Giáo án Bài 4. Thực phẩm và dinh dưỡng

Kích hoạt kiến thức nền về các loại thực phẩm đã ăn hằng ngày; xác định vấn đề: thực phẩm chứa những chất gì và vì sao cần ăn đa dạng.

HS nhớ lại các món đã ăn trong một bữa hôm qua, kể tên ít nhất 3 thực phẩm và đoán xem mỗi thực phẩm có tác dụng gì đối với cơ thể. GV đưa ra câu hỏi dẫn dắt: "Vì sao bữa ăn cần có cả cơm, thịt, rau và trái cây chứ không chỉ một loại?"

Danh sách 3 đến 5 thực phẩm HS đã ăn, kèm dự đoán ban đầu về tác dụng. Nêu được nhiệm vụ của tiết học: tìm hiểu các nhóm chất có trong thực phẩm và vai trò của chúng; từ đó biết cách ăn uống hợp lí.

Nêu được các nhóm chất dinh dưỡng chính có trong thực phẩm và giải thích vai trò của từng nhóm chất đối với cơ thể.

HS làm việc nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm nhận bộ thẻ thực phẩm, thảo luận và hoàn thành Phiếu học tập số 1: xếp từng thực phẩm vào nhóm chất nổi bật và giải thích vai trò của nhóm chất đó. GV đặt câu hỏi gợi mở: "Vì sao thịt nạc, đậu phụ và trứng đều được xếp vào nhóm đạm? Vì sao dầu ăn thuộc nhóm chất béo?" và "Một thực phẩm có thể thuộc nhiều nhóm chất không?". Sau đó GV dùng trang bài học số NeoEdu để HS đối chiếu phần kiến thức và ví dụ.

Bảng hoàn thiện trên Phiếu học tập số 1 với nội dung: Chất bột đường (gạo, khoai): cung cấp năng lượng quan trọng. Chất đạm (thịt nạc, cá, đậu phụ, trứng): xây dựng và sửa chữa cơ thể. Chất béo (dầu ăn, mỡ): cung cấp năng lượng, giúp hấp thu một số vitamin. Vitamin và khoáng chất (rau xanh, trái cây): điều hòa hoạt động của cơ thể. Nước và chất xơ (nước lọc, rau, trái cây): cần thiết cho cơ thể. Kết luận HS rút ra: một thực phẩm thường chứa nhiều chất; ví dụ đậu phụ vừa có đạm vừa có chất béo.

Giải thích được các nguyên tắc ăn uống hợp lí và lí do không thể áp dụng một khẩu phần cho mọi đối tượng.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần Vận dụng có căn cứ trong sách và trả lời câu hỏi: (1) Vì sao bữa có cơm, cá hoặc đậu, rau và trái cây đa dạng hơn bữa chỉ có bánh kẹo? (2) Vì sao không lấy nhu cầu của người lớn áp cho trẻ em? (3) Khi có vấn đề sức khỏe hoặc nghi thiếu chất, cần làm gì? GV yêu cầu ghi nhanh kết quả vào vở.

Các nguyên tắc HS rút ra: ăn đa dạng thực phẩm; cân đối các nhóm chất; lượng ăn theo nhu cầu từng người; phối hợp vận động, uống đủ nước và vệ sinh. Lí do: tuổi, kích thước cơ thể và mức hoạt động khác nhau làm nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng khác nhau. Khi có vấn đề sức khỏe, không tự chẩn đoán thiếu chất hoặc tự dùng thuốc bổ mà cần người có chuyên môn.

Vận dụng kiến thức về vai trò các nhóm chất và nguyên tắc ăn uống hợp lí để làm bài tập; nhận biết phát biểu đúng, sai.

HS làm bài tập 1 đến 5 trong Phiếu học tập số 2 (hoặc làm trực tiếp trên trang bài học số NeoEdu, phần bài tập tương tác). Nhiệm vụ: chọn đáp án hoặc ghép, đánh giá phát biểu Đ/S và giải thích ngắn. GV cho làm cá nhân 4 phút, sau đó đối chiếu theo cặp.

Đáp án: (1) A – Xây dựng và sửa chữa cơ thể; đạm cũng có thể cung cấp năng lượng. (2) A – Cơm, đậu phụ, rau luộc, chuối có nguồn bột đường, đạm, rau và trái cây; vẫn phải điều chỉnh lượng theo nhu cầu. (3) Gạo – Chất bột đường; Dầu ăn – Chất béo; Thịt nạc – Chất đạm. (4) A và C – Đa dạng thực phẩm và dùng nước sạch có lợi; bỏ bữa hoặc ăn đơn điệu làm khẩu phần mất cân đối. (5) a) Đ; b) S – thực phẩm thường có nhiều chất; c) Đ; d) S – thuốc bổ không thay thế bữa ăn.

Đề xuất lựa chọn thực phẩm phù hợp hoàn cảnh, bảo đảm an toàn; vận dụng nguyên tắc ăn uống hợp lí vào tình huống thực tế.

Tình huống: Thực đơn của một bạn gồm mì ăn liền và nước ngọt. Yêu cầu HS đề xuất ít nhất 2 điều chỉnh khả thi, không cần tính calo, kèm lí giải. GV gợi ý thêm: có thể thêm trứng hoặc đậu phụ, rau xanh; thay nước ngọt bằng nước lọc. Bài tập về nhà: lập thực đơn một bữa trưa của gia đình em theo nguyên tắc đa dạng và cân đối, ghi rõ lí do và đối tượng ăn (trẻ em hoặc người lớn lao động).

Kết quả HS đề xuất: (1) Bổ sung đạm như trứng hoặc đậu phụ, vì đạm xây dựng và sửa chữa cơ thể; (2) Thêm rau xanh hoặc trái cây để có vitamin, khoáng chất và chất xơ; (3) Thay nước ngọt bằng nước lọc sạch, vì nước cần thiết và nước ngọt chủ yếu là đường. Lưu ý an toàn: vẫn phải điều chỉnh lượng ăn theo nhu cầu; thêm một thực phẩm chưa bảo đảm cân đối tuyệt đối. Thang chấm gợi ý: 0,5 điểm nêu được bổ sung đạm hoặc rau; 0,5 điểm thay đồ uống và giải thích.