Giáo án Bảo tồn di sản văn hóa

Học sinh nhận ra hành vi làm hỏng hoa văn tiềm ẩn trong tình huống và xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV đọc tình huống: Nhóm đến đình thấy hoa văn phủ bụi. Bạn muốn dùng bàn chải chà cho đẹp, bạn khác đề nghị báo người quản lí và làm bảng nhắc khách không viết lên tường.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Theo em, bạn nào đang đề xuất cách làm đúng? Vì sao? (2) Nếu tự chà hoa văn thì điều gì có thể xảy ra? (3) Bảo tồn di sản thực chất là làm gì?

Học sinh nêu được: bạn đề nghị báo người quản lí là đúng vì tự chà hoặc tô có thể hủy yếu tố gốc của hoa văn; việc bảo quản, tu bổ cần người có trách nhiệm và chuyên môn. Học sinh dự kiến nêu nhiệm vụ bài học: hiểu bản chất bảo tồn và biết cách ứng xử có căn cứ khi tham quan di sản.

Học sinh nêu được khái niệm bảo tồn di sản và phân biệt được di sản vật thể với di sản phi vật thể.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Nhóm nghiên cứu phần khái niệm trong bài, sau đó phân loại các ví dụ minh họa do GV đưa ra (công trình kiến trúc, hiện vật, bộ đồ thờ, nghề thủ công truyền thống, lời hát ru, cách làm món ăn truyền thống). Nhóm trả lời: Bảo tồn di sản gồm những nội dung nào? Vì sao không chỉ bảo quản đồ vật? Vì sao không thể tự gọi một hiện vật là bảo vật quốc gia chỉ vì thấy cũ hoặc quý?

Học sinh hoàn thành phiếu với nội dung:

• Bảo tồn di sản: giữ gìn giá trị vật thể và phi vật thể cùng môi trường, chủ thể thực hành; không chỉ bảo quản đồ vật.
• Di sản vật thể: sản phẩm vật chất có giá trị (ví dụ: công trình, hiện vật).
• Di sản phi vật thể: tri thức, kĩ năng, tập quán, biểu đạt được trao truyền (ví dụ: nghề, lời hát, cách làm món ăn).
• Không tự gọi hiện vật là bảo vật quốc gia chỉ vì cũ hoặc quý, vì cần có nguồn gốc, niên đại, giá trị và xác nhận theo quy định.

Học sinh vận dụng được các cách ứng xử đúng khi tham quan di sản và giải thích được lí do.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 2. Nhóm đọc phần 'Từ nhận biết đến cách thực hiện' và trả lời: (1) Nêu 5 việc nên làm khi tham quan di sản. (2) Nêu 4 việc không nên làm và giải thích lí do. (3) Với di sản sống (lễ hội, nghề, tập quán), cần tôn trọng điều gì?

Học sinh hoàn thành phiếu với nội dung:

• Nên làm: tìm nguồn xác nhận; tuân thủ nội quy tham quan; hỏi người quản lí về cách đóng góp; báo người quản lí khi phát hiện hư hỏng; quan sát từ vị trí được phép.
• Không nên làm: sờ, vẽ, viết lên hiện vật; tự làm sạch hoặc tự tu sửa; di chuyển hiện vật; tự nhận đại diện cộng đồng.
• Với di sản sống: tôn trọng quyền của người thực hành và bối cảnh diễn ra di sản.

Học sinh vận dụng kiến thức để đánh giá nhận định và lựa chọn hành động phù hợp trong tình huống đã cho.

GV trình chiếu hoặc đọc các câu sau (có thể dùng học liệu số NeoEdu để kiểm tra nhanh):
Câu 1: Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp: Di sản vật thể – công trình, hiện vật có giá trị; Di sản phi vật thể – kĩ năng, thực hành được trao truyền; Bảo quản đúng – ngăn hư hại mà không tự làm đổi yếu tố gốc.
Câu 2: Nhóm đến đình thấy hoa văn phủ bụi. Hành động nào phù hợp? A. Báo người quản lí và chỉ làm việc được hướng dẫn, không tự chà hoa văn; B. Chà mạnh để hiện màu trước khi chụp; C. Tô lại màu hoa văn cho mới; D. Chuyển vật trang trí về lớp để giữ an toàn.
Câu 3: Đánh giá hai nhận định: a) Bảo tồn cần tôn trọng yếu tố gốc và người quản lí/chủ thể di sản; b) Mọi đồ cũ đều đương nhiên là bảo vật quốc gia.
Câu 5: Nhận định nào đúng? A. Mọi đồ cũ đều đương nhiên là bảo vật quốc gia; B. Bảo tồn cần tôn trọng yếu tố gốc và người quản lí/chủ thể di sản.
HS trả lời bằng cách giơ thẻ hoặc ghi nhanh vào bảng con.

Đáp án:
Câu 1: Di sản vật thể – công trình, hiện vật có giá trị; Di sản phi vật thể – kĩ năng, thực hành được trao truyền; Bảo quản đúng – ngăn hư hại mà không tự làm đổi yếu tố gốc.
Câu 2: Đáp án A. Tự chà hoặc tô có thể hủy yếu tố gốc; việc bảo quản, tu bổ cần người có trách nhiệm và chuyên môn.
Câu 3: a) Đúng; b) Sai, vì không phải đồ cũ nào cũng là bảo vật quốc gia, cần có điều kiện và xác nhận.
Câu 5: Đáp án B.

Học sinh vận dụng kiến thức để viết thông điệp và các quy tắc tham quan an toàn, có căn cứ, tôn trọng người liên quan.

Nhóm 4 viết một phiếu nhắc bảo tồn cho đình trong tình huống đã học. Phiếu gồm: thông điệp ngắn; ba quy tắc tham quan an toàn trong đó có việc báo người quản lí khi phát hiện hư hỏng; một dòng ghi rõ điều đã biết từ tình huống và điều chưa được xác nhận (ví dụ: tên, niên đại, xếp hạng của đình không tự thêm vào phiếu).

Sản phẩm mẫu tham khảo:
PHIẾU NHẮC BẢO TỒN

• Xin quan sát từ vị trí được phép, không viết, vẽ, sờ hoặc tự lau hoa văn.
• Không tự chà, tô hay di chuyển hiện vật; nếu thấy hư hỏng, báo người quản lí.
• Hãy chỉ làm theo hướng dẫn của người quản lí khi muốn đóng góp.
  Ghi chú: Thông tin về tên, niên đại, xếp hạng của đình chưa được xác nhận nên không ghi vào phiếu.
  Chấm gợi ý: thông điệp không xâm hại (1 điểm); ba quy tắc có việc báo người quản lí (1 điểm); phân biệt điều biết với điều chưa xác nhận (1 điểm); diễn đạt rõ, tôn trọng người liên quan (0,5 điểm). Chấp nhận phương án tương đương.