Giáo án Ứng phó với tâm lí căng thẳng

HS huy động kinh nghiệm bản thân về những lúc lo lắng, khó ngủ, khó tập trung và xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu câu hỏi: “Em đã bao giờ thấy lo lắng, khó ngủ hoặc khó tập trung vì quá nhiều việc cùng lúc chưa? Lúc đó em thường có biểu hiện gì?”. HS suy nghĩ cá nhân trong 1 phút, sau đó trao đổi nhanh với bạn bên cạnh. Từ đó GV dẫn dắt vào bài và nêu nhiệm vụ: tìm hiểu căng thẳng tâm lí và cách ứng phó phù hợp.

HS nêu được ít nhất 2 biểu hiện khi chịu áp lực (ví dụ: khó ngủ, lo lắng, khó tập trung, cáu gắt, bỏ ăn). HS xác định được mục tiêu bài học: hiểu căng thẳng tâm lí, nhận biết dấu hiệu và chọn cách ứng phó.

HS nêu được khái niệm căng thẳng tâm lí, nhận biết được các dấu hiệu cụ thể và hiểu vì sao dấu hiệu không tự đủ để chẩn đoán bệnh.

HS đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong SGK và khái niệm căng thẳng tâm lí, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi. Phiếu gồm các nội dung: khái niệm; dấu hiệu cụ thể; nhận định về việc có thể tự chẩn đoán bệnh hay không; thái độ đối với người đang căng thẳng.

• Khái niệm: Căng thẳng tâm lí là trạng thái áp lực khi yêu cầu được cảm nhận vượt khả năng ứng phó.
• Dấu hiệu cụ thể: khó ngủ, khó tập trung, lo lắng hoặc thay đổi hành vi.
• Kết luận: các dấu hiệu này không tự đủ để chẩn đoán bệnh; cần người chuyên môn đánh giá khi kéo dài hoặc nghiêm trọng.
• Thái độ: không gọi người căng thẳng là yếu đuối, cần tôn trọng và đồng cảm.

HS trình bày được các bước ứng phó với căng thẳng tâm lí và khi nào cần người lớn, dịch vụ chuyên môn hỗ trợ.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi thành viên tự ghi ý kiến cho một ô của khăn (một cách ứng phó hoặc tình huống cần hỗ trợ chuyên môn), sau đó cả nhóm thống nhất và hoàn thiện Phiếu học tập số 2. Nội dung cần đạt: dừng lại ở nơi an toàn; nhận diện điều gây áp lực; điều hòa nhịp thở nhẹ nhàng nếu thấy dễ chịu; chia việc; giữ ăn ngủ và tìm người đáng tin; khi kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc có nguy cơ tự gây hại cần người lớn và dịch vụ chuyên môn; không tự dùng thuốc.

• Các cách ứng phó: (1) Dừng lại ở nơi an toàn; (2) Nhận diện điều đang gây áp lực; (3) Điều hòa nhịp thở nhẹ nhàng nếu thấy dễ chịu; (4) Chia việc theo thứ tự ưu tiên; (5) Giữ ăn ngủ đều đặn và tìm người đáng tin để chia sẻ.
• Khi nào cần hỗ trợ: khi áp lực kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc có nguy cơ tự gây hại, cần nhờ người lớn và dịch vụ chuyên môn.
• Không tự dùng thuốc, kể cả thuốc ngủ của người khác.

HS vận dụng kiến thức để phân tích tình huống, lựa chọn hành động có căn cứ và viết lời xin cô hỗ trợ tôn trọng người khác.

Đề: Yến lo bài kiểm tra và vai diễn cùng tuần, mất ngủ vài hôm, khó tập trung. Bạn khuyên thức đêm học bù; Yến muốn xin cô điều chỉnh lịch tập.
Nhiệm vụ 1: Chọn phương án phù hợp nhất trong các phương án: A. Trao đổi với cô và gia đình, chia việc, ưu tiên nghỉ ngơi; B. Thức trắng để giải quyết mọi việc cùng lúc; C. Tự uống thuốc ngủ của người khác; D. Giấu mọi người và bỏ ăn để có thời gian.
Nhiệm vụ 2: Đánh giá nhận định: a) Tìm hỗ trợ khi áp lực ảnh hưởng sinh hoạt là hành động có trách nhiệm; b) Vài dấu hiệu căng thẳng đủ để tự chẩn đoán bệnh tâm thần.
Nhiệm vụ 3: Viết lời Yến xin cô hỗ trợ mà không yêu cầu cô giải quyết mọi việc.

• Nhiệm vụ 1: Đáp án A. Chia áp lực và tìm hỗ trợ giảm gánh nặng; thức trắng hay dùng thuốc không chỉ định làm tăng rủi ro.
• Nhiệm vụ 2: a) Đúng; b) Sai, vì vài dấu hiệu không đủ để tự chẩn đoán bệnh.
• Nhiệm vụ 3: Một lời xin mẫu: “Cô ơi, tuần này em vừa có bài kiểm tra vừa có lịch tập nên mấy hôm khó ngủ. Em đã chia việc nhưng cần giảm một buổi tập hoặc đổi giờ. Cô giúp em xem phương án được không? Em cũng sẽ trao đổi với gia đình để theo dõi giấc ngủ.”
• Lập được một lịch mẫu: học hai chặng 25 phút có nghỉ, nghỉ 20 phút sau học, chuẩn bị đồ ngày mai rồi ngủ đúng giờ.

HS vận dụng các cách ứng phó vào tình huống của bản thân, xây dựng kế hoạch sinh hoạt cân bằng và xác định nơi có thể tìm trợ giúp.

HS lập lịch cho một ngày nhiều việc của bản thân (học bài, làm việc nhà, sinh hoạt, nghỉ ngơi). Lịch cần có: khoảng nghỉ sau học; cách chia việc; giờ ngủ hợp lí; ít nhất một điểm tìm trợ giúp (người thân, thầy cô, bạn tin cậy). Hoàn thành ở lớp phần khung lịch, phần còn lại thực hiện ở nhà.

Lịch một ngày giảm áp lực gồm: các khung giờ học hai chặng 25 phút, mỗi chặng có nghỉ; nghỉ 20 phút sau mỗi buổi học; chuẩn bị đồ ngày mai trước khi ngủ; giờ đi ngủ cố định; và ít nhất một điểm tìm trợ giúp (ví dụ: “Trao đổi với bố mẹ về việc ngủ ít”, “Nhờ thầy cô hướng dẫn khi việc học quá tải”).