NeoEdu
Giáo án Giáo dục công dân 7
Giáo dục công dânLớp 7Bài 3. Học tập tự giác, tích cực

Giáo án Học tập tự giác, tích cực

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được khái niệm tự giác học tập (chủ động học, không chờ ép nhắc) và tích cực học tập (tham gia suy nghĩ, đặt câu hỏi, thử cách giải, hợp tác).
  • Phân biệt được học tích cực với chỉ chép bài hoặc học mà không hiểu; nhận ra dấu hiệu học tự giác, tích cực qua tình huống cụ thể.
  • Nêu được bốn cách thực hiện: chuẩn bị câu hỏi trước buổi học; nghe và ghi ý chính; tự thử trước khi nhờ giúp; kiểm tra mình hiểu bằng cách giải thích lại.
  • Giải thích được vì sao học nhiều giờ chưa chắc hiệu quả, cần nghỉ ngơi và điều chỉnh cách học dựa trên kết quả.
  • Vận dụng được cách tự kiểm tra sau buổi học nhóm và lập được lịch học có phân chia thời gian rõ ràng.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự đọc trước khái niệm, tự ghi câu hỏi và tự kiểm tra mức độ hiểu bài của bản thân.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi cặp đôi và nhóm 4, nêu rõ ý kiến, lắng nghe bạn và đề nghị giải thích từng bước thay vì chép đáp án.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: phân tích tình huống của Lâm, chọn hành động có căn cứ và thiết kế lịch học 40 phút phù hợp.

b) Năng lực đặc thù

  • Điều chỉnh hành vi: nhận diện được hành vi học tự giác, tích cực trong tình huống và lựa chọn hành động học tập có căn cứ, tôn trọng bạn bè khi hợp tác.
  • Phát triển bản thân: nhận ra điểm còn yếu trong cách học của bản thân, lập kế hoạch tự kiểm tra và điều chỉnh cách học dựa trên kết quả.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: đọc trước bài, ghi câu hỏi và tự làm bài tập trước khi nhờ giúp đỡ.
  • Trách nhiệm: chủ động nhận biết phần chưa hiểu của bản thân, ghi lại để hỏi thầy cô và hoàn thành nhiệm vụ nhóm bằng sự hiểu biết thực sự.
  • Trung thực: không giả vờ đã biết, không chép đáp án; thừa nhận điều chưa hiểu và kiểm tra lại bằng việc tự giải thích.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi tình huống của Lâm và các câu hỏi thảo luận.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi cặp đôi và mỗi nhóm 4).
  • Thẻ giơ Đúng/Sai hoặc phiếu A/B/C/D cho trò chơi luyện tập.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/7/civic/bai-3-hoc-tap-tu-giac-tich-cuc).

2. Học sinh

  • Sách Giáo dục công dân 7, vở ghi, bút viết, bút dạ.
  • Một tờ giấy A0 hoặc giấy khổ lớn để làm khăn trải bàn (theo nhóm 4).
  • Thiết bị đọc trang NeoEdu nếu lớp có điều kiện (có thể xem chung trên màn hình).

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Lâm học thế nào?

a) Mục tiêu

Xác định vấn đề bài học: nhận ra đâu là học tự giác, tích cực qua tình huống gần gũi với học sinh lớp 7.

b) Nội dung

HS đọc tình huống trên bảng: Lâm đọc trước bài và ghi hai câu hỏi. Khi làm nhóm, Lâm chưa hiểu kết luận nên đề nghị mỗi người giải thích một bước thay vì chép đáp án.
GV đặt câu hỏi: (1) Những việc nào của Lâm cho thấy Lâm chủ động học? (2) Nếu Lâm chỉ chép đáp án của nhóm thì điều gì có thể xảy ra khi gặp bài tương tự?
GV dẫn vào bài: Tự giác, tích cực học tập là gì và làm thế nào để thực hiện?

