Giáo án Giáo dục công dân 7
Giáo dục công dânLớp 7Bài 8. Quản lí tiền

Giáo án Quản lí tiền

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được khái niệm quản lí tiền là lập kế hoạch thu, chi, để dành và theo dõi số tiền còn lại để đáp ứng nhu cầu phù hợp.
  • Phân biệt được tiền đang có, tiền đã hứa sẽ nhận và tiền vay; giải thích được vay là nghĩa vụ phải trả, không phải thu nhập miễn phí.
  • Giải thích được vì sao tiền ít vẫn cần ghi chép và nêu được các bước thực hiện: ghi khoản chắc chắn có, ưu tiên thiết yếu, dành dự phòng, giới hạn mong muốn, ghi chi thực tế và đối chiếu.
  • Vận dụng được cách lập bảng cân đối thu – chi cho một tình huống cụ thể và điều chỉnh khi kế hoạch vượt số tiền đang có.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự xác định được khoản tiền đang có và khoản chưa chắc chắn, tự ghi chép và đối chiếu số liệu khi làm phiếu học tập và bài tập về nhà.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp và nhóm nhỏ, trình bày kết quả phân loại, thảo luận và góp ý cách điều chỉnh bảng cân đối của Sơn bằng lời lẽ lịch sự.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS phân tích tình huống của Sơn, đề xuất ít nhất hai phương án điều chỉnh để cân đối đủ 240 000 đồng và chọn phương án có căn cứ.

b) Năng lực đặc thù

  • Điều chỉnh hành vi: HS nhận diện được hành vi chi tiêu chưa hợp lí (chi vượt khả năng, dựa vào khoản chưa nhận, vay không tính trả) và nêu được cách điều chỉnh trong chi tiêu của bản thân.
  • Phát triển bản thân: HS lập được sổ ghi chép thu – chi đơn giản, tự đánh giá thói quen tiêu tiền và đặt mục tiêu để dành cho bản thân.
  • Tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế – xã hội: HS hiểu cách quản lí tiền trong đời sống hằng ngày, nhận biết rủi ro khi vay tiền và không cung cấp mã xác thực, mật khẩu hay tự tham gia vay qua ứng dụng.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS ghi chép đầy đủ các khoản thu, chi trong phiếu học tập và bài tập về nhà, không bỏ qua khoản tiền nhỏ.
  • Trách nhiệm: HS tính toán đúng số tiền đang có, cam kết giữ khoản để dành và không coi khoản vay là thu nhập.
  • Trung thực: HS ghi chi tiêu thực tế, đối chiếu với kế hoạch và nhận thẳng khi chi vượt mức đã định.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Sách Giáo dục công dân 7 (Kết nối tri thức với cuộc sống), bài 8
  • Máy chiếu, slide tóm tắt nội dung bài và tình huống của Sơn
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm)
  • Bảng phụ hoặc khổ giấy A0 để nhóm trình bày
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/7/civic/bai-8-quan-li-tien (dùng ở hoạt động luyện tập để HS kiểm tra đáp án)

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút, thước kẻ
  • Sách Giáo dục công dân 7
  • Máy tính bảng hoặc điện thoại (nếu được phép) để truy cập học liệu NeoEdu
  • Bút dạ và giấy nháp để nhóm trình bày

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Hết tiền trước cuối tuần

a) Mục tiêu

Huy động kinh nghiệm của HS về việc chi tiêu tiền và xác định vấn đề: vì sao cần quản lí tiền, kể cả khi số tiền còn ít.

b) Nội dung

GV đặt câu hỏi: 'Em đã bao giờ hết tiền trước khi hết tuần chưa? Vì sao lại như vậy?' và 'Số tiền ít có cần ghi chép không?'. HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh.

c) Sản phẩm

Nhiều HS nêu được nguyên nhân như: mua đồ ăn vặt không tính trước, quên số tiền đã tiêu, tiêu hết tiền ngay đầu tuần. Từ đó HS nhận ra cần có kế hoạch thu – chi và ghi chép để tiền đáp ứng nhu cầu thực sự. GV ghi tên bài 'Quản lí tiền' lên bảng.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu câu hỏi khởi động, nêu yêu cầu suy nghĩ cá nhân 1 phút rồi chia sẻ với bạn cạnh bàn.

    Học sinh

    HS đọc câu hỏi, suy nghĩ và ghi nhanh một ý vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gợi ý những HS còn lúng túng bằng ví dụ về tiền ăn sáng, tiền mua đồ dùng học tập.

