Lịch sử và Địa líLớp 7Phần 1. Lịch sử · Chương 1: Tây Âu từ thế kỉ V đến nửa đầu thế kỉ XVI

Giáo án Bài 2. Các cuộc phát kiến địa lí và sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 2 tiết (90 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được nhu cầu buôn bán, tìm vàng và nguyên liệu, cùng tiến bộ về tàu thuyền, bản đồ, la bàn là những nguyên nhân thúc đẩy các cuộc phát kiến địa lí.
Trình bày được ba mốc chính: Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê năm 1492; Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ bằng đường biển vòng châu Phi năm 1498; đoàn Ma-gien-lăng khởi hành năm 1519 và những người sống sót hoàn tất vòng quanh thế giới năm 1522.
Giải thích được vì sao Ma-gien-lăng không sống tới cuối chuyến đi và vì sao phải phân biệt người khởi xướng, chỉ huy ban đầu với tập thể hoàn thành hành trình.
Phân tích được tác động của các cuộc phát kiến địa lí: mở rộng hiểu biết và trao đổi toàn cầu, đồng thời kéo theo xâm chiếm, cướp bóc, buôn nô lệ và tổn thất với cư dân bản địa.
Giải thích được quá trình tích lũy vốn, tước đoạt ruộng đất và người lao động phải làm thuê góp phần hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa; nêu được lao động làm thuê là một phía của quan hệ này.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: đọc SGK, tự tra cứu tư liệu và điền phiếu học tập để tự tìm ra mốc thời gian, nhân vật và hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí.
Giao tiếp và hợp tác: làm việc nhóm, trao đổi, phản biện có căn cứ khi đánh giá các nhận xét đúng, sai về cùng một sự kiện lịch sử.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: đọc tình huống, phân biệt dữ kiện với suy luận và rút ra kết luận có căn cứ khi đánh giá tác động hai mặt của phát kiến địa lí.

b) Năng lực đặc thù

Nhận thức khoa học lịch sử và địa lí: nhận biết đúng mốc thời gian, nhân vật, tuyến đi của các cuộc phát kiến địa lí và vai trò của chúng đối với sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu.
Tìm hiểu lịch sử và địa lí: khai thác lược đồ hành trình các chuyến đi, đoạn tư liệu trong SGK để xác định nguyên nhân, diễn biến, kết quả và hệ quả.
Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: phân biệt nhận xét đúng với sai về sự kiện lịch sử, đánh giá hai mặt của phát kiến địa lí và giải thích lựa chọn của mình bằng lập luận có căn cứ.

3. Phẩm chất

Trung thực: nêu đúng kết quả học tập của nhóm, không suy diễn vượt quá tư liệu; khi đánh giá nhận xét, chỉ kết luận khi có chứng cứ.
Trách nhiệm: hoàn thành đầy đủ phần việc được giao trong nhóm và phiếu học tập, tham gia chấm chéo nghiêm túc.
Nhân ái: thấu hiểu nỗi đau của cư dân bản địa và người lao động bị bóc lột trong các cuộc phát kiến, từ đó nhìn nhận công bằng về hai mặt tác động lịch sử.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Sách giáo khoa Lịch sử và Địa lí 7 (Kết nối tri thức với cuộc sống), sách giáo viên và giáo án.
Bản đồ (hoặc lược đồ treo tường) thế giới thể hiện các tuyến hành trình của Cô-lôm-bô, Va-xcô đơ Ga-ma và Ma-gien-lăng.
Máy chiếu, bài trình chiếu gồm các mốc thời gian và các tuyến đi.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in đủ cho các nhóm), thẻ nhận xét A, B để sử dụng trong hoạt động luyện tập.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/7/history_geo/lich-su-bai-2-cac-cuoc-phat-kien-dia-li-va-su-hinh-thanh-quan-he-san-xuat-tu-ban-chu-nghia-o-tay-au) dùng để chiếu và luyện tập củng cố.

