Giáo án Quan tâm, cảm thông và chia sẻ

HS nhận diện được hoàn cảnh của Bảo và xác định vấn đề cần giải quyết: làm sao vừa quan tâm đến bạn vừa giữ trách nhiệm chung của nhóm.

HS đọc hoặc lắng nghe tình huống: Bảo đang chăm bà ốm nên tới nhóm muộn. Nhóm còn một phần việc lớn; Bảo xin đổi sang phần tổng hợp làm tại nhà. Một bạn cho rằng phải chia đều giờ đến trường mới công bằng. Câu hỏi: Bảo đang gặp khó khăn gì? Nếu em là thành viên nhóm, em sẽ nghĩ gì và nói gì với Bảo? Theo em, yêu cầu chia đều giờ đến trường có phải là cách công bằng duy nhất không?

HS nêu được: Bảo đang chăm bà ốm nên không đến đúng giờ và cần thay đổi phần việc. Vấn đề cần giải quyết là điều chỉnh phân công sao cho vừa phù hợp với hoàn cảnh của Bảo, vừa giữ mục tiêu chung và trách nhiệm của nhóm. HS nhận thấy công bằng không chỉ là chia đều thời gian mà còn là phân công hợp lí.

HS nêu được khái niệm quan tâm, cảm thông, chia sẻ và phân biệt ba khái niệm này qua dấu hiệu cụ thể trong đời sống lớp học.

HS làm việc theo nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: đọc khái niệm, tìm dấu hiệu cụ thể và đặt một ví dụ trong lớp cho mỗi khái niệm. Câu hỏi: Làm thế nào để biết một bạn đang quan tâm đến người khác chứ không chỉ hỏi cho có? Cảm thông khác quan tâm ở điểm nào? Chia sẻ có nhất thiết là cho tiền hay vật chất không?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành có nội dung: Quan tâm là chú ý đến người khác, dấu hiệu là nhận thấy bạn ít nói, buồn hoặc gặp khó, hỏi thăm đúng lúc. Cảm thông là cố hiểu tình cảnh và cảm xúc của người khác, dấu hiệu là lắng nghe bạn kể, không cười đùa khi bạn đang buồn, nói được điều bạn đang cảm thấy. Chia sẻ là hỗ trợ vật chất hoặc tinh thần phù hợp, dấu hiệu là mượn vở ghi, cùng bạn thống nhất lại phần việc, động viên bạn. HS rút ra: không giả định ai cũng muốn được giúp theo cách mình thích, và không dùng hoàn cảnh khó khăn để gán nhãn hoặc gây thương hại.

HS nêu được các cách thực hiện quan tâm, cảm thông, chia sẻ và giải thích được vì sao cần làm theo từng cách đó.

Lớp chia thành ba nhóm, mỗi nhóm quay vòng qua ba trạm (kĩ thuật trạm). Trạm 1: lắng nghe không phán xét và hỏi nhu cầu. Trạm 2: thỏa thuận giới hạn và giúp trong khả năng. Trạm 3: tìm hỗ trợ chuyên môn khi cần và giữ thông tin riêng tư trong phạm vi phục vụ hỗ trợ. Mỗi trạm có một thẻ tình huống và câu hỏi: Việc làm nào đúng với cách thực hiện này? Nếu làm sai thì điều gì có thể xảy ra? HS ghi kết quả vào Phiếu học tập số 2.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành gồm: Trạm 1: Lắng nghe, không ngắt lời, không trách móc; hỏi Bạn cần mình giúp phần nào, không tự ý quyết định thay bạn. Trạm 2: Thỏa thuận rõ phần việc, thời hạn, giới hạn mình làm được; không hứa quá khả năng. Trạm 3: Khi bạn gặp vấn đề sức khỏe hoặc tâm lí nặng, nhờ người lớn hoặc cán bộ có chuyên môn; không tự ý kể chuyện riêng của bạn cho cả lớp. HS rút ra: cách thực hiện giúp hỗ trợ đúng người, đúng lúc, tôn trọng quyền riêng tư và giới hạn của mỗi người.

HS vận dụng kiến thức đã học để ghép khái niệm, lựa chọn phương án, đánh giá nhận định và giải thích bằng căn cứ trong tình huống của Bảo.

HS làm việc cặp đôi, thực hiện bốn bài tập: (1) Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp trong bài. (2) Với tình huống của Bảo, phương án nào kết hợp chia sẻ với trách nhiệm? A. Trao đổi lại phần việc và hạn hoàn thành phù hợp, cùng theo dõi tiến độ; B. Miễn mọi việc cho Bảo mà không hỏi; C. Bắt Bảo kể bệnh của bà trước nhóm; D. Loại Bảo ngay vì đã tới muộn. (3) Đánh giá hai nhận định: a) Chia sẻ có thể là điều chỉnh cách phối hợp, không chỉ cho tiền; b) Cảm thông nghĩa là luôn làm thay mọi trách nhiệm của bạn. (4) Nhận định nào đúng với nội dung bài, kể cả ngoài tình huống đã nêu? A. Cảm thông nghĩa là luôn làm thay mọi trách nhiệm của bạn; B. Chia sẻ có thể là điều chỉnh cách phối hợp, không chỉ cho tiền. HS có thể kiểm tra thêm bằng bài tập tương tác trên NeoEdu.

Bài 1: Quan tâm – Nhận thấy bạn gặp khó; Cảm thông – Lắng nghe lí do không phán xét; Chia sẻ – Thống nhất đổi phần việc phù hợp. Bài 2: Đáp án A, vì điều chỉnh theo hoàn cảnh vẫn giữ mục tiêu chung và trách nhiệm; không cần công bố bệnh riêng hay xóa mọi vai trò của Bảo. Bài 3: a) Đúng; b) Sai, vì cảm thông không có nghĩa là làm thay mọi trách nhiệm của bạn; nhận định này phủ nhận điều kiện hoặc suy diễn vượt dữ kiện. Bài 4: Đáp án B, vì chia sẻ có thể là điều chỉnh cách phối hợp, không chỉ cho tiền; các cách thực hiện là lắng nghe không phán xét, hỏi nhu cầu, thỏa thuận giới hạn, giúp trong khả năng, tìm hỗ trợ chuyên môn khi cần và giữ thông tin riêng tư.

HS vận dụng cách thực hiện để viết lời nói và thỏa thuận cụ thể khi một bạn trong lớp gặp hoàn cảnh khó khăn, tôn trọng người khác và giữ trách nhiệm chung.

Cá nhân HS viết hai câu trao đổi và một thỏa thuận cụ thể cho tình huống: Bạn Lan thường xuyên đến lớp muộn vì phải phụ giúp gia đình buổi sáng; nhóm học tập đang cần hoàn thành bài thuyết trình vào tuần sau. Yêu cầu: (1) Viết hai câu trao đổi với Lan, thể hiện lắng nghe và hỏi nhu cầu. (2) Viết một thỏa thuận cụ thể về phần việc và thời hạn. (3) Nêu một điều không nên làm, ví dụ công bố hoàn cảnh của Lan trước lớp.

Mẫu tham khảo: Mình hiểu bạn đang có việc gia đình; bạn muốn giữ phần nào và có thể hoàn thành lúc nào? Thỏa thuận: Lan tổng hợp ba ý trước tối thứ sáu, một bạn kiểm tra lại; nếu cần thay đổi thì báo sớm trước một buổi. Không nên: yêu cầu Lan kể lí do riêng trước cả nhóm hoặc xóa hết vai trò của Lan trong nhóm. HS rút ra được cách vừa cảm thông vừa giữ trách nhiệm.