    Học sinh

    HS chia sẻ theo cặp. Ví dụ dự kiến: 'Em tiêu hết tiền mua đồ ăn vặt vào thứ Hai, đến thứ Sáu không còn tiền mua vở.'

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 đến 3 HS trình bày; hỏi thêm: 'Nếu có ghi chép, em có thể tránh được tình trạng đó không?'

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: 'Em sẽ ghi tiền thu và tiền chi mỗi ngày để biết còn bao nhiêu.'

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét và dẫn vào bài: quản lí tiền là lập kế hoạch thu, chi, để dành và theo dõi số còn lại; tiền ít vẫn cần ghi chép.

    Học sinh

    HS ghi tên bài và câu dẫn vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Phân biệt tiền đang có, tiền hứa sẽ nhận và tiền vay

a) Mục tiêu

Phân biệt được tiền đang có, tiền đã hứa sẽ nhận và tiền vay; giải thích được vay là nghĩa vụ trả.

b) Nội dung

Theo nhóm 4 HS, hoàn thành Phiếu học tập số 1: phân loại 4 trường hợp vào ba nhóm 'Tiền đang có', 'Tiền hứa sẽ nhận' và 'Tiền vay phải trả'. Các trường hợp: (1) Bố đưa 100 000 đồng hôm nay; (2) Bạn hứa cho 50 000 đồng vào tuần sau nhưng chưa đưa; (3) Mượn 30 000 đồng của chị và hẹn trả; (4) Nhận 40 000 đồng tiền thưởng đã có trong tay. Sau đó, nhóm trả lời: 'Vì sao không nên coi khoản hứa tặng là tiền có sẵn để chi ngay?'

c) Sản phẩm

Kết quả phân loại: Tiền đang có: (1) và (4), tổng 140 000 đồng; Tiền hứa sẽ nhận: (2), 50 000 đồng, chưa được chi; Tiền vay phải trả: (3), 30 000 đồng, là nghĩa vụ phải hoàn lại, không phải thu nhập. Kiến thức HS rút ra: chỉ tính khoản chắc chắn có vào số tiền đang có để lập kế hoạch; tiền vay không phải thu nhập miễn phí.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chia lớp thành các nhóm 4 HS, phát Phiếu học tập số 1 và nêu nhiệm vụ phân loại 4 trường hợp trong 5 phút.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc kĩ từng trường hợp và thảo luận trong nhóm.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quan sát, hỏi nhóm còn phân vân về trường hợp (2) và (3): 'Khoản này đã nằm trong tay em chưa? Em có phải trả lại không?'

    Học sinh

    Các nhóm ghi kết quả vào phiếu. Ví dụ dự kiến: 'Trường hợp (2) chưa nhận nên chưa được tính là tiền có.'

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời một nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác bổ sung hoặc phản biện.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày: 'Tiền đang có là (1) và (4), tổng 140 000 đồng; tiền hứa là (2); tiền vay là (3) và phải trả lại.'

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: tiền đã hứa nhưng chưa nhận không chi ngay được; vay là nghĩa vụ trả, không phải thu nhập miễn phí. Nhấn mạnh quan niệm sai 'Tiền đã hứa tặng nhưng chưa nhận chắc chắn luôn có thể chi ngay'.

    Học sinh

    HS ghi vào vở: Phân biệt ba loại tiền và ghi nhận quan niệm sai cần tránh.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Lập kế hoạch thu – chi cho tình huống của Sơn

a) Mục tiêu

Vận dụng được các bước lập kế hoạch tiền: ghi khoản chắc chắn có, ưu tiên thiết yếu, dành dự phòng, giới hạn mong muốn, ghi chi thực tế và đối chiếu.

b) Nội dung

GV nêu tình huống: Sơn có 240 000 đồng cho hai tuần. Tiền xe 80 000 đồng, học liệu 60 000 đồng; Sơn muốn để dành 50 000 đồng và mua đồ uống 70 000 đồng. Các nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2: (a) Ghi khoản chắc chắn có; (b) Xếp ưu tiên: khoản thiết yếu trước, khoản mong muốn sau; (c) Tính tổng thu, kiểm tra xem kế hoạch có vượt số tiền đang có không; (d) Đề xuất phần dự phòng và giới hạn đồ uống; (e) Ghi sổ ba giao dịch mẫu và số dư sau mỗi lần chi.