2. Học sinh

Sách giáo khoa Lịch sử và Địa lí 7, vở ghi, bút màu, bút chì.
Giấy A3 hoặc khăn trải bàn để các nhóm ghi kết quả thảo luận.
Điện thoại hoặc máy tính bảng (nếu được phép) để truy cập học liệu NeoEdu.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 8 phút

Vì sao châu Âu đi tìm đường mới ra thế giới?

a) Mục tiêu

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về nhu cầu buôn bán và tìm kiếm tài nguyên của châu Âu; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

b) Nội dung

GV đưa ra câu hỏi mở: “Vì sao đến cuối thế kỉ XV, người châu Âu lại tìm cách đi xa, vượt đại dương?”. HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó chia sẻ nhanh với bạn cùng bàn. GV dẫn dắt để HS nhận ra ba nhóm nguyên nhân: nhu cầu buôn bán, nhu cầu tìm vàng và nguyên liệu, tiến bộ về tàu thuyền, bản đồ, la bàn.

c) Sản phẩm

Ghi nhanh vào vở ba nguyên nhân thúc đẩy các chuyến đi: nhu cầu buôn bán và tuyến thương mại; nhu cầu tìm vàng và nguyên liệu; tiến bộ kĩ thuật về tàu thuyền, bản đồ, la bàn.
Nêu được câu hỏi cần giải quyết: các chuyến đi diễn ra thế nào, mang lại kết quả và hệ quả gì.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu hình ảnh mô tả tàu buồm và bản đồ thời kì đầu thế kỉ XV–XVI, nêu câu hỏi mở: “Vì sao người châu Âu cuối thế kỉ XV muốn đi xa, vượt đại dương?”. GV yêu cầu HS suy nghĩ 1 phút.
Học sinh
HS quan sát hình, suy nghĩ cá nhân và ghi ý kiến ngắn vào vở nháp.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV mời HS trao đổi nhanh với bạn cùng bàn trong 2 phút; đi quanh lớp, lắng nghe và gợi ý nếu HS còn lúng túng bằng câu hỏi: “Muốn buôn bán với vùng giàu có ở phương Đông thì gặp khó khăn gì trên đường bộ?”.
Học sinh
HS trao đổi theo cặp. Dự kiến trả lời: “Vì muốn buôn bán nhiều hơn, tìm được vàng và gia vị”; “Vì nhờ có la bàn, tàu đi biển xa hơn được”.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2–3 cặp trình bày; ghi lên bảng các ý chính theo ba cột: nhu cầu buôn bán, nhu cầu tài nguyên, tiến bộ kĩ thuật.
Học sinh
Đại diện cặp trình bày. Dự kiến: “Châu Âu muốn mở tuyến buôn bán mới”; “Muốn tìm vàng và nguyên liệu”; “Có la bàn, bản đồ tốt hơn nên dám đi xa”.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: các chuyến đi xuất phát từ nhu cầu buôn bán, tìm vàng và nguyên liệu, cộng với tiến bộ tàu thuyền, bản đồ, la bàn. GV giới thiệu nội dung bài học và yêu cầu HS ghi tên bài vào vở.
Học sinh
HS ghi tóm tắt ba nguyên nhân vào vở và xác định nhiệm vụ học tập của tiết học.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 20 phút

Các chuyến đi phát kiến địa lí (1492–1522)

a) Mục tiêu

Nêu được thời gian, nhân vật và kết quả của ba hành trình tiêu biểu; xác định đúng tuyến đi của Va-xcô đơ Ga-ma và các mốc của đoàn Ma-gien-lăng.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm 4 người (mỗi nhóm được giao một hành trình, sau đó ghép lại). Nhiệm vụ: đọc SGK, khai thác lược đồ và hoàn thành Phiếu học tập số 1.
Câu hỏi gợi ý: (1) Cô-lôm-bô tới đâu năm nào và đi theo hướng nào? (2) Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ bằng đường nào? (3) Đoàn Ma-gien-lăng khởi hành năm nào, hoàn tất vòng quanh thế giới năm nào, và Ma-gien-lăng có sống tới cuối chuyến đi không? (4) Vì sao cần phân biệt người khởi xướng với tập thể hoàn thành?