c) Sản phẩm

Dự kiến HS trả lời: (1) Lâm đọc trước bài, tự ghi hai câu hỏi và chủ động đề nghị giải thích từng bước khi chưa hiểu. (2) Chép đáp án chỉ giúp làm xong bài nhưng không hiểu cách làm, nên khi gặp bài tương tự sẽ không tự giải được.
Kết quả cần đạt: HS nêu được vấn đề 'Thế nào là học tự giác, tích cực và làm thế nào để thực hiện?' và ghi tên bài vào vở.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu tình huống của Lâm, yêu cầu HS đọc thầm và suy nghĩ hai câu hỏi.

    Học sinh

    HS đọc tình huống, suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV mời 2 đến 3 HS trả lời nhanh; theo dõi và khuyến khích HS nêu lí do.

    Học sinh

    HS đưa ra ý kiến cá nhân, ví dụ: Lâm đọc trước nên biết mình chưa hiểu chỗ nào; chép đáp án thì lần sau vẫn không làm được.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV ghi nhanh các ý của HS lên bảng, nhóm thành hai việc: chủ động và thụ động.

    Học sinh

    HS nhận xét ý kiến của bạn, bổ sung nếu có.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, dẫn dắt: Lâm đang học tự giác và tích cực. Ghi tên bài 'Học tập tự giác, tích cực' lên bảng và nêu mục tiêu tiết học.

    Học sinh

    HS ghi tên bài và mục tiêu vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Phân biệt tự giác và tích cực học tập

a) Mục tiêu

Nêu được khái niệm tự giác, tích cực học tập và phân biệt hai khái niệm này với các biểu hiện chỉ chép bài, học không hiểu.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần khái niệm trong SGK và xem phần ví dụ trên trang NeoEdu (nếu có điều kiện). Hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm ba nội dung:

  • Tự giác học tập là gì? Dấu hiệu nhận biết?
  • Tích cực học tập là gì? Dấu hiệu nhận biết?
  • Vì sao học nhiều giờ chưa chắc tích cực? Vì sao cần nghỉ ngơi và điều chỉnh cách học?
    GV đặt thêm câu hỏi: Một bạn học ngồi rất lâu nhưng chỉ chép lại bài của bạn bên cạnh có phải là học tích cực không? Vì sao?

c) Sản phẩm

Kiến thức HS rút ra:

  • Tự giác học tập: chủ động học, không phải chờ ép nhắc.
  • Tích cực học tập: tham gia suy nghĩ, đặt câu hỏi, thử cách giải và hợp tác.
  • Học nhiều giờ chưa chắc tích cực nếu chỉ chép hoặc không hiểu. Cần nghỉ ngơi và điều chỉnh cách học dựa trên kết quả.
    Câu trả lời dự kiến: Bạn chỉ chép bài của bạn bên cạnh chưa phải học tích cực vì chưa suy nghĩ, chưa hiểu nội dung, dù đã ngồi học lâu.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1, nêu nhiệm vụ và thời gian 7 phút. Yêu cầu HS đọc khái niệm trong SGK trước khi điền.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc SGK và chia việc trong cặp đôi (một bạn đọc, một bạn ghi).

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, hỗ trợ các cặp còn lúng túng bằng câu hỏi gợi mở, ví dụ: Bạn nào chủ động làm việc khi không ai nhắc?

    Học sinh

    HS điền Phiếu số 1, trao đổi và thống nhất câu trả lời. Dự kiến HS điền: tự giác là chủ động học, không chờ nhắc; tích cực là suy nghĩ, hỏi, thử và hợp tác.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp đôi trình bày; yêu cầu các cặp khác nhận xét và bổ sung. Đặt câu hỏi về ví dụ bạn chỉ chép bài.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày. Dự kiến HS trả lời: Bạn chỉ chép không phải học tích cực vì không suy nghĩ hay hiểu bài.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: tự giác là chủ động học; tích cực là tham gia suy nghĩ, đặt câu hỏi, thử cách giải, hợp tác; học nhiều giờ chưa chắc hiệu quả nếu không hiểu; cần nghỉ ngơi và điều chỉnh cách học. GV ghi nội dung chốt lên bảng.