c) Sản phẩm

Tổng thu chắc chắn: 240 000 đồng. Tổng chi thiết yếu: xe 80 000 và học liệu 60 000, cộng 140 000 đồng. Để dành dự kiến: 50 000 đồng. Khi đó chỉ còn 50 000 đồng cho đồ uống, không đủ 70 000 đồng, vượt 20 000 đồng. Điều chỉnh: dự phòng 20 000 đồng; đồ uống tối đa 30 000 đồng. Kiểm tra: 80 000 + 60 000 + 50 000 + 20 000 + 30 000 = 240 000 đồng. Sổ ghi mẫu: dư đầu 240 000; trả xe 80 000, còn 160 000; mua học liệu 60 000, còn 100 000; uống nước 10 000, còn 90 000.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu tình huống của Sơn và phát Phiếu học tập số 2, yêu cầu các nhóm thực hiện 5 bước trong 6 phút.

    Học sinh

    HS đọc tình huống, ghi các khoản thu, chi vào phiếu và thảo luận cách sắp xếp.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hướng dẫn: 'Hãy tính tổng trước khi phân bổ, sau đó kiểm tra xem khoản để dành có được tính không.' GV kiểm tra các nhóm đã tính đến khoản để dành hay chưa.

    Học sinh

    HS tính: 80 000 + 60 000 + 50 000 = 190 000 đồng, còn 50 000 đồng cho đồ uống; nhóm đề xuất giảm đồ uống còn 30 000 đồng và dành 20 000 đồng dự phòng.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời một nhóm trình bày bảng cân đối, hỏi: 'Nếu Sơn vẫn muốn uống 70 000 đồng thì kế hoạch sẽ thiếu bao nhiêu?'

    Học sinh

    Đại diện nhóm trả lời: 'Thiếu 20 000 đồng, nên phải giảm đồ uống hoặc giảm khoản để dành.'

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt năm bước ghi nhớ của bài: ghi khoản chắc chắn có; ưu tiên thiết yếu; dành dự phòng nếu có thể; giới hạn mong muốn; ghi chi thực tế và đối chiếu. Nhấn mạnh phải tính cả khoản để dành khi phân bổ tiền.

    Học sinh

    HS ghi bảng cân đối đúng vào vở và ghi nhớ nội dung phần Ghi nhớ.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Củng cố qua bài tập trắc nghiệm và đúng – sai

a) Mục tiêu

Củng cố khái niệm quản lí tiền, phân biệt các loại tiền và cách điều chỉnh kế hoạch chi tiêu.

b) Nội dung

Cá nhân làm 3 bài tập (sau đó đối chiếu trên học liệu NeoEdu nếu có thời gian): (1) Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp: 'Thu chắc chắn', 'Chi thiết yếu', 'Để dành dự kiến'. (2) Với tình huống của Sơn, chọn điều chỉnh cân đối được kế hoạch: A. Giảm đồ uống còn tối đa 50 000 đồng; B. Giữ mọi khoản vì tiền để dành không tính; C. Vay 20 000 đồng mà không tính trả; D. Cắt tiền xe rồi hi vọng có người chở. (3) Đánh giá hai nhận định: a) Phải tính cả khoản để dành khi phân bổ số tiền đang có; b) Tiền đã hứa tặng nhưng chưa nhận chắc chắn luôn có thể chi ngay.

c) Sản phẩm

Bài 1: Thu chắc chắn – 240 000 đồng đang có; Chi thiết yếu – 140 000 đồng xe và học liệu; Để dành dự kiến – 50 000 đồng không dùng mua đồ uống. Bài 2: Đáp án A (80 000 + 60 000 + 50 000 = 190 000 đồng, còn 50 000 đồng cho đồ uống; mức 70 000 làm vượt 20 000 đồng). Bài 3: a) Đúng; b) Sai, vì tiền chưa nhận chắc chắn không được chi ngay. HS tự chấm và sửa lỗi nếu có.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu 3 bài tập, yêu cầu HS làm cá nhân trong 5 phút.

    Học sinh

    HS đọc đề và làm bài vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quan sát, nhắc HS kiểm tra lại tổng số tiền trước khi chọn đáp án.

    Học sinh

    HS tính toán, ghi đáp án và đối chiếu với bảng cân đối đã lập ở hoạt động trước.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS trình bày đáp án bài 2 và bài 3, các HS khác nhận xét.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: 'Đáp án A vì sau khi giảm đồ uống còn 50 000 đồng thì tổng vừa đủ 240 000 đồng.'

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án, nhấn mạnh: giảm mong muốn là cách điều chỉnh có căn cứ; vay không tính trả là sai.

    Học sinh

    HS sửa lỗi sai trong vở (nếu có).

