Giáo án Bài 6. Dự án: Bữa ăn kết nối yêu thương

Giúp HS nhận ra dự án bữa ăn bắt đầu từ người dùng và xác định được các thông tin cần hỏi trước khi lập thực đơn chung.

GV nêu tình huống: nhóm 4 người cùng nấu một bữa cơm gia đình, có một bạn bị dị ứng với một loại thực phẩm, nhóm có 1 giờ chuẩn bị và trần ngân sách 100 000 đồng. HS trả lời hai câu hỏi: (1) Trước khi chọn món, em cần hỏi những gì? (2) Vì sao thông tin về dị ứng phải được hỏi đầu tiên?

Danh sách 5 thông tin cần khảo sát: số người ăn; nhu cầu và sở thích; thực phẩm cần tránh do dị ứng; thời gian chuẩn bị; số tiền có thể chi.
Lí do: dị ứng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn sức khỏe nên phải biết trước; nhu cầu và ngân sách quyết định thực đơn và lượng thực phẩm.

HS nêu được cách tính chi phí của một nguyên liệu, lập được bảng dự trù và xác định được khoản dự phòng so với ngân sách.

GV giới thiệu công thức: Thành tiền = lượng mua × đơn giá, lượng và đơn giá phải cùng đơn vị. Nhóm làm Phiếu học tập số 1 với phương án mẫu cho 4 người gồm cơm, cá hấp, rau luộc và trái cây, kèm gia vị dự trù. Nhóm tính thành tiền từng khoản, cộng tổng và so với ngân sách trần 100 000 đồng.

Bảng dự trù mẫu (số liệu minh họa, không phải giá thị trường hiện tại):

• Gạo: 0,50 kg × 24 000 đồng/kg = 12 000 đồng.
• Cá: 0,50 kg × 90 000 đồng/kg = 45 000 đồng.
• Rau: 0,75 kg × 20 000 đồng/kg = 15 000 đồng.
• Trái cây: 0,60 kg × 30 000 đồng/kg = 18 000 đồng.
• Gia vị dự trù: 5 000 đồng.
• Tổng dự trù: 95 000 đồng; so với trần 100 000 đồng, còn dự phòng 5 000 đồng.
  Kiến thức rút ra: lượng và món phải điều chỉnh theo nhu cầu, dị ứng và thực phẩm sẵn có; bảng dự trù không tự chứng minh đã đủ mọi chất dinh dưỡng; phải ghi rõ giá khảo sát ở đâu, ngày nào.

HS trình bày được cách phân công công việc trong nhóm có người lớn phụ trách, và nêu được những việc học sinh không được tự làm để bảo đảm an toàn.

Nhóm làm Phiếu học tập số 2: phân công việc cho 3 học sinh và một người lớn; xác định việc nào do người lớn phụ trách (dùng bếp, dao sắc, hấp cá, luộc rau, xử lí đồ nóng) và việc nào học sinh làm được theo hướng dẫn (hỏi nhu cầu, ghi chép, chuẩn bị bàn, bát thìa sạch, ghi thực chi và nhận xét).

Bản phân công mẫu:

• Bạn An: khảo sát nhu cầu, ghi thực đơn và giá; cùng người lớn kiểm tra bảng dự trù.
• Bạn Bình: rửa tay, chuẩn bị bàn và dụng cụ sạch, bát thìa sạch.
• Bạn Chi: ghi khoản mua và thực chi, nhận xét sau bữa ăn, dọn phần việc an toàn.
• Người lớn: kiểm tra nguyên liệu, dùng dao, hấp cá, luộc rau; tách thực phẩm sống khỏi món chín; xử lí đồ nóng.
  Kiểm soát vệ sinh: rửa tay trước khi chế biến, dùng dụng cụ sạch, tách riêng thực phẩm sống và chín.
  Kết luận: học sinh không xử lí bếp nóng và dao sắc; phân công phải phù hợp khả năng và an toàn.

HS vận dụng kiến thức về khảo sát nhu cầu, phân công, tính dự trù và điều chỉnh ngân sách để giải các câu hỏi trong bài.