    Học sinh

    HS sửa và hoàn thiện Phiếu số 1, ghi nội dung chốt vào vở.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Bốn việc làm để học tự giác, tích cực

a) Mục tiêu

Nêu được bốn cách thực hiện học tự giác, tích cực và lấy được ví dụ minh họa cho từng cách.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm có một tờ giấy lớn chia thành bốn ô, ghi tên bốn cách:

  • Ô 1: Chuẩn bị câu hỏi trước buổi học.
  • Ô 2: Nghe và ghi ý chính.
  • Ô 3: Tự thử trước khi nhờ giúp.
  • Ô 4: Kiểm tra mình hiểu bằng giải thích lại.
    Mỗi HS viết suy nghĩ của mình vào ô ghi bằng bút dạ, kèm một ví dụ cụ thể. Sau đó cả nhóm thống nhất ý chung và ghi thêm một dòng về cách ghi phần chưa hiểu để hỏi (Phiếu học tập số 2).

c) Sản phẩm

Kết quả dự kiến trên khăn trải bàn:

  • Chuẩn bị câu hỏi: đọc trước bài, ghi 2 câu hỏi về phần chưa rõ.
  • Nghe và ghi ý chính: ghi ý then chốt của thầy cô, không chép máy móc toàn bộ lời giảng.
  • Tự thử trước khi nhờ giúp: làm bài bằng sức mình, chỉ nhờ giúp khi đã thử và còn vướng.
  • Kiểm tra bằng giải thích lại: nói lại bằng lời của mình từng bước; nếu không giải thích được thì đánh dấu để hỏi.
    Kết luận: Ghi phần chưa hiểu để hỏi, không giả vờ đã biết.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát giấy khăn trải bàn và Phiếu học tập số 2, hướng dẫn cách chia ô và thời gian 6 phút.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, nhóm trưởng phân công từng người viết một ô.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gợi ý: Em đã từng làm việc này khi nào? Nếu không tự giải được thì cần làm gì?

    Học sinh

    HS viết cá nhân vào ô được giao, sau đó đọc cho cả nhóm nghe và góp ý.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm treo khăn trải bàn lên bảng và trình bày; các nhóm khác đặt câu hỏi phản biện.

    Học sinh

    Đại diện nhóm giới thiệu ví dụ của từng ô. Dự kiến một nhóm nêu: Em thử làm bài toán trước, sau đó hỏi bạn đoạn nào chưa hiểu.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt bốn cách thực hiện và nhấn mạnh: ghi phần chưa hiểu để hỏi, không giả vờ đã biết. Dán khăn trải bàn lên bảng làm sản phẩm chung.

    Học sinh

    HS ghi lại bốn cách thực hiện vào vở, chọn một cách mình cần rèn nhất.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Đúng hay sai, chọn đúng

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức bài học để nhận định đúng sai, chọn đáp án đúng và giải thích lí do.

b) Nội dung

Trò chơi 'Giơ thẻ' theo cá nhân rồi cặp đôi kiểm tra chéo. GV chiếu lần lượt các câu hỏi:
Câu 1: Ghép biểu hiện với nội dung: Chuẩn bị – Ghi hai câu hỏi trước giờ; Tư duy – Giải thích lí do của từng bước; Tự kiểm tra – Tự làm lại không nhìn đáp án.
Câu 2: Lâm đọc trước bài và ghi hai câu hỏi. Khi làm nhóm, Lâm chưa hiểu kết luận nên đề nghị mỗi người giải thích một bước thay vì chép đáp án. Dấu hiệu tích cực rõ nhất là gì? A. Đòi hỏi giải thích từng bước để hiểu; B. Chép nhanh kết luận không cần lí do; C. Làm hết phần bạn để nhóm nhanh xong; D. Đợi giáo viên nhắc mới mở sách.
Câu 3: Đánh giá hai nhận định: a) Chủ động hỏi điều chưa hiểu là biểu hiện học tích cực (Đ); b) Chỉ cần chép đủ bài là đã học tích cực (S).
Câu 4: Điền vào chỗ trống: Tự giác, tích cực học tập là nội dung bài học, trong đó tự giác là ..., tích cực là ...
Câu 5: Nhận định nào đúng, kể cả ngoài tình huống? A. Chỉ cần chép đủ bài là đã học tích cực; B. Chủ động hỏi điều chưa hiểu là biểu hiện học tích cực.