Hoạt động 4: Vận dụng · 6 phút

Ghi sổ thu – chi cá nhân trong một tuần

a) Mục tiêu

Vận dụng cách quản lí tiền vào tình huống thực tế của bản thân, hình thành thói quen ghi chép và đối chiếu.

b) Nội dung

GV giao nhiệm vụ về nhà: trong 7 ngày, ghi lại mỗi khoản thu và chi của bản thân (kể cả khoản nhỏ) vào sổ; cuối tuần lập bảng cân đối gồm thu chắc chắn, chi thiết yếu, để dành, dự phòng và mong muốn; đối chiếu với kế hoạch đã đặt ra. Nếu có khoản vay hoặc khoản hứa sẽ nhận, phải ghi riêng và không tính như tiền đang có.

c) Sản phẩm

Sổ thu – chi cá nhân 7 ngày, có bảng cân đối cuối tuần và một câu tự nhận xét về thói quen chi tiêu. Sản phẩm được nộp vào tiết sau; GV kiểm tra việc ghi chép chứ không đánh giá số tiền cụ thể của HS.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu yêu cầu giao về nhà và hướng dẫn mẫu sổ gồm cột ngày, nội dung, thu, chi, số dư.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ vào vở và chụp ảnh mẫu sổ nếu cần.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV nhắc HS không chia sẻ mật khẩu, mã xác thực và không tự tham gia vay tiền qua ứng dụng; nếu gặp tình huống này phải hỏi người lớn tin cậy.

    Học sinh

    HS thực hiện ghi chép trong 7 ngày và lập bảng cân đối cuối tuần.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    Ở tiết sau, GV mời 2 đến 3 HS chia sẻ một điều học được từ việc ghi sổ.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: 'Em nhận ra mình tiêu nhiều vào đồ ăn vặt nên đã đặt giới hạn mỗi ngày.'

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, khen những HS ghi chép đều đặn và nhắc lại: tiền ít vẫn cần ghi chép.

    Học sinh

    HS rút kinh nghiệm và điều chỉnh thói quen chi tiêu.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phân loại các trường hợp sau vào bảng ba nhóm: Tiền đang có / Tiền hứa sẽ nhận / Tiền vay phải trả.

  • (1) Bố đưa 100 000 đồng hôm nay.
  • (2) Bạn hứa cho 50 000 đồng vào tuần sau nhưng chưa đưa.
  • (3) Mượn 30 000 đồng của chị và hẹn trả.
  • (4) Nhận 40 000 đồng tiền thưởng đã có trong tay.

Bảng cần điền:

  • Tiền đang có: ...
  • Tiền hứa sẽ nhận: ...
  • Tiền vay phải trả: ...

Câu hỏi: Vì sao không nên coi khoản hứa tặng là tiền có sẵn để chi ngay?

Phiếu học tập số 2

Tình huống: Sơn có 240 000 đồng cho hai tuần. Tiền xe 80 000 đồng, học liệu 60 000 đồng; Sơn muốn để dành 50 000 đồng và mua đồ uống 70 000 đồng.

Nhiệm vụ:

  • (a) Ghi khoản chắc chắn có: ...
  • (b) Xếp ưu tiên: khoản thiết yếu: ...; khoản mong muốn: ...
  • (c) Tính tổng số tiền chi dự kiến và so sánh với 240 000 đồng.
  • (d) Đề xuất khoản dự phòng và giới hạn đồ uống: ...
  • (e) Ghi sổ ba giao dịch mẫu và số dư sau mỗi lần chi:
    • Dư đầu: ...
    • Trả tiền xe: ...; số dư: ...
    • Mua học liệu: ...; số dư: ...
    • Mua đồ uống: ...; số dư: ...

Hướng dẫn về nhà

  • Ghi lại đầy đủ mọi khoản thu, chi của bản thân trong 7 ngày vào sổ, kể cả khoản nhỏ.
  • Cuối tuần, lập bảng cân đối gồm: thu chắc chắn, chi thiết yếu, để dành, dự phòng và khoản mong muốn; đối chiếu với kế hoạch đã đặt.
  • Không cung cấp mật khẩu, mã xác thực cho người khác và không tự tham gia vay tiền qua ứng dụng; nếu gặp tình huống này, hãy trao đổi với người lớn tin cậy.
  • Ôn lại phần Ghi nhớ của bài 8 và xem lại bài tập tương tác trên NeoEdu (neoedu.vn/learn/7/civic/bai-8-quan-li-tien) để tự kiểm tra.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.