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành, nội dung chính:

1492: Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê, đi theo hướng vượt Đại Tây Dương.
1498: Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ bằng đường biển vòng châu Phi.
1519–1522: Đoàn Ma-gien-lăng khởi hành năm 1519; những người sống sót hoàn tất vòng quanh thế giới năm 1522; Ma-gien-lăng không sống tới cuối chuyến đi.
Kết luận: Ma-gien-lăng là người khởi xướng, chỉ huy ban đầu; hoàn thành hành trình là công của tập thể những người còn sống sót.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia lớp thành các nhóm 4 người, phát Phiếu học tập số 1 và chỉ định mỗi nhóm đọc mục nội dung về các chuyến đi trong SGK. GV nêu rõ thời gian thực hiện 8 phút.
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công người đọc, người ghi, người chỉ bản đồ, người kiểm tra.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV chiếu bản đồ hành trình và học liệu NeoEdu (phần bài giảng về các cuộc phát kiến). GV đi quanh các nhóm, hướng dẫn HS đọc mốc thời gian và chỉ đúng tuyến đi trên bản đồ; nhắc HS đối chiếu tên nhân vật với năm.
Học sinh
HS đọc SGK, chỉ tuyến đi trên bản đồ, điền phiếu. Dự kiến: “Cô-lôm-bô đi về phía tây, tới Ca-ri-bê năm 1492”; “Va-xcô đơ Ga-ma đi vòng châu Phi, tới Ấn Độ năm 1498”.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 nhóm trình bày; nhóm khác nhận xét. GV đặt câu hỏi: “Ma-gien-lăng có về tới châu Âu không? Vậy vì sao vẫn nói đoàn hoàn thành vòng quanh thế giới?”.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến: “Ma-gien-lăng không sống tới cuối chuyến đi, nhưng những người còn sống hoàn thành vòng quanh thế giới năm 1522”.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt mốc 1492, 1498, 1519–1522; nhấn mạnh tuyến đi của Va-xcô đơ Ga-ma là vòng châu Phi; phân biệt người khởi xướng, chỉ huy ban đầu với tập thể hoàn thành. GV chiếu phần ghi nhớ.
Học sinh
HS sửa phiếu nếu sai, ghi vào vở các mốc thời gian và kết luận về vai trò của Ma-gien-lăng.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 15 phút

Tác động hai mặt của các cuộc phát kiến địa lí

a) Mục tiêu

Phân tích được các tác động tích cực và tiêu cực của phát kiến địa lí; nhận thức được việc đánh giá lịch sử cần nhìn cả người được lợi và cộng đồng chịu tổn hại.

b) Nội dung

HS làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm có một khăn chia 2 cột “Tích cực” và “Tiêu cực”, cùng ô trung tâm ghi câu hỏi: “Phát kiến địa lí có tác động gì đối với thế giới?”. Nhóm thảo luận 5 phút, sau đó ghi ý kiến cá nhân vào từng ô quanh khăn, rồi thống nhất ý chung.
Gợi ý: Các chuyến đi mở rộng hiểu biết địa lí, thúc đẩy trao đổi toàn cầu; đồng thời kéo theo xâm chiếm, cướp bóc, buôn nô lệ và tổn thất với cư dân bản địa. GV yêu cầu HS không ca ngợi hay lên án một chiều.

c) Sản phẩm

Khăn trải bàn của nhóm với nội dung chính:

Tích cực: mở rộng hiểu biết về thế giới; hình thành trao đổi, giao lưu toàn cầu.
Tiêu cực: xâm chiếm, cướp bóc tài nguyên; buôn bán nô lệ; gây tổn thất cho cư dân bản địa, như châu Mỹ.
Kết luận: Phát kiến địa lí có hai mặt; khi đánh giá cần nhìn cả người được lợi và cộng đồng chịu tổn hại. Không gọi châu Mỹ là đất trống được người châu Âu tạo ra.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát khăn trải bàn hoặc tờ A3 đã kẻ sẵn hai cột và ô trung tâm; nêu yêu cầu và thời gian 5 phút.
Học sinh
HS nhận khăn, đọc lại mục kiến thức về tác động của các chuyến đi trong SGK.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV quan sát, nhắc HS dựa vào tư liệu SGK để lập luận, không ghi ý kiến chung chung; gợi ý: “Nếu là cư dân bản địa, em cảm thấy thế nào trước sự xuất hiện của người châu Âu?”.
Học sinh
Mỗi HS viết ý kiến cá nhân vào khăn; nhóm thảo luận và thống nhất. Dự kiến: “Mở rộng buôn bán nhưng dân bản địa bị cướp bóc”; “Có giao lưu, trao đổi hàng hóa nhưng cũng có buôn nô lệ”.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời một nhóm đọc nội dung hai cột; yêu cầu nhóm khác nêu ý kiến bổ sung hoặc phản biện có căn cứ.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác bổ sung. Dự kiến: “Nhóm em thấy việc mở rộng hiểu biết là tích cực, nhưng đi kèm bóc lột là tiêu cực”.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: các chuyến đi vừa mở rộng hiểu biết và trao đổi toàn cầu, vừa kéo theo xâm chiếm, cướp bóc, buôn nô lệ và tổn thất với cư dân bản địa. GV nhấn mạnh cách đánh giá cân bằng, có căn cứ.
Học sinh
HS ghi vào vở hai mặt tác động và kết luận về cách đánh giá lịch sử.