GV dùng bài tập tương tác trên NeoEdu hoặc chiếu các câu hỏi sau. Nhóm trả lời bằng thẻ A, B, C, D, Đ, S.
Câu 1: Việc cần hỏi trước khi lập thực đơn chung là gì? A. Dị ứng và nhu cầu người ăn; B. Màu khăn trải bàn trước mọi thứ; C. Nhãn hiệu điện thoại; D. Món đắt nhất cửa hàng.
Câu 2: Mục nào phải do người lớn phụ trách? A. Lập bảng chi phí; B. Sắp thìa sạch; C. Dùng bếp và dao sắc; D. Ghi ý kiến người ăn.
Câu 3: Xếp các giai đoạn dự án: đánh giá và báo cáo; khảo sát nhu cầu và điều kiện; thực hiện an toàn dưới hướng dẫn; lập thực đơn, dự trù, phân công.
Câu 4: Các khoản dự trù là 12 000; 45 000; 15 000; 18 000; 5 000 đồng. Tổng dự trù là bao nhiêu?
Câu 5: Ngân sách 100 000 đồng, dự trù 95 000 đồng. Còn dự phòng bao nhiêu?
Câu 6: Đánh giá đúng (Đ) hay sai (S): a) Số liệu minh họa phải ghi rõ là minh họa; b) Có thể bỏ qua dị ứng nếu món ăn ngon; c) Phân công cần phù hợp khả năng và an toàn; d) Dự trù và thực chi luôn bằng nhau.
Câu 7: Dự trù 95 000 đồng nhưng người bán báo cá tăng thêm 8 000 đồng; ngân sách 100 000 đồng. Đề xuất cách xử lí.

Đáp án:
Câu 1: A (dị ứng ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn; nhu cầu quyết định thực đơn).
Câu 2: C (bếp nóng và dao sắc có nguy cơ bỏng, đứt tay).
Câu 3: Khảo sát nhu cầu và điều kiện → Lập thực đơn, dự trù, phân công → Thực hiện an toàn dưới hướng dẫn → Đánh giá và báo cáo.
Câu 4: 95 000 đồng (12 000 + 45 000 + 15 000 + 18 000 + 5 000).
Câu 5: 5 000 đồng (100 000 − 95 000).
Câu 6: a) Đ; b) S (dị ứng không thể bỏ qua); c) Đ; d) S (thực chi có thể khác dự trù và cần giải thích).
Câu 7: Tổng mới 103 000 đồng, vượt 3 000 đồng. Có thể đổi sang nguồn đạm rẻ hơn sau khi kiểm tra dị ứng, hoặc điều chỉnh lượng/món hợp lí để giảm ít nhất 3 000 đồng; cập nhật bảng dự trù, không che khoản vượt. Chấp nhận phương án khác nếu đúng dữ kiện, có lí giải và an toàn.

HS vận dụng toàn bộ quy trình để lập kế hoạch bữa ăn thực tế cho nhóm, có căn cứ, an toàn và có tiêu chí đánh giá sau bữa ăn.

Mỗi nhóm lập kế hoạch dự án bữa ăn cho nhóm thật: xác định số người, nhu cầu và thực phẩm cần tránh; xây thực đơn đa dạng; tính lượng và chi phí dự kiến theo công thức đã học; viết bản phân công hoàn chỉnh có người lớn phụ trách; lập phiếu đánh giá sau bữa ăn. Lưu ý: chỉ ghi thực chi khi đã mua thật; ghi rõ ngày và nơi khảo sát giá.

Bản kế hoạch hoàn chỉnh gồm:

• Thực đơn đa dạng, phù hợp nhu cầu và không chứa thực phẩm gây dị ứng.
• Bảng lượng – đơn giá – thành tiền, ghi nơi và ngày khảo sát giá; cột thực chi để trống cho đến khi mua thật.
• Bản phân công cho 3 học sinh và 1 người lớn, ghi rõ việc người lớn phụ trách.
• Kiểm soát vệ sinh: rửa tay, dụng cụ sạch, tách thực phẩm sống và chín.
• Phiếu đánh giá sau bữa ăn: tổng thực chi so với dự trù, điều cần cải thiện, bằng chứng đi kèm.