Giáo án Bài 18. Châu Đại Dương

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về châu Đại Dương và xác định vấn đề học tập của bài.

GV chiếu bản đồ thế giới, khoanh vùng châu Đại Dương và hỏi: “Châu Đại Dương gồm những phần đất nào? Vì sao có thể nói châu lục này không chỉ là một quốc gia lớn?” HS suy nghĩ cá nhân trong 1 phút, sau đó trao đổi nhanh với bạn cùng bàn.

Dự đoán ban đầu của HS: châu Đại Dương gồm lục địa Ô-xtrây-li-a và các đảo, quần đảo ở Thái Bình Dương. Ghi tên bài “Châu Đại Dương” và câu hỏi định hướng: Đặc điểm tự nhiên, dân cư và kinh tế của châu Đại Dương có gì nổi bật?

HS nêu được đặc điểm địa hình, giải thích được sự phân hóa khí hậu khô hạn ở nội địa và ẩm hơn ở bờ đông.

HS làm việc theo nhóm 4 người, quan sát lược đồ tự nhiên Ô-xtrây-li-a và đọc nội dung sách giáo khoa, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi chính: (1) Ô-xtrây-li-a có những dạng địa hình nào và phân bố ở đâu? (2) Vì sao nội địa khô hạn trên diện rộng? (3) Vì sao bờ đông đón ẩm hơn? Chiếu thêm ví dụ tương tác trên học liệu NeoEdu để HS đối chiếu.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh. Kiến thức HS rút ra: Ô-xtrây-li-a có cao nguyên ở phía tây, đồng bằng ở trung tâm và núi ở phía đông. Nội địa khô hạn trên diện rộng vì xa biển và chịu tác động của địa hình. Bờ đông đón ẩm hơn; lượng mưa phân bố chịu ảnh hưởng của núi, gió và dòng biển.

HS giải thích được nguyên nhân sinh vật độc đáo, nêu được đặc điểm cư dân và yêu cầu cân đối nước, bảo vệ sinh thái trong phát triển kinh tế.

HS hoạt động theo cặp đôi, đọc nội dung về sinh vật, cư dân và kinh tế, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi: (1) Vì sao sinh vật Ô-xtrây-li-a có nhiều loài độc đáo? (2) Những yếu tố nào làm sinh vật chịu sức ép? (3) Cư dân châu Đại Dương gồm những thành phần nào và cần được tôn trọng điều gì? (4) Nông nghiệp, khai khoáng, dịch vụ cần lưu ý điều gì?

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh. Kiến thức HS rút ra: Sinh vật độc đáo do lịch sử biệt lập lâu dài; du nhập loài và mất sinh cảnh gây sức ép. Cư dân gồm cộng đồng bản địa và dân cư từ nhiều làn sóng di cư, cần tôn trọng quyền và văn hóa bản địa. Phát triển nông nghiệp, khai khoáng, dịch vụ phải cân đối nước và bảo vệ sinh thái biển, rạn san hô.

HS củng cố khái niệm, nhận biết được liên hệ đúng và sai, không hiểu nhầm mũi tên là quan hệ nguyên nhân.

HS làm bài tập 1 đến 4 và bài tập 8 trong sách hoặc trên học liệu NeoEdu. Cụ thể: (1) Ghép đối tượng với mô tả. (2) Chọn mô tả phù hợp với “Ô-xtrây-li-a”. (3) Chọn đúng hai cặp liên hệ. (4) Đánh dấu Đ/S cho từng liên hệ và sửa ý sai. (8) Chọn vùng thường thiếu nước của Ô-xtrây-li-a.

Đề và đáp án:

• Bài 1: Ô-xtrây-li-a – Lục địa của châu Đại Dương; Nội địa Ô-xtrây-li-a – Khô hạn trên diện rộng; Núi phía đông – Ảnh hưởng mưa và sông; Biệt lập lâu dài – Góp phần tạo sinh vật độc đáo.
• Bài 2: Đáp án B (Lục địa của châu Đại Dương).
• Bài 3: Đáp án B và D (Núi phía đông — Ảnh hưởng mưa và sông; Biệt lập lâu dài — Góp phần tạo sinh vật độc đáo).
• Bài 4: a) Đ; b) S, sửa thành “Nội địa Ô-xtrây-li-a: Khô hạn trên diện rộng”; c) S, sửa thành “Núi phía đông: Ảnh hưởng mưa và sông”; d) Đ. Thang chấm: 0, 1, 2, 3, 4 ý đúng tương ứng 0; 0,1; 0,25; 0,5; 1 điểm.
• Bài 8: Đáp án C (Vùng nội địa rộng lớn; không áp đặc điểm này cho toàn châu).

HS phân biệt được dữ kiện với suy luận và trình bày kết luận có căn cứ về tác động của loài du nhập đối với loài bản địa.

GV nêu tình huống: “Mô hình đảo giả định có chim làm tổ trên mặt đất; người đưa mèo tới, số tổ bị phá tăng. Đây không phải ghi nhận khảo sát thật.” HS trả lời hai câu hỏi: (1) Tách riêng dữ kiện và suy luận trong tình huống. (2) Nêu chuỗi tác động và cách ứng xử không tự ý can thiệp sinh vật. Làm việc cặp đôi, sau đó báo cáo nhanh.

Kết quả phân tích: Dữ kiện là có chim làm tổ trên mặt đất, người đưa mèo tới, số tổ bị phá tăng. Suy luận là mèo có thể săn chim hoặc phá tổ, làm loài bản địa chịu sức ép; đây không phải ghi nhận khảo sát thật nên không thể khẳng định chắc chắn. Cách ứng xử: cần cơ quan bảo tồn đánh giá và quản lí loài du nhập bằng biện pháp hợp pháp, nhân đạo; học sinh không tự bắt, thả hoặc di chuyển động vật.