Hoạt động 2.3: Hình thành kiến thức mới · 15 phút

Hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa

a) Mục tiêu

Giải thích được tích lũy vốn, tước đoạt ruộng đất và người lao động phải làm thuê góp phần hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa; nêu được lao động làm thuê là một phía của quan hệ này.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành sơ đồ tư duy hoặc sơ đồ mũi tên theo chuỗi: “Tích lũy vốn → Tước đoạt ruộng đất và người lao động → Người lao động phải làm thuê → Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa”.
Câu hỏi: (1) Người có vốn và người lao động không có tư liệu sản xuất có quan hệ với nhau như thế nào? (2) Quan hệ mới khác quan hệ mua bán thông thường ở điểm nào?

c) Sản phẩm

Sơ đồ của cặp đôi với nội dung chính:

Tích lũy vốn: thương mại và các chuyến đi mang lại của cải, tạo vốn cho người có tiền.
Tước đoạt ruộng đất và người lao động: người lao động không còn tư liệu sản xuất để sống độc lập.
Lao động làm thuê: người có vốn tổ chức sản xuất, thuê người lao động; quan hệ xoay quanh thuê lao động và lợi nhuận.
Kết luận: Lao động làm thuê là một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa; các chuyến đi góp phần hình thành quan hệ này.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu chuỗi sơ đồ gợi ý trên bảng và yêu cầu HS hoàn thiện theo cặp trong 6 phút; nhắc HS nêu rõ vai trò của vốn, của đất đai và của người lao động.
Học sinh
HS đọc lại mục kiến thức về quan hệ sản xuất trong SGK, trao đổi với bạn cùng bàn.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, hỏi các cặp: “Vì sao người không có ruộng đất lại phải đi làm thuê?”; hướng dẫn HS phân biệt rõ “bán sức lao động” với “mua bán nô lệ”.
Học sinh
HS hoàn thiện sơ đồ. Dự kiến: “Người không có ruộng đất phải đi làm thuê để sống”; “Người có vốn thuê người làm để thu lợi nhuận”.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 cặp trình bày sơ đồ; yêu cầu cặp khác nhận xét về tính logic của chuỗi quan hệ.
Học sinh
Đại diện cặp trình bày sơ đồ. Dự kiến: “Chúng em thấy lao động làm thuê là một bên, còn người có vốn là bên kia của quan hệ mới”.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: tích lũy vốn, tước đoạt ruộng đất và người lao động phải làm thuê góp phần hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa; lao động làm thuê là một phía của quan hệ này. GV nhắc HS đây là kiến thức nền để học các bài sau.
Học sinh
HS ghi kết luận vào vở, đối chiếu với phần ghi nhớ.