c) Sản phẩm

Đáp án:

  • Câu 1: Chuẩn bị – Ghi hai câu hỏi trước giờ; Tư duy – Giải thích lí do của từng bước; Tự kiểm tra – Tự làm lại không nhìn đáp án.
  • Câu 2: A. Lâm tham gia tư duy và hợp tác để hiểu, không chỉ hoàn thành hình thức.
  • Câu 3: a) Đúng; b) Sai (chép đủ bài chưa chắc đã hiểu bài).
  • Câu 4: Tự giác là chủ động học, không phải chờ ép nhắc; tích cực là tham gia suy nghĩ, đặt câu hỏi, thử cách giải và hợp tác.
  • Câu 5: B. Chủ động hỏi điều chưa hiểu là biểu hiện học tích cực.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV giải thích luật chơi: mỗi câu HS giơ thẻ Đ/S hoặc A/B/C/D, sau đó trao đổi với bạn ngồi cạnh về lí do.

    Học sinh

    HS chuẩn bị thẻ, lắng nghe luật chơi.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV chiếu từng câu, cho HS suy nghĩ 30 giây, yêu cầu giơ thẻ và trao đổi cặp đôi 30 giây. Với câu 4 và câu 1, GV cho HS viết đáp án vào vở.

    Học sinh

    HS giơ thẻ, trao đổi và ghi đáp án vào vở. Dự kiến HS giơ đúng ở câu 2 và câu 5, một số HS có thể nhầm câu 3b.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời một số HS giải thích lí do đáp án, đặc biệt câu 3b và câu 5, để kiểm tra sự hiểu bài.

    Học sinh

    HS giải thích, ví dụ: Chép đủ bài mà không hiểu thì chưa tích cực vì chưa suy nghĩ.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, chốt đáp án và nhấn mạnh quan niệm sai thường gặp: chỉ cần chép đủ bài là đã học tích cực là không đúng.

    Học sinh

    HS sửa lại đáp án sai (nếu có) và ghi chú vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Lập lịch học 40 phút và tự kiểm tra

a) Mục tiêu

Vận dụng bốn cách học tự giác, tích cực để lập lịch học 40 phút và thiết kế cách tự kiểm tra sau buổi học nhóm.

b) Nội dung

HS làm việc cá nhân, giải hai nhiệm vụ:
Nhiệm vụ 1: Lập lịch học 40 phút cho bài 'Học tập tự giác, tích cực' gồm: đọc và viết câu hỏi; tự làm hai nhiệm vụ; kiểm tra lỗi và ghi câu hỏi cho thầy cô.
Nhiệm vụ 2: Thiết kế cách Lâm tự kiểm tra sau buổi học nhóm (gợi ý: đóng tài liệu, tự giải thích ba bước bằng lời của mình, làm một bài tương tự, đánh dấu bước không giải thích được).
GV lưu ý: không dùng số trang chép làm bằng chứng duy nhất để đánh giá hiểu bài.
Nhiệm vụ này có thể hoàn thiện ở nhà.

c) Sản phẩm

Sản phẩm mẫu:

  • Nhiệm vụ 1: 10 phút đọc bài và viết 2 câu hỏi; 20 phút tự làm 2 nhiệm vụ (không nhìn đáp án); 10 phút kiểm tra lỗi và ghi những câu chưa giải được để hỏi cô.
  • Nhiệm vụ 2: Lâm đóng tài liệu, tự giải thích ba bước bằng lời của mình rồi làm một bài tương tự. Nếu không giải thích được bước nào thì đánh dấu hỏi cô. Không dùng số trang chép làm bằng chứng duy nhất về hiểu bài.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu hai nhiệm vụ, gợi ý cấu trúc lịch học 40 phút trên bảng và thời gian làm 4 phút.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, ghi vào vở và chuẩn bị làm bài.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi, nhắc HS dùng đúng cấu trúc thời gian và có bước tự kiểm tra.

    Học sinh

    HS viết lịch học và cách tự kiểm tra của bản thân. Dự kiến HS nêu được: tự giải thích lại bằng lời mình trước khi nhờ bạn.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS đọc sản phẩm; yêu cầu HS khác nhận xét lịch học có đủ bốn cách thực hiện chưa.

    Học sinh

    HS trình bày, nhận xét và góp ý cho nhau.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét chung, nhấn mạnh: học tự giác, tích cực là hiểu bản chất và điều chỉnh cách học dựa trên kết quả. Giao HS hoàn thiện lịch học ở nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhớ phần Ghi nhớ của bài, hoàn thiện sản phẩm để nộp tuần sau.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Đọc phần khái niệm trong SGK và điền vào các ô trống.

  • Tự giác học tập là: ……………………………………………………………
  • Dấu hiệu nhận biết học tự giác: ……………………………………………
  • Tích cực học tập là: ………………………………………………………………
  • Dấu hiệu nhận biết học tích cực: ……………………………………………
  • Vì sao học nhiều giờ chưa chắc tích cực? ……………………………………
  • Vì sao cần nghỉ ngơi và điều chỉnh cách học dựa trên kết quả? ……………………
    Câu hỏi thảo luận: Một bạn ngồi học lâu nhưng chỉ chép bài của bạn bên cạnh, bạn đó có tích cực không? Vì sao?

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ: Viết suy nghĩ và một ví dụ cụ thể cho từng cách học tự giác, tích cực.

  • Cách 1 – Chuẩn bị câu hỏi trước buổi học: Ý kiến của em: ……………………… Ví dụ: ……………………
  • Cách 2 – Nghe và ghi ý chính: Ý kiến của em: ……………………… Ví dụ: ……………………
  • Cách 3 – Tự thử trước khi nhờ giúp: Ý kiến của em: ……………………… Ví dụ: ……………………
  • Cách 4 – Kiểm tra mình hiểu bằng giải thích lại: Ý kiến của em: ……………………… Ví dụ: ……………………
    Nhóm thống nhất: Cách ghi phần chưa hiểu để hỏi là: ……………………………………………

Hướng dẫn về nhà

  • Chọn một môn học em thấy khó nhất, áp dụng đủ bốn cách học tự giác, tích cực (chuẩn bị câu hỏi, nghe và ghi ý chính, tự thử trước khi nhờ giúp, giải thích lại).
  • Hoàn thiện Lịch học 40 phút: ghi rõ 10 phút đọc và viết câu hỏi, 20 phút tự làm hai nhiệm vụ, 10 phút kiểm tra lỗi và ghi câu hỏi cho thầy cô.
  • Thực hiện tự kiểm tra sau một buổi học nhóm: đóng tài liệu, tự giải thích ba bước bằng lời của mình rồi làm một bài tương tự; đánh dấu những bước chưa giải thích được để hỏi thầy cô.
  • Ôn lại phần Ghi nhớ của bài và xem lại ví dụ về Lâm trên trang NeoEdu (neoedu.vn/learn/7/civic/bai-3-hoc-tap-tu-giac-tich-cuc) để chuẩn bị cho bài sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.