Giáo án Bài 17. Đặc điểm dân cư, xã hội Trung và Nam Mỹ, khai thác, sử dụng và bảo vệ rừng A-ma-dôn

Huy động vốn hiểu biết sẵn có của HS về Trung và Nam Mỹ, rừng A-ma-dôn và xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu lược đồ châu Mỹ, khoanh vùng Trung và Nam Mỹ và đặt câu hỏi: 'Khi nghe đến Mỹ La-tinh, em nghĩ đến những người sống ở đó như thế nào? Em đã từng nghe về rừng A-ma-dôn ở đâu, vì sao được nhắc đến nhiều?' HS ghi nhanh ý kiến cá nhân vào vở, chia thành hai cột: 'Điều em biết' và 'Điều em đoán'.

Danh sách 3 đến 5 ý ban đầu của HS, trong đó có ít nhất một ý phân biệt được điều đã biết (ví dụ: rừng A-ma-dôn nằm ở khu vực Nam Mỹ) với điều còn là phỏng đoán. Từ đó HS nêu được 2 câu hỏi cần giải đáp trong bài: dân cư Trung và Nam Mỹ có đặc điểm gì và vì sao rừng A-ma-dôn cần được bảo vệ.

HS nêu được nguồn gốc đa dạng của dân cư, giải thích được vì sao đô thị hoá cao nhưng chênh lệch vẫn lớn, và phân biệt được dữ kiện với suy luận.

HS làm việc nhóm 4 người với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Liệt kê bốn quá trình hình thành dân cư (bản địa, thuộc địa, di cư, cưỡng bức) và nêu một hệ quả của mỗi quá trình đối với nguồn gốc, ngôn ngữ, văn hoá. (2) Nêu biểu hiện của đô thị hoá cao và chênh lệch về nhà ở, dịch vụ, thu nhập. (3) Đọc tình huống 'Mọi người ở Mỹ La-tinh nói cùng ngôn ngữ thì có cùng văn hoá', xác định đâu là dữ kiện, đâu là suy luận và nêu vì sao không nên khái quát như vậy.

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành, gồm: bảng bốn quá trình hình thành dân cư kèm hệ quả; ghi chú về đô thị hoá và chênh lệch; kết luận phân biệt dữ kiện và suy luận. Kết luận của nhóm: dân cư đa dạng về nguồn gốc, ngôn ngữ và văn hoá; đô thị hoá cao nhưng chênh lệch lớn về nhà ở, dịch vụ và thu nhập; không dùng nhãn Mỹ La-tinh để suy mọi cư dân nói cùng ngôn ngữ đều có cùng văn hoá.

HS nêu được đặc điểm và vai trò của rừng A-ma-dôn, giải thích được nguyên nhân phá rừng và các hướng bảo vệ rừng bền vững.

HS làm việc theo nhóm, hoàn thiện sơ đồ tư duy với chủ đề 'Rừng A-ma-dôn' theo Phiếu học tập số 2 (bốn nhánh: Đặc điểm và giá trị; Phạm vi quốc gia; Nguyên nhân phá rừng; Hướng bảo vệ). Câu hỏi thảo luận: 'Vì sao phá rừng ở một nơi có thể ảnh hưởng đến nơi khác?' Sau đó, HS xem nhanh phần ví dụ trên học liệu NeoEdu để kiểm tra lại kiến thức.

Sơ đồ tư duy hoàn chỉnh gồm: rừng nhiệt đới và lưu vực đa quốc gia, đa dạng sinh học, vai trò về nước và carbon; nguyên nhân phá rừng gồm đất nông nghiệp, chăn nuôi, khai khoáng, hạ tầng; hướng bảo vệ gồm quyền của cộng đồng bản địa, quản lí và sinh kế bền vững. Kết luận: rừng A-ma-dôn cần hợp tác nhiều nước vì lưu vực và chu trình nước vượt đường biên; không gọi rừng là nguồn tạo toàn bộ ô-xi cho thế giới.

HS củng cố khái niệm về A-ma-dôn, cộng đồng bản địa, đô thị hoá, phá rừng và Mỹ La-tinh qua bài tập ghép, chọn và đúng sai.

Bài 1: Ghép đối tượng với mô tả: A-ma-dôn; Đô thị hoá; Cộng đồng bản địa; Phá rừng. Bài 2: Chọn mô tả phù hợp với 'A-ma-dôn': A. Tăng vai trò dân cư đô thị; B. Rừng nhiệt đới và lưu vực đa quốc gia; C. Chủ thể quyền và tri thức địa phương; D. Làm giảm sinh cảnh, thay chu trình nước. Bài 4: Đúng hay sai: a) A-ma-dôn: Rừng nhiệt đới và lưu vực đa quốc gia; b) Đô thị hoá: Chủ thể quyền và tri thức địa phương; c) Cộng đồng bản địa: Tăng vai trò dân cư đô thị; d) Phá rừng: Làm giảm sinh cảnh, thay chu trình nước. Bài 8: Điều nào là cách hiểu đúng về Mỹ La-tinh? A. Một quốc gia duy nhất; B. Mọi người chỉ dùng một ngôn ngữ; C. Tên một loại rừng; D. Tên khu vực văn hoá lịch sử, không xoá đa dạng bản địa.

Bài 1: A-ma-dôn – Rừng nhiệt đới và lưu vực đa quốc gia; Đô thị hoá – Tăng vai trò dân cư đô thị; Cộng đồng bản địa – Chủ thể quyền và tri thức địa phương; Phá rừng – Làm giảm sinh cảnh, thay chu trình nước. Bài 2: Đáp án B. Bài 4: a) Đúng; b) Sai, phải sửa thành 'Đô thị hoá: Tăng vai trò dân cư đô thị'; c) Sai, phải sửa thành 'Cộng đồng bản địa: Chủ thể quyền và tri thức địa phương'; d) Đúng. Bài 8: Đáp án D.

HS vận dụng kiến thức về rừng A-ma-dôn để so sánh tác động của hai phương án giả định và nêu thông tin cần bổ sung để quyết định công bằng.

Tình huống: Mô hình giả định 1000 ha rừng. Phương án A giữ 900 ha, phục hồi 100 ha suy thoái. Phương án B chặt 300 ha để lấy lợi tức ngắn hạn. Chưa có tính thu nhập cộng đồng. Nhiệm vụ: (1) So sánh tác động dự kiến của hai phương án đối với che phủ rừng, đất, nước và carbon. (2) Nêu phần cần bổ sung để quyết định công bằng. HS làm việc theo cặp trong 4 phút, sau đó trình bày ngắn trước lớp.

Kết luận có căn cứ: Phương án A duy trì che phủ và sinh cảnh tốt hơn về nguyên tắc; phương án B làm mất 300 ha và tăng rủi ro về đất, nước, carbon. Cần bổ sung: chi phí, sinh kế, quyền sử dụng đất và ý kiến cộng đồng. Bảo tồn không có nghĩa là bỏ qua nhu cầu của dân cư. HS lưu ý đây là ví dụ giả định, không phải quan sát thực tế.