Hoạt động 3: Luyện tập · 20 phút

Phân biệt nhận xét đúng, sai và ghép mốc thời gian

a) Mục tiêu

Củng cố kiến thức về mốc thời gian, nhân vật và tuyến đi; rèn kĩ năng đọc tình huống, phân biệt dữ kiện với suy luận và trình bày kết luận có căn cứ.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm 4 người với Phiếu học tập số 2 (gồm các bài 1–4 và ví dụ về hai nhận xét A, B). GV có thể chiếu thêm bài tập tương tác trên NeoEdu để HS kiểm tra nhanh.
Đề bài tập 1: Ghép mỗi mốc với mô tả phù hợp: 1492 – Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê; 1498 – Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ; 1519–1522 – Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới.
Đề bài tập 2: Mô tả nào phù hợp với “1492”? A. Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ; B. Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê; C. Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới; D. Một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa.
Đề bài tập 3: Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp: A. 1492 — Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ; B. 1519–1522 — Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới; C. 1498 — Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê; D. Lao động làm thuê — Một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa.
Đề bài tập 4: Kiểm tra từng liên hệ (Đ/S): a) 1492: Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê; b) 1498: Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới; c) 1519–1522: Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ; d) Lao động làm thuê: Một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa.
Đề bài tập 5 và 6: Hai nhận xét: A “Đoàn hoàn thành vòng quanh thế giới năm 1522”; B “Ma-gien-lăng trực tiếp trở về châu Âu năm 1522”. Phân biệt nhận xét đúng với sai và giải thích.

c) Sản phẩm

Đáp án và yêu cầu:

Bài 1: 1492 – Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê; 1498 – Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ; 1519–1522 – Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới; Lao động làm thuê – Một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa.
Bài 2: Đáp án B (Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê năm 1492).
Bài 3: Đáp án B và D (1519–1522 – Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới; Lao động làm thuê – Một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa). Hai cặp còn lại sai vì 1492 gắn với Cô-lôm-bô, 1498 gắn với Va-xcô đơ Ga-ma.
Bài 4: a) Đ; b) S, sửa thành 1498: Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ; c) S, sửa thành 1519–1522: Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới; d) Đ.
Bài 5–6: Nhận xét A đúng về kết quả của đoàn thám hiểm. Nhận xét B sai vì Ma-gien-lăng đã chết trong hành trình; những người còn lại mới hoàn tất vòng quanh thế giới. Cần phân biệt người khởi xướng, chỉ huy ban đầu với tập thể hoàn thành.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: làm bài 1–4 trong 8 phút; sau đó đọc kĩ hai nhận xét A, B và trả lời câu 5–6 trong 6 phút. GV nhắc: nhận xét đúng cần có căn cứ từ dữ kiện đã học.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc đề và phân công người thực hiện từng phần.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV theo dõi các nhóm; với nhóm lúng túng ở bài 6, hỏi: “Dữ kiện nào trong bài cho biết Ma-gien-lăng đã chết? Đó là dữ kiện hay là suy luận của em?”.
Học sinh
HS làm bài, đối chiếu với SGK. Dự kiến: “Nhận xét A đúng vì đoàn hoàn thành năm 1522”; “Nhận xét B sai vì Ma-gien-lăng không sống tới cuối chuyến đi”.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 nhóm trình bày kết quả bài 1–4 và phần phân biệt A, B; các nhóm khác chấm chéo theo đáp án GV đưa lên màn hình.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày; nhóm khác nhận xét, bổ sung. Dự kiến: “Bài 4 nhóm em sửa được b và c vì nhầm mốc thời gian với nhân vật”.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt đáp án, chiếu bảng so sánh ngắn gọn các mốc thời gian và nhân vật; nhấn mạnh cách phân biệt dữ kiện với suy luận khi đánh giá một nhận xét lịch sử.
Học sinh
HS sửa đáp án trên phiếu của nhóm, ghi chú những chỗ đã nhầm và lí do.

Hoạt động 4: Vận dụng · 12 phút

Đánh giá hai mặt của phát kiến địa lí bằng lập luận có căn cứ

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức đã học để đánh giá vì sao phát kiến địa lí vừa có tác động tích cực vừa có hậu quả nghiêm trọng; trình bày kết luận có căn cứ.

b) Nội dung

HS viết một đoạn văn ngắn (khoảng 6–8 câu) trả lời câu hỏi: “Đánh giá vì sao phát kiến địa lí vừa có tác động tích cực vừa có hậu quả nghiêm trọng?”. Đoạn văn cần nêu ít nhất một tác động tích cực, một hậu quả tiêu cực, và một câu kết luận nêu rõ cần nhìn cả người được lợi và cộng đồng chịu tổn hại. Nhiệm vụ này cũng có thể giao về nhà.

c) Sản phẩm

Đoạn văn ngắn có nội dung chính:

