chỉ sao chép tác phẩm cổ?

• Phục hưng khởi đầu ở I-ta-li-a rồi lan rộng ra các nước châu Âu.
• Kế thừa di sản Hy Lạp–La Mã; đề cao con người, lí trí và sáng tạo.
• Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ và Sếch-xpia là các gương mặt tiêu biểu trong văn hoá, nghệ thuật và tư tưởng.
• Phục hưng là sáng tạo vì tiếp thu di sản cổ để tạo ra giá trị mới, phù hợp với điều kiện xã hội mới, không chỉ sao chép tác phẩm cũ.
• Ghi nhớ: Phục hưng: Đề cao con người và sáng tạo; Lê-ô-na đơ Vanh-xi: Nghệ sĩ và nhà nghiên cứu.

Giải thích được nội dung phê phán của cải cách tôn giáo, vai trò của Lu-thơ và Can-van, và các hệ quả: hình thành hệ phái Tin Lành, biến đổi chính trị, xã hội.

HS làm việc theo kĩ thuật mảnh ghép với hai vòng.
Vòng 1 (nhóm chuyên gia): mỗi nhóm nghiên cứu một nội dung: (1) Phê phán của cải cách tôn giáo đối với Giáo hội; (2) Nhân vật tiêu biểu Lu-thơ và Can-van; (3) Các hệ quả: hệ phái Tin Lành và biến đổi chính trị, xã hội.
Vòng 2 (nhóm mảnh ghép): mỗi nhóm có một chuyên gia của từng nội dung, trình bày và hoàn thành Phiếu học tập số 1 (Phần B).
Câu hỏi chung: Vì sao cải cách tôn giáo làm xuất hiện nhiều hệ phái? Cải cách có làm mất hết tín ngưỡng không?

• Cải cách tôn giáo thế kỉ XVI phê phán đặc quyền và thực hành của Giáo hội Công giáo đương thời.
• Lu-thơ và Can-van là nhân vật tiêu biểu; Lu-thơ được ghi nhớ là nhân vật cải cách tôn giáo.
• Phong trào dẫn tới các hệ phái Tin Lành, đồng thời làm biến đổi chính trị, xã hội.
• Kết luận có căn cứ: cải cách thay đổi giáo lí, tổ chức và dẫn đến hệ phái mới, không xóa mọi tín ngưỡng.
• Ghi nhớ: Lu-thơ: Nhân vật cải cách tôn giáo; Tin Lành: Các hệ phái hình thành qua cải cách.

Củng cố khái niệm, nhận diện đúng liên hệ giữa đối tượng và mô tả; kiểm tra từng ý và sửa lỗi suy luận.

HS luyện tập theo bốn trạm, mỗi trạm 4 phút, sau đó chữa chung trên học liệu NeoEdu (bài tập tương tác). Đề gồm:
Trạm 1 (ghép đôi): Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp: Phục hưng; Lê-ô-na đơ Vanh-xi; Lu-thơ; Tin Lành.
Trạm 2 (chọn đáp án): Mô tả nào phù hợp với “Phục hưng”? A. Nghệ sĩ và nhà nghiên cứu; B. Đề cao con người và sáng tạo; C. Nhân vật cải cách tôn giáo; D. Các hệ phái hình thành qua cải cách.
Trạm 3 (chọn hai cặp đúng): Chọn đúng hai cặp liên hệ: A. Phục hưng — Nghệ sĩ và nhà nghiên cứu; B. Lu-thơ — Nhân vật cải cách tôn giáo; C. Lê-ô-na đơ Vanh-xi — Đề cao con người và sáng tạo; D. Tin Lành — Các hệ phái hình thành qua cải cách.
Trạm 4 (đúng/sai và sửa): Kiểm tra từng liên hệ: a) Phục hưng: Đề cao con người và sáng tạo; b) Lê-ô-na đơ Vanh-xi: Nhân vật cải cách tôn giáo; c) Lu-thơ: Nghệ sĩ và nhà nghiên cứu; d) Tin Lành: Các hệ phái hình thành qua cải cách.

Đáp án:

• Trạm 1: Phục hưng – Đề cao con người và sáng tạo; Lê-ô-na đơ Vanh-xi – Nghệ sĩ và nhà nghiên cứu; Lu-thơ – Nhân vật cải cách tôn giáo; Tin Lành – Các hệ phái hình thành qua cải cách.
• Trạm 2: Đáp án B.
• Trạm 3: Đáp án B và D (Lu-thơ — Nhân vật cải cách tôn giáo; Tin Lành — Các hệ phái hình thành qua cải cách).
• Trạm 4: a) Đúng; b) Sai, sửa thành “Lê-ô-na đơ Vanh-xi: Nghệ sĩ và nhà nghiên cứu”; c) Sai, sửa thành “Lu-thơ: Nhân vật cải cách tôn giáo”; d) Đúng.
  Ghi chú: Trạm 4 chấm theo thang 0/0,1/0,25/0,5/1 cho 0/1/2/3/4 ý đúng; HS không được hiểu mũi tên “:” là quan hệ nguyên nhân.

Vận dụng kiến thức để sửa hai cách hiểu giản lược về Phục hưng và cải cách tôn giáo; rút ra cách trình bày lịch sử tôn trọng niềm tin của con người.

Các nhóm nhận áp phích giả định với nội dung: “Phục hưng chỉ phục chế tượng cũ; cải cách tôn giáo xóa mọi niềm tin”. Nhóm thảo luận và trả lời:

1. Hai cách hiểu giản lược trên sai ở điểm nào? Dựa vào dữ kiện nào để sửa?
2. Viết lại áp phích trong không quá 4 câu, có căn cứ rõ ràng.
3. Khi trình bày cải cách tôn giáo, thái độ nào là phù hợp?
   Sản phẩm nhóm (áp phích viết lại) được trưng bày và nhận xét theo tiêu chí: đáp ứng trọng tâm (40%); dùng dữ kiện và lập luận phù hợp (40%); trình bày rõ, không biến giả định thành quan sát thật (20%).

Gợi ý sản phẩm:

• Phục hưng tiếp thu di sản cổ để sáng tạo, đề cao giá trị con người, không chỉ phục chế.
• Cải cách thay đổi giáo lí, tổ chức và dẫn đến hệ phái mới, không xóa mọi tín ngưỡng.
• Thái độ phù hợp: phân tích bối cảnh, quan điểm, xung đột và hệ quả bằng ngôn ngữ tôn trọng; không dùng tranh luận thế kỉ XVI để xúc phạm tín đồ hiện nay.
  Chấp nhận cách diễn đạt tương đương nếu có căn cứ từ bài học.