Giáo án Ôn tập Chương II

Huy động kiến thức đã học về dinh dưỡng, vệ sinh và chi phí; xác định nhiệm vụ ôn tập của tiết học.

HS nhớ lại bữa ăn gần nhất của bản thân và trả lời ba câu hỏi: (1) Bữa ăn có những món nào và chứa nhóm chất nào? (2) Khi chuẩn bị, em đã làm gì để tránh nhiễm chéo? (3) Ai trả tiền và số tiền ước tính là bao nhiêu? GV dẫn dắt vào ba câu hỏi kiểm tra một phương án bữa ăn: món có đa dạng và phù hợp người ăn không; từng khâu có tránh nhiễm chéo không; lượng × đơn giá có đúng đơn vị và nằm trong ngân sách không.

Vài ý ngắn của HS về bữa ăn của mình. Nhiệm vụ tiết học được ghi lên bảng: hệ thống hoá kiến thức, luyện tập và vận dụng vào một tình huống bữa ăn có ngân sách.

Hệ thống hoá kiến thức về nhóm chất dinh dưỡng, nguyên tắc vệ sinh tránh nhiễm chéo và cách tính chi phí khi lập bữa ăn.

Nhóm 4 HS làm việc trên khăn trải bàn chia ba vùng Dinh dưỡng, Vệ sinh an toàn, Chi phí. Mỗi HS nhận một vai trò: người ghi, người trình bày, người kiểm tra, người quản lí thời gian. Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1: ghi tên thực phẩm ví dụ cho từng nhóm chất; nêu vì sao cần tách dao thớt thịt sống với thức ăn ăn ngay; nêu cách tính chi phí và phần dự phòng. Dữ liệu ví dụ: 0,5 kg rau giá mẫu 24 000 đồng/kg.

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành với các nội dung chính:

• Dinh dưỡng: cơm, bánh mì (bột đường); thịt, cá, trứng, đậu (đạm); dầu ăn, mỡ (chất béo).
• Vệ sinh: dùng dao thớt riêng cho thịt sống; rửa tay trước khi nấu; thức ăn ăn ngay không đặt cạnh thịt sống; nguy cơ nhiễm chéo vẫn có dù rau nhìn sạch.
• Chi phí: chi phí = lượng × đơn giá; ví dụ $0{,}5 \times 24\,000 = 12\,000$ đồng; dự phòng = ngân sách − chi phí dự trù.

Hệ thống hoá nguyên tắc bảo quản, chế biến không dùng nhiệt, an toàn bếp và cách ghi báo cáo dự án có kế hoạch, phân công và đánh giá thật.

Cả lớp cùng lập sơ đồ tư duy trung tâm là Bảo quản và chế biến an toàn. Các nhánh gồm: Bảo quản (bảo quản không thay thế nguyên liệu an toàn); Chế biến không dùng nhiệt (món trộn cần nguyên liệu tươi, sạch, phù hợp); Dấu hiệu bất thường (món chín để lạnh có mùi lạ thì không dùng, báo người lớn); An toàn bếp (người lớn phụ trách bếp nóng, kiểm soát nguy cơ bỏng, điện, cháy); Báo cáo dự án (phân biệt kế hoạch, số liệu mẫu và kết quả thực hiện).

Sơ đồ tư duy có năm nhánh như mô tả. Các ý chính HS rút ra:

• Bảo quản không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối; ướp nhiều muối không làm thực phẩm phù hợp ăn ngay.
• Món trộn không dùng nhiệt cần nguyên liệu tươi, sạch và phù hợp.
• Thực phẩm có mùi bất thường thì không sử dụng và báo người lớn.
• Bếp nóng do người lớn phụ trách.
• Bảng thực chi và nhận xét sau ăn chỉ có sau khi thực hiện; trước đó phải ghi là kế hoạch hoặc số liệu minh hoạ.

Củng cố kiến thức qua các câu hỏi trắc nghiệm và đúng/sai; HS tự đối chiếu đáp án và giải thích được lí do.

GV chiếu 8 câu hỏi (có thể dùng bài tương tác trên NeoEdu để HS tự kiểm tra). Câu 1 đến câu 4 là trắc nghiệm 4 lựa chọn:

1. Tại sao cần tách dao thớt thịt sống với thức ăn ăn ngay? A. Giảm lây nhiễm chéo; B. Làm món có nhiều màu; C. Làm tăng khối lượng; D. Thay bước rửa tay.
2. Nguồn bột đường nổi bật là gì? A. Cơm; B. Dầu ăn; C. Muối; D. Nước sạch.
3. Món chín để lạnh có mùi bất thường. Nên làm gì? A. Không dùng, báo người lớn; B. Nếm rồi quyết định; C. Trộn với đồ mới; D. Chỉ che mùi bằng gia vị.
4. Ai nên dùng bếp nóng trong dự án lớp 6? A. Người lớn phụ trách; B. Học sinh làm một mình; C. Bạn nhỏ nhất; D. Bất cứ ai chưa được hướng dẫn.
   Câu 5 đến câu 8 là đúng/sai:
5. Một thực phẩm có thể chứa nhiều chất dinh dưỡng.
6. Ướp nhiều muối luôn làm thực phẩm phù hợp ăn ngay.
7. Lập thực đơn cần hỏi người ăn có dị ứng không.
8. Báo cáo có thể ghi đã nấu dù chỉ mới tính dự trù.

Đáp án:

1. A (Vi sinh vật từ thịt sống có thể sang thức ăn không được nấu lại.)
2. A (Cơm chứa tinh bột, nguồn năng lượng quan trọng.)
3. A (Dấu hiệu bất thường cần ngừng dùng; lạnh không bảo đảm vô trùng.)
4. A (Người lớn kiểm soát nguy cơ bỏng, điện và cháy.)
5. Đúng (Ví dụ thịt có cả đạm, chất béo và các chất khác.)
6. Sai (Bảo quản không đồng nghĩa đủ điều kiện ăn ngay; cần loại và quy trình phù hợp.)
7. Đúng (Dị ứng là yêu cầu an toàn, không chỉ sở thích.)
8. Sai (Cần phân biệt kế hoạch, số liệu mẫu và kết quả thực hiện.)

Vận dụng công thức chi phí = lượng × đơn giá và công thức dự phòng để kiểm tra một bữa ăn có nằm trong ngân sách hay không.

HS làm hai bài tính trong Phiếu học tập số 2, phần A:
9. Mua 0,5 kg rau, giá mẫu 24 000 đồng/kg. Chi phí rau là bao nhiêu đồng?
10. Bữa ăn dự trù 86 000 đồng, ngân sách 100 000 đồng. Phần dự phòng là bao nhiêu đồng?

Đáp án:
9. $0{,}5 \times 24\,000 = 12\,000$ đồng.
10. $100\,000 - 86\,000 = 14\,000$ đồng.
HS ghi rõ đơn vị đồng trong kết quả.

Vận dụng ba câu hỏi kiểm tra để đánh giá một phương án bữa ăn gia đình có ngân sách; đề xuất điều chỉnh và phân biệt rõ kế hoạch với kết quả thực hiện.

Tình huống: Gia đình em có 4 người, ngân sách bữa ăn là 100 000 đồng. Phương án dự kiến gồm: cơm, cá kho, canh rau, rau xào. HS điền Phiếu học tập số 2, phần B, theo ba câu hỏi: (1) Món có đa dạng và phù hợp người ăn không? Có ai dị ứng hay kiêng không? (2) Từng khâu có tránh nhiễm chéo không (dao thớt, rửa tay, bảo quản)? (3) Chi phí tính đúng đơn vị và có nằm trong ngân sách không? Ghi rõ đây là phương án kế hoạch, chưa phải kết quả thực hiện. HS có thể làm tiếp ở nhà và chụp lại phiếu nộp GV.

Phiếu học tập số 2, phần B gồm:

• Đạt: nhóm chất đủ (cơm: bột đường; cá: đạm; rau: chất xơ, vitamin); có kiểm tra dị ứng trước khi lập thực đơn.
• Khâu cần điều chỉnh: dùng thớt riêng cho cá sống và rau; rửa tay trước khi nấu; không để cá chín cạnh rau sống.
• Chi phí: ghi rõ số tiền dự trù, phần dự phòng; ghi nhãn kế hoạch cho toàn bộ số liệu.
• Kết luận: phương án đạt hoặc cần điều chỉnh, kèm lí do.