Tác động tích cực: các tuyến đi nối các vùng đất, mở rộng trao đổi và tri thức địa lí.
Hậu quả nghiêm trọng: đi kèm với xâm chiếm, cướp bóc, buôn nô lệ và tổn thất đối với cư dân bản địa.
Kết luận: đánh giá cần nhìn cả người được lợi và cộng đồng chịu tổn hại, không ca ngợi một chiều.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu câu hỏi vận dụng trên màn hình, yêu cầu HS viết đoạn văn trong 7 phút tại lớp; nếu chưa xong, HS hoàn thiện ở nhà.
Học sinh
HS đọc câu hỏi, lấy lại ghi chép của tiết học.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, nhắc HS dùng lại các dữ kiện đã học (mốc thời gian, tuyến đi, hai mặt tác động) và tránh ý kiến cảm tính.
Học sinh
HS viết đoạn văn. Dự kiến: “Phát kiến địa lí mở rộng trao đổi và hiểu biết về thế giới nhưng cũng dẫn đến buôn nô lệ và tổn thất cho cư dân bản địa”.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2–3 HS đọc đoạn văn; cả lớp nhận xét về tính đầy đủ hai mặt và tính có căn cứ.
Học sinh
HS đọc đoạn văn, bạn khác góp ý. Dự kiến: “Bạn đã nêu được cả người được lợi và người bị tổn hại”.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét và chốt: đánh giá lịch sử cần khách quan, nhìn đủ hai mặt và dựa trên chứng cứ. GV yêu cầu HS hoàn thiện đoạn văn và nộp vào tiết sau nếu chưa xong.
Học sinh
HS rút ra bài học về cách đánh giá một sự kiện lịch sử và ghi vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Đọc SGK và lược đồ hành trình, điền thông tin vào bảng dưới dạng danh sách sau.

Mốc 1492: Nhân vật ……; vùng đến ……; hướng đi ……; kết quả ……
Mốc 1498: Nhân vật ……; hành trình ……; đến nơi ……
Mốc 1519–1522: Đoàn khởi hành năm ……; hoàn thành vòng quanh thế giới năm ……; Ma-gien-lăng có sống tới cuối chuyến đi không? ……
Câu hỏi: Vì sao cần phân biệt người khởi xướng, chỉ huy ban đầu với tập thể hoàn thành hành trình? Trả lời bằng 2–3 câu có căn cứ từ SGK.

Phiếu học tập số 2

Bài 1. Ghép mỗi mốc với mô tả phù hợp: 1492; 1498; 1519–1522; Lao động làm thuê.
Bài 2. Mô tả nào phù hợp với “1492”? A. Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ; B. Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê; C. Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới; D. Một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa.
Bài 3. Chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp: A. 1492 — Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ; B. 1519–1522 — Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới; C. 1498 — Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê; D. Lao động làm thuê — Một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa.
Bài 4. Kiểm tra từng liên hệ (Đ/S, sửa lại nếu S): a) 1492: Cô-lôm-bô tới vùng Ca-ri-bê; b) 1498: Hành trình đầu tiên vòng quanh thế giới; c) 1519–1522: Va-xcô đơ Ga-ma đến Ấn Độ; d) Lao động làm thuê: Một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa.
Bài 5. Đọc hai nhận xét: A “Đoàn hoàn thành vòng quanh thế giới năm 1522”; B “Ma-gien-lăng trực tiếp trở về châu Âu năm 1522”.
Bài 6. Phân biệt nhận xét đúng với sai và giải thích bằng dữ kiện trong bài (phân biệt dữ kiện với suy luận).

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện đoạn văn trả lời câu hỏi vận dụng: đánh giá vì sao phát kiến địa lí vừa có tác động tích cực vừa có hậu quả nghiêm trọng (khoảng 6–8 câu), nêu rõ cần nhìn cả người được lợi và cộng đồng chịu tổn hại.
Học thuộc phần ghi nhớ: các mốc 1492, 1498, 1519–1522 cùng nhân vật tương ứng; khái niệm lao động làm thuê là một phía của quan hệ tư bản chủ nghĩa.
Truy cập học liệu NeoEdu (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác của bài 2) để ôn lại; làm thêm các bài tập ghép mốc thời gian và phân biệt Đ/S.
Đọc trước SGK phần Bài 3 (nếu có) và chuẩn bị ý kiến về vai trò của vốn và người lao động trong nền sản xuất